I OW 125/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta S. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta S. a Prezydentem Miasta Częstochowy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.B. w sprawie przyznania. zasiłku stałego postanawia wskazać Prezydenta Miasta S. jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z 24 czerwca 2026 r., uzupełnionym pismem z 10 lipca 2026 r., Prezydent Miasta S. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Prezydentem Miasta Częstochowy w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.B. w sprawie przyznania zasiłku stałego. Wniósł o wskazanie, jako organu właściwego do załatwienia sprawy, Prezydenta Miasta Częstochowy i stwierdzenie braku podstaw do zastosowania art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639) z uwagi na to, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Częstochowie (dalej MOPS w Częstochowie) wydał decyzję administracyjną w sprawie umieszczenia M.B., będącego osobą bezdomną, w schronisku dla bezdomnych z usługami opiekuńczymi i ponosi odpowiedzialność za udzieloną pomoc. Wydając tę decyzję, MOPS w Częstochowie uznał bowiem swoją właściwość miejscową i rzeczową do rozpoznawania innych wniosków M.B. (k. 3-7, 14-16 akt sądowych). W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Częstochowy wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta S. jako organu właściwego do rozpoznania wniosku M.B. o przyznanie zasiłku stałego. W uzasadnieniu wskazano, że zainteresowany był osobą bezdomną, a jego ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały był S. Dlatego organem właściwym do rozpoznania jego wniosku o przyznanie pomocy w postaci zasiłku stałego jest Prezydent Miasta S. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu jest okoliczność, że to MOPS w Częstochowie wydał decyzję o udzieleniu zainteresowanemu schronienia w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Sprawa o przyznanie schronienia, w szczególności gdy mamy do czynienia ze schronieniem z usługami opiekuńczymi, jest potrzebą o podstawowym charakterze, a wynikającą ze szczególnej sytuacji osobistej osoby bezdomnej, co upoważnia organ właściwy miejsca pobytu bezdomnego do wydania decyzji w tym przedmiocie (k. 25-27 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639, dalej ups) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy [...] (Dz.U. z 2023 r. poz. 725, dalej uopk) i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2026 r. poz. 384), a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym, przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (postanowienie NSA z 25.6.2021 r. I OW 310/20, cbosa). W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że zainteresowany jest osobą w kryzysie bezdomności, a jego ostatnie zameldowanie na pobyt stały znajdowało się pod adresem - ul. M. [...]/[...] [...]-[...] S. Okoliczności te są bezsporne pomiędzy organami uczestniczącymi w niniejszym sporze. Z oświadczenia zainteresowanego z 11.6.2026 r. wynika, że do Schroniska dla Osób Bezdomnych z usługami opiekuńczymi w L. został przyjęty interwencyjnie po pobycie w szpitalu na terenie miasta C. w celu ustabilizowania jego sytuacji zdrowotnej po przebytym zapaleniu płuc i gruźlicy oraz wobec problemów zdrowotnych wynikających z polineuropatii, jak i że nie wiąże on swojej przyszłości z gminą, na terenie której przebywa. Oświadczenie to jest o tyle istotne, że wskazuje na okoliczności przyznania zainteresowanemu pomocy w formie pobytu w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi oraz interwencyjny tryb tej pomocy. MOPS w Częstochowie podjął działania pomocowe względem zainteresowanego w związku z jego pobytem w częstochowskim szpitalu. Celem udzielonej pomocy było ustabilizowanie jego sytuacji zdrowotnej po hospitalizacji. Wskazuje to na interwencję w trybie art. 101 ust. 3 ups, tj. w przypadku szczególnie uzasadnionym sytuacją osobistą zainteresowanego jako osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej. O ile wnioskodawca podniósł, że z posiadanych przez niego informacji wynika, że decyzja o umieszczeniu zainteresowanego w Schronisku dla Osób Bezdomnych z usługami opiekuńczymi w L. nie została podjęta na podstawie art. 101 ust. 3 ups, o tyle nie przedstawił on na tę okoliczność żadnego dowodu, w szczególności nie przedstawił niniejszej decyzji, aby możliwa była weryfikacja twierdzenia wnioskodawcy odnośnie do postawy prawnej tej decyzji. Tym samym, twierdzenie wnioskodawcy o niezastosowaniu przez MOPS w Częstochowie art. 101 ust. 3 ups nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym, pozostając jedynie twierdzeniem, które nie zostało ani wykazane, ani nawet uprawdopodobnione. Mając na uwadze okoliczności wskazane przez zainteresowanego w oświadczeniu z 11.6.2026 r., domniemywać można o interwencji pomocowej przez umieszczenie go w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi w związku z przyjęciem, że wystąpił przypadek szczególnie uzasadniony, uzasadniający wydanie decyzji przez organ gminy miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Wbrew twierdzeniu wnioskodawcy, podjęcie decyzji o umieszczeniu zainteresowanego w Schronisku dla Osób Bezdomnych z usługami opiekuńczymi w L. nie przesądza o uznaniu przez miasto Częstochowę swojej właściwości do załatwiania wszystkich pozostałych spraw zainteresowanego z zakresu pomocy społecznej. Nie sposób przyjąć, aby wola Prezydenta Miasta Częstochowy w tym aspekcie została wyrażona w decyzji o umieszczeniu zainteresowanego w schronisku, jak i z żadnego przepisu prawnego nie wynika odpowiednie domniemanie prawne w tym względzie. Rację należy przyznać w tym zakresie Prezydentowi Miasta Częstochowy, który w uzasadnieniu odpowiedzi na wniosek stwierdził, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu jest okoliczność, że to MOPS w Częstochowie wydał decyzję o udzieleniu zainteresowanemu schronienia w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Sprawa o przyznanie schronienia, w szczególności gdy mamy do czynienia ze schronieniem z usługami opiekuńczymi, jest potrzebą o podstawowym charakterze, a wynikającą ze szczególnej sytuacji osobistej osoby bezdomnej, co upoważnia organ właściwy miejsca pobytu bezdomnego do wydania decyzji w tym przedmiocie. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela to twierdzenie. Mając na uwadze wszystkie wskazane okoliczności, przyjąć należy, że zainteresowany jest aktualnie osobą w kryzysie bezdomności. Brak jest przy tym podstaw do przyjęcia, że Prezydent Miasta Częstochowy, podejmując decyzję o umieszczeniu zainteresowanego w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi, stał "się organem właściwym w sprawie przyznawania kolejnych świadczeń w ramach tej samej procedury pomocowej na rzecz tej samej osoby", (przeciwnie do twierdzenia wnioskodawcy - k. 6). Pogląd wnioskodawcy w tym względzie nie ma oparcia w przepisach prawnych. Z tych względów, zgodnie z art. 101 ust. 2 ups, organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o przyznanie zasiłku stałego jest Prezydent Miasta S. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. z art. 101 ust. 2 ups, postanowił jak w sentencji.