I OW 156/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Powiatu Buskiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem Buskim a Miastem Zabrze w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków w związku z umieszczeniem małoletnich w pieczy zastępczej postanawia: wskazać Miasto Zabrze jako właściwe w sprawie.

Powiat Buski, reprezentowany przez Starostę Buskiego, pismem z dnia 10 listopada 2022 r. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między Powiatem Buskim a Miastem Zabrze, w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków związanych z umieszczeniem małoletnich: M. B., R. B., Z. B. i D. P. w pieczy zastępczej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że matka małoletnich A. P. ostatnie stałe miejsce zamieszkania miała w mieście Nowy Sącz, skąd została wymeldowana 6 lipca 2010 r. Z dokumentów przedstawionych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Zabrzu wynika, że wyżej wymieniona wraz z dziećmi do 26 sierpnia 2021 r. przebywała na terenie miasta Zabrze. W tej dacie matka małoletnich została zatrzymana przez policję i w konsekwencji osadzona w Areszcie Śledczym [...] w W. Sąd Rejonowy w Zabrzu ustanowił opiekunem prawnym małoletnich siostrę ich matki – H. L. Organ wskazał, iż z pisma dyrektora Szkoły Podstawowej nr [...] w Zabrzu z dnia 25 sierpnia 2022 r. wynika, że M. [winno być "M." – uwaga NSA] B. i R. B. uczęszczały do tej placówki od 1 września 2019 r. do 7 lutego 2022 r. Z kolei z pisma Dyrektora Szkoły Podstawowej im. [...] w Ratajach Słupskich z dnia 25 maja 2022 r. wynika, że Z. B. jest uczniem tej szkoły od 8 lutego 2022 r., natomiast poprzednia placówka, do której uczęszczał małoletni mieściła się w Zabrzu. Podniesiono, iż Sąd Rejonowy w Busku-Zdroju postanowieniem z dnia 7 września 2022 r., sygn. akt III Ns 3/22, ograniczył władzę rodzicielską w stosunku do małoletnich dzieci poprzez ich umieszczenie w niezawodowej rodzinie zastępczej, ustanawiając jednocześnie niezawodową rodzinę zastępczą w osobach H. i W. L., którym to powierzył sprawowanie pieczy nad małoletnimi rozszerzając im uprawnienia do podejmowania decyzji związanych z ich stanem zdrowia oraz nauką. Powiat Buski, reprezentowany przez Starostę Buskiego, powołując się na art. 191 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej [Dz. U. z 2022 r., poz. 447 ze zm.]; (powoływanej dalej jako "u.w.r."), art. 25 w zw. z art. 26 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny [Dz. U. z 2022 r., poz. 1360 ze zm.]; (powoływanej dalej jako "k.c."), a także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2022 r., sygn. I OW 110/21, uznał, że okoliczności sprawy przemawiają za uznaniem, że małoletni, przed umieszczeniem ich po raz pierwszy w pieczy zastępczej, mieli miejsce zamieszkania w mieście Zabrze, które to jest właściwe do ponoszenia wydatków w związku z umieszczeniem małoletnich w pieczy zastępczej. Odpowiadając na wniosek Miasto Zabrze, reprezentowane przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Zabrzu, wskazało, iż w jego ocenie, zgodnie z art. 191 u.w.r oraz art. 25 i 26 ust. 1 k.c. nie jest możliwe ustalenie miejsca zamieszkania małoletnich przed umieszczeniem ich po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Uznano, że brak jest możliwości jednoznacznego ustalenia, że ostatnim miejscem zamieszkania dzieci było miasto Zabrze, albowiem matka małoletnich została wymeldowana z pobytu czasowego w tym mieście w dniu 31 stycznia 2021 r. Z posiadanej dokumentacji wynika, że dzieci nigdy nie posiadały miejsca stałego zameldowania, a jedynie zameldowanie czasowe. Matka małoletnich, przebywając w zakładzie karnym w L., złożyła w Sądzie Rejonowym w Zabrzu wniosek o przydzielenie opieki prawnej nad dziećmi swojej siostrze. Małoletni od października 2021 r. przebywali już pod opieką siostry swojej matki w miejscowości [...] gm. Pacanów. Wobec powyższego Sąd Rejonowy w Zabrzu w dniu 31 grudnia 2021 r. przekazał akta sprawy do Sądu Rejonowego w Busku Zdroju. Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2022 r. Sąd Rejonowy w Busku Zdroju, w sprawie o sygn. akt III Nsm 3/22, orzekł o powierzeniu H. i W. L. tymczasowej pieczy nad dziećmi. W dniu 28 czerwca 2022 r. Miasto Zabrze, reprezentowane przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Zabrzu, zwróciło się z pisemną prośbą do matki małoletnich przebywającej w Areszcie Śledczym w W. o wypisanie oświadczenia o miejscu zamieszkania. Pismo zostało zwrócone z uwagi na przeniesienie wyżej wymienionej do Aresztu Śledczego w K. Brak oświadczenia matki w sprawie określenia centrum życiowego i chęci przebywania na terenie miasta Zabrze wskazuje na brak możliwości jednoznacznego ustalenia, że ostatnim miejscem zamieszkania dzieci i matki było miasto Zabrze. Mając na uwadze powyższe okoliczności, uznano, że w niniejszej sprawie zastosowanie winien znaleźć art. 191 ust. 3 u.w.r. Właściwym do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, tj. Busko-Zdrój, z uwagi na wydanie orzeczenia o umieszczeniu dzieci w pieczy zastępczej przez Sąd Rejonowy w Busku-Zdroju w dniu 27 stycznia 2022 r. W odpowiedzi na powyższe stanowisko, Powiat Buski, reprezentowany przez Starostę Buskiego, pismem z dnia 10 lutego 2023 r. nie zgodził się z twierdzeniem, iż w niniejszej sprawie ma zastosowanie art. 191 ust. 3 u.w.r. Powołując się na art. 191 ust. 1 pkt 1 powyższej ustawy oraz art. 25 i 26 § 1 k.c. uznał, że A. P., przed umieszczeniem dzieci w pieczy zastępczej po raz pierwszy, zamieszkiwała w Zabrzu, gdzie małoletnie miały skoncentrowane swoje aktualne sprawy życiowe, szkołę i dom. Wobec powyższego wskazano, iż właściwe do ponoszenia wydatków w związku z umieszczeniem małoletnich w pieczy zastępczej jest miasto Zabrze. Naczelny Sąd Administracyjny zważy, co następuje. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Powiatem Buskim a Miastem Zabrze w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich M. B., R. B., Z. B. i D. P., umieszczonych w spokrewnionej rodzinie zastępczej. Właściwość jednostek organizacyjnych w przedmiocie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej określa art. 191 u.w.r. Zgodnie z jego treścią, wydatki te ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Natomiast jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3). W rozpoznawanej sprawie w pierwszej kolejności należy wskazać, że umieszczenie małoletnich w pieczy zastępczej po raz pierwszy nastąpiło na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Busku-Zdroju z dnia 7 września 2022 r., sygn. akt III Nsm 3/22. Ustalenia wymagało zatem gdzie znajdowało się miejsce zamieszkania małoletnich przed umieszczeniem ich po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też termin ten należy rozumieć zgodnie z ogólną definicją zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z brzmieniem art. 25 k.c., jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 k.c.). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 k.c.). Zgromadzone w sprawie dokumenty pozwalają na ustalenie miejsca zamieszkania dzieci przed umieszczeniem ich w pieczy zastępczej po raz pierwszy. W okresie od 9 stycznia 2018 r. do 31 stycznia 2021 r. małoletni razem z matką zameldowani byli na pobyt czasowy na terenie miasta Zabrze i tu koncentrowały się ich wszystkie sprawy życiowe. Matka dziecka została zatrzymana przez Policję i osadzona w areszcie śledczym 28 września 2021 r. Z informacji ze Szkoły Podstawowej nr [...] w Zabrzu oraz informacji Dyrektora Szkoły Podstawowej im. [...] w Ratajach Słupskich wynika, że małoletni: M., R. i Z., w okresie poprzedzającym umieszczenie ich w pieczy zastępczej, uczęszczali do placówki edukacyjnej na terenie Zabrza. Okoliczności niniejszej sprawy pozwalają na przyjęcie, że miejscem zamieszkania dzieci przed umieszczeniem w pieczy zastępczej było Miasto Zabrze, tu bowiem mieszkała matka wraz z dziećmi przed umieszczeniem ich w pieczy zastępczej. Dzieci w tym mieście uczęszczały do szkoły, tu miały dom i koncentrowały się ich sprawy życiowe. Okoliczności te wyczerpują możliwość zastosowania reguły określonej w art. 191 ust. 1 u.w.r., który stanowi, że właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej, co w niniejszej sprawie oznacza, że jest to Miasto Zabrze. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a.