I OW 143/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 15 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta J. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta J. a Burmistrzem Miasta U. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku B.B. o przyznanie zasiłku stałego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta J. jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 17 LIPCA 2026 R. DYREKTOR OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W J., DZIAŁAJĄCY W IMIENIU PREZYDENTA MIASTA J. (DALEJ "WNIOSKODAWCA"), ZŁOŻYŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO WNIOSEK O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ Z BURMISTRZEM MIASTA U. W PRZEDMIOCIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPOZNANIA WNIOSKU B.B. (DALEJ JAKO "ZAINTERESOWANA") O PRZYZNANIE ZASIŁKU STAŁEGO. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że organem właściwym w sprawie jest Burmistrz Miasta U. wobec skoncentrowania centrum życiowego zainteresowanej w miejscowości urzędowania tego organu. Zainteresowana wynajmuje w tej miejscowości pokój u osoby zaznajomionej pod adresem T. [...], jednocześnie nie pozostaje w kryzysie bezdomności posiadając miejsce zameldowania na pobyt stały przy ul. O. [...]/[...] w J. Nie ustalono równocześnie by osoba ta figurowała w rejestrze bezdomnych w Ośrodku Pomocy Społecznej w J., nie została również zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w tej miejscowości. Wszystkie te okoliczności uzasadniają właściwość uczestnika. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta U. wskazał na zmianę okoliczności po wytoczeniu sporu o właściwość w tej sprawie, podnosząc że zainteresowana wróciła pod adres zameldowania, do którego to miejsca przetransportował ją z U. mąż. Podniesiono, że sama zainteresowana oświadczyła, że nie ma zamiaru się stamtąd wyprowadzać, tam, od momentu przeprowadzki, koncentruje swe centrum życiowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa w której zaistniał spór o właściwość należy do spraw z zakresu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214, dalej: u.p.s.) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 u.p.s., w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Przepis art. 101 ust. 2a u.p.s. przewiduje natomiast, że w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu. Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym koniecznym jest odwołanie się do definicji ogólnej zawartej w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, dalej: "k.c."), zgodnie z którą przez miejsce zamieszkania należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O miejscu zamieszkania według tego przepisu decydują zatem dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21). Z akt sprawy wywnioskować należy, że wprawdzie w dacie złożenia wniosku zainteresowana przebywała w lokalu mieszkalnym, udostępnionym zainteresowanej przez znajomą zapoznaną w sanatorium, jednakże na skutek okoliczności sprawy powstałych po wszczęciu sporu o właściwość, miejsce zamieszkania zainteresowanej uległo zmianie i obecnie zainteresowana znajduje się pod adresem ul. O. [...]/[...] w J., który to adres pozostaje jednocześnie jej miejscem zameldowania. W J. zainteresowana obecnie wyraża zamiar stałego pobytu, w miejscu tym aktualnie koncentrują się jej sprawy osobiste, rodzinne i życiowe. W stanie faktycznym sprawy ustalenia takie są słuszne, bowiem przyjęcie stanu aktualnego na dzień złożenia wniosku stwarzałoby fikcję na potrzeby zastosowania przepisów przez wnioskodawcę wskazanych. Z przyczyn powyższych, w tej sprawie celowe jest uznanie, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanej o przyznanie zasiłku stałego jest Prezydent Miasta J. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.