I OW 123/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 11 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta i Gminy Piwniczna-Zdrój o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy Skawina a Burmistrzem Miasta i Gminy Piwniczna-Zdrój w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku w sprawie skierowania J.G. do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Burmistrza Miasta i Gminy Piwniczna-Zdrój jako organ właściwy w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na skutek prawomocnego postanowienia z dnia 12 kwietnia 2024 r., przekazał według właściwości akta sprawy o sygn. III SO/Kr 1/24 z wniosku Burmistrza Miasta i Gminy Piwniczna-Zdrój o rozstrzygnięcie sporu o właściwość w przedmiocie wniosku Szpitala Klinicznego im. [...] w Krakowie o skierowanie J.G. do domu pomocy społecznej. Wnioskodawca w uzasadnieniu wniosku powołał się na treść art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej: "u.p.s.") oraz art. 25-28 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (dalej: "k.c.") wywodząc, iż J.G. od kwietnia 2023 r. nie przebywa na terenie Miasta i Gminy Piwniczna-Zdrój, z uwagi na zły stan zdrowia zamieszkuje u siostry w [...], na terenie gminy Skawina, i nie ma możliwości powrotu do Piwnicznej-Zdroju. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta i Gminy Skawina wniósł o wskazanie Burmistrza Miasta i Gminy Piwniczna-Zdrój jako organu właściwego do załatwienia sprawy. Argumentując swoje stanowisko Burmistrz Miasta i Gminy Skawina, powołując się na konieczność ustalenia miejsca zamieszkania zainteresowanego zgodnie z definicją zawartą w k.c., odwołał się do postanowienia NSA z 27 września 2022 r., II GW 46/22 (LEX nr 3432465), w którym Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że doraźne przebywanie matki u syna w związku z pogorszeniem się jej stanu zdrowia i związane z oczekiwaniem na przyjęcie do ZOL lub DPS, nie oznacza zmiany miejsca zamieszkania. Podkreślono, że jedynym powodem przebywania zainteresowanego na terenie gminy Skawina jest to, że w gminie Piwniczna-Zdrój nie ma nikogo, kto by mu zapewnił opiekę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W niniejszej sprawie spór ma charakter negatywny, albowiem żaden z organów administracji publicznej w nim uczestniczący nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy. Spór powstał pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy Piwniczna-Zdrój a Burmistrzem Miasta i Gminy Skawina w przedmiocie wskazania organu właściwego do wydania decyzji o skierowaniu J.G. do domu pomocy społecznej, na tle właściwości miejscowej organów pozostających w sporze, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 6 lit. a i § 1 pkt 6 lit. b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych – Dz. U. z 2003 r., Nr 198, poz. 1925). Oznacza to, że wniosek jest dopuszczalny. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 54 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej: "u.p.s.") osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, która nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu i której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej, zlokalizowanym - co do zasady - jak najbliżej jej miejsca zamieszkania. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobytu w domu pomocy społecznej – w myśl art. 59 ust. 1 u.p.s. – wydaje organ gminy właściwy dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Stosownie do art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Oznacza to, że w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej właściwym do jej rozstrzygnięcia jest organ gminy miejsca zamieszkania osoby zainteresowanej w dniu kierowania jej do domu pomocy społecznej. Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym koniecznym jest odwołanie się do definicji ogólnej tego pojęcia zawartej w art. 25 k.c. (Dz. U. z 2023 r., poz. 1610 ze zm.), zgodnie z którą przez miejsce zamieszkania należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O miejscu zamieszkania według tego przepisu decydują zatem dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OW 212/21). W niniejszej sprawie bezspornym jest, że do kwietnia 2023 r. miejsce zamieszkania J.G. mieściło się w miejscowości [...] na terenie gminy Piwniczna-Zdrój. Od kwietnia 2023 r. zainteresowany przebywał w [...] w gminie Skawina. Strony sporu odmiennie oceniały charakter pobytu wyżej wymienionego w tej miejscowości. Mając zatem na uwadze treść art. 25 k.c., kluczowym było ustalenie, czy w sprawie doszło do ziszczenia się przesłanek wymienionych w powyższym przepisie, które warunkują uznanie aktualnego miejsca pobytu zainteresowanego za miejsce jego zamieszkania. J.G. ma zdiagnozowany zespół [...], organiczne [...], [...] i [...]. Choruje na [...], [...], [...]. W 2023 r. był kilkukrotnie hospitalizowany w Szpitalu [...] w Krakowie. Po wypisie ze szpitala mieszkał u siostry, która zapewniała mu opiekę. Orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 12 czerwca 2023 r. stwierdzono okresową niezdolność zainteresowanego do samodzielnej egzystencji od dnia 26 maja 2023 r. do maja 2024 r. Z powodu ograniczeń intelektualnych nie jest w stanie samodzielnie zadbać o zaspokojenie potrzeb zdrowotnych i bytowych. Z uwagi na stan zdrowia w kwietniu 2023 r. siostra zainteresowanego M.W. zdecydowała się zabrać wyżej wymienionego do swojego miejsca zamieszkania w miejscowości [...] w gminie Skawina. Mając powyższe na uwadze należało przyjąć, iż miejscem zamieszkania J.G. po kwietniu 2023 r. w dalszym ciągu była miejscowość [...] w gminie Piwniczna-Zdrój. Przed pojawieniem się u zainteresowanego problemów zdrowotnych, uniemożliwiających mu samodzielne funkcjonowanie i rodzących potrzebę podjęcia stosownego leczenia, zamieszkiwał on od wielu lat w miejscowości [...], gdzie był zameldowany na pobyt stały i gdzie koncentrowały się jego sprawy życiowe. Zmiana miejsca przebywania wyżej wymienionego związana była jedynie z jego stanem zdrowia oraz koniecznością zapewnienia mu doraźnej opieki. Pobyt J.G. na terenie gminy Skawina, z uwagi na jego stan zdrowia, nie był jego świadomym wyborem. Tym samym trudno w tej sytuacji uznać, że zainteresowany przebywał w [...] w gminie Skawina z zamiarem stałego pobytu. Powyższe potwierdza również okoliczność jego zameldowania na czas określony (od kwietnia 2023 r. do kwietnia 2024 r.) oraz złożenie wniosku o umieszczenie w domu pomocy społecznej. Pobyt w [...] miał charakter doraźny i wynikał z konieczności zapewnienia J.G. stosownej opieki przed jego umieszczeniem w DPS. Z tej przyczyny pobytu zainteresowanego u siostry nie można było oceniać w kontekście zaistnienia przesłanek z art. 25 k.c. W związku z powyższym – stosownie do treści art. 101 ust. 1 u.p.s. – należało przyjąć, że organem właściwym miejscowo do skierowania J.G. do domu pomocy społecznej jest Burmistrz Miasta i Gminy Piwniczna-Zdrój, jako organ gminy właściwej ze względu na miejsce jego zamieszkania. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.