I OW 101/24

Dnia 11 września 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta L. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta L. a Prezydentem Miasta C. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dot. skierowania oraz ustalenia opłaty za pobyt w schronisku z usługami opiekuńczymi dla bezdomnych mężczyzn dot. Ł. W. postanawia: wskazać Prezydenta Miasta C. jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z 25 marca 2024 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie (przekazanym następnie do Naczelnego Sądu Administracyjnego) o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta L. a Prezydentem Miasta C. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dot. skierowania oraz ustalenia opłaty za pobyt w schronisku z usługami opiekuńczymi dla bezdomnych mężczyzn dot. Ł. W. (dalej również jako: "zainteresowany"). W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. (dalej jako "MOPR w L.") wpłynął kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z zainteresowanym, w związku z jego wnioskiem dotyczącym ponownego skierowania go od 1 stycznia 2024 r. do 31 marca 2024 r. do Schroniska z usługami opiekuńczymi dla bezdomnych mężczyzn w L. Jak podano dalej, zainteresowany jest osobą bezdomną. W okresie od 31 października do 31 grudnia 2023 r. MOPR w L. przyznał mu tymczasowe schronienie w Schronisku z usługami opiekuńczymi dla bezdomnych mężczyzn w L. – z uwagi na szczególną sytuację, tj. konieczność zapewnienia schronienia w okresie ochronnym. Jak podniesiono dalej, zainteresowany posiadał ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały w C. przy ul. [...]. W konsekwencji zwrócono się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w C. (dalej jako: "MOPR w C.") o podjęcie dalszych działań zmierzających do zabezpieczenia potrzeb bytowych zainteresowanego i wystawiono notę księgową na rzecz MOPR w C., która została opłacona. Jak podano dalej, zainteresowany oświadczył, że nie wyraża zgody na skierowanie go do placówki na terenie C., ponieważ czuje się związany z L. MOPR w L. poinformował MOPR w C., że w przypadku posiadania wolnych miejsc w ww. schronisku będzie możliwość przedłużenia pobytu zainteresowanego na dalszy uzgodniony okres, pod warunkiem wyrażenia zgody przez Gminę C. do ponoszenia odpłatności za taki pobyt. W ocenie wnioskodawcy, w szczególności wobec uregulowania przez Gminę C. noty księgowej za pobyt zainteresowanego w schronisku w L. od 31 października do 31 grudnia 2023 r., organem właściwym w sprawie powinien być Prezydent Miasta C. W odpowiedzi na wniosek, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w C., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta C., wniósł o jego oddalenie. Jak podniósł, celem wywiązania się ze swoich obowiązków wobec zainteresowanego, zaproponowano mu możliwe do udzielenia formy pomocy, w tym przede wszystkim możliwość skierowania go do wieloprofilowych mieszkań chronionych na terenie C. Zainteresowany nie chciał jednak skorzystać z tych form pomocy, bowiem chce pozostać w L. Podniesiono również, że zainteresowany w dalszym ciągu przebywa w schronisku w L. W związku z tym, że MOPR w C. nie ma możliwości wydania decyzji kierującej zainteresowanego do placówki w L., MOPR w C. zwrócił się do MOPR w L., o wydanie decyzji kierującej zainteresowanego – w trybie interwencyjnym – do schroniska w L. oraz przesłanie not księgowych za ten pobyt. W tej sytuacji, w ocenie Prezydenta Miasta C., wniosek powinien zostać oddalony, bowiem Prezydent Miasta C. na żadnym etapie nie kwestionował swojej właściwości miejscowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej jako: "kpa"), spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W pierwszej kolejności wskazać należy, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma podstaw do oddalenia niniejszego wniosku. Zaistniały spór dotyczy skierowania zainteresowanego i ustalenia opłaty za jego pobyt w schronisku z usługami opiekuńczymi dla bezdomnych mężczyzn w L. Wprawdzie w odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta C. podniósł, że nigdy nie kwestionował swojej właściwości, to jednak po przekazaniu mu – w trybie art. 65 § 1 kpa – akt sprawy, akta te zwrócił Prezydentowi Miasta L. z prośbą o wydanie decyzji kierującej zainteresowanego do Schroniska dla bezdomnych mężczyzn (pismo z 30 stycznia 2024 r.). Niewątpliwie zatem Prezydent Miast C. nie uznał swojej właściwości w sprawie, a zatem strony pozostają w sporze o właściwość o charakterze negatywnym. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2024.1283 t.j.; dalej: "ups") reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe jest ustalenie, czy zainteresowany jest osobą bezdomną w rozumieniu ups. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725), pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Jak wynika z akt administracyjnych zainteresowany przebywa od 30 października 2023 r. w schronisku dla bezdomnych mężczyzn w L. Niewątpliwie tego rodzaju miejsce nie stanowi lokalu mieszkalnego, jest bowiem przeznaczone do czasowego pobytu, a nie zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych. Bezpośrednio przed przyjęciem do ww. placówki nie zamieszkiwał w żadnym konkretnym miejscu i mieszkał "na ulicy". Wcześniej zamieszkiwał u różnych znajomych. Tym samym zainteresowany jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ups, zaś ustalenie właściwości miejscowej gminy następuje na podstawie art. 101 ust. 2 ups. Z akt sprawy wynika, że ostatnie miejsce zameldowania zainteresowanego na pobyt stały znajdowało się na terenie Miasta C. (ul. [...]). Tym samym skoro ostatnie miejsce zameldowania zainteresowanego na pobyt stały znajdowało się na terenie Miasta C., to zgodnie z art. 101 ust. 2 ups organem właściwym do rozpatrzenia złożonego wniosku jest Prezydent Miasta C. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.