I OW 117/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 4 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrzem Miasta O. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta O. a Burmistrzem K. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania A.S. dotyczącej skierowania do domu pomocy społecznej dla osób niepełnosprawnych intelektualnie postanawia wskazać Burmistrza K. jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z 11 czerwca 2026 r. Burmistrz Miasta O. zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Burmistrzem K. w sprawie zmiany decyzji kierującej A.S. do domu pomocy społecznej w części dotyczącej skierowania do domu pomocy społecznej dla osób niepełnosprawnych intelektualnie, na skierowanie do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych w B. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że gminą kierującą i ponoszącą odpłatność za pobyt zainteresowanego w Domu Pomocy Społecznej w O. jest Ośrodek Pomocy Społecznej w K. Zdaniem Burmistrza Miasta O., Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w O. nie jest właściwy do rozpatrzenia ww. sprawy w związku z tym, że miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką prawną (zainteresowanego) jest miejsce zamieszkania jego opiekuna prawnego, czyli A. R., zamieszkałej pod adresem: ul. W. [...]/[...] [...]-[...] O. (k. 2-2v. akt sądowych). W odpowiedzi na wniosek Burmistrz K. wniósł o uznanie, że organem właściwym do prowadzenia sprawy jest gmina P. W uzasadnieniu podniósł, że opiekun prawny zainteresowanego – A.R. zamieszkuje w gminie O. pod adresem: ul. W. [...]/[...] [...]-[...] O., a miejscem zamieszkania ubezwłasnowolnionego całkowicie zainteresowanego jest miejsce zamieszkania jego opiekuna prawnego (k. 13-16 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639, dalej ups) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W myśl art. 25 ustawy z dnia z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071, dalej kc), miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Art. 27 kc stanowi, że miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna. Zgodnie z art. 101 ust. 6 ups, dla mieszkańca domu pomocy społecznej [...] właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że miejscem zamieszkania A.S. jest obecnie miejsce zamieszkania jego opiekuna prawnego, a więc O.. Postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z 7.4.2025 r. III RNs 49/25, które uprawomocniło się 15.4.2025 r., nowym opiekunem prawnym zainteresowanego została A.R., zamieszkała pod adresem: ul. W. [...]/[...] [...]-[...] O. Niemniej, miejsce zamieszkania A.S. nie przesądza w tym przypadku o właściwości organu, stosownie do art. 101 ust. 1 ups. Art. 101 ust. 6 ups ma bowiem charakter szczególny w stosunku do art. 101 ust. 1 ups. Mając na uwadze, że decyzją z 16.12.2024 r. nr OPS.4550.27.20.2019 Burmistrz K. skierował A.S. do Domu Pomocy Społecznej w O., w którym zainteresowany aktualnie przebywa, uznać trzeba, że Burmistrz K., jako organ gminy, która skierowała zainteresowanego do domu pomocy społecznej, jest właściwy w niniejszej sprawie. Na obecnym etapie bez znaczenia pozostaje, że w dniu wydania decyzji kierującej zainteresowanego do domu pomocy społecznej organ kierujący nie był właściwy w sprawie wobec właściwości miejscowej Burmistrza Miasta O. wynikającej z aktualnego miejsca zamieszkania zainteresowanego. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz K. wskazał, że osoba zajmująca się wówczas kierowaniem do domów pomocy społecznej nie posiadała wiedzy na temat wcześniejszego rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienia I OW 187/12) i wyraził, że ma świadomość, że wydana decyzja świadczy o tym, że uznał się on za właściwy do ponoszenia odpłatności. Właściwość ta nie podlega zmianie na obecnym etapie, co oznacza, że Burmistrz K. pozostaje właściwy miejscowo także w sprawie rozpatrzenia wniosku Dyrektora Powiatowego Domu Pomocy Społecznej w O. z 10.4.2026 r. o skierowanie zainteresowanego do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle chorych psychicznie w B., do którego przychylił się opiekun prawny zainteresowanego. Wydanie decyzji administracyjnej stanowi ostateczne potwierdzenie przez organ, że uznaje się on za uprawniony do jej wydania, a więc - innymi słowy - rozpatrzenia sprawy. Zasada ta wynika z art. 19 w zw. z art. 65 § 1 w zw. z art. 6 w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Zgodnie z art. 19 kpa, organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Oznacza to, że organ, zanim rozpozna sprawę, sprawdza z urzędu, czy jest właściwy do jej załatwienia. Jeżeli następnie przystępuje do rozpatrzenia sprawy, oznacza to, że uznał się za właściwy. Art. 65 § 1 kpa stanowi, że jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. Zawiadomienie o przekazaniu powinno zawierać uzasadnienie. Przepis ten normuje postępowanie organu w sprawie przekazania podania do rozpoznania organowi właściwemu, w sytuacji stwierdzenia swojej niewłaściwości. Są to czynności, które organ administracji jest zobligowany do podjęcia z urzędu. Stosownie do art. 6 kpa, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Przepis ten, będący emanacją konstytucyjnej zasady, o której stanowi art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP), że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, nakazuje organom działanie na podstawie przepisów prawa i w ich granicach. Statuuje, tym samym, zasadę praworządności (legalizmu). Organ administracji swoje działania może oprzeć jedynie o podstawę prawną. Innymi słowy brak podstawy prawnej uniemożliwia organowi działanie. Mając na względzie zasadę praworządności, organ zobligowany jest do zbadania z urzędu, czy jest właściwy do rozpoznania danej sprawy i do jej przekazania organowi właściwemu w przypadku uznania swojej niewłaściwości. Art. 156 § 1 pkt 1 kpa odnosi się natomiast do jednej z podstaw stwierdzenia nieważności decyzji - organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości. Jest to odniesienie do zasady racjonalności, a więc założenia, że organ działa legalnie - zgodnie z art. 7 Konstytucji RP i art. 6 kpa - i nie wydaje celowo decyzji, która od samego początku obarczona jest wadą nieważności. Postępowanie w sprawie niniejszego sporu o właściwość nie jest postępowaniem w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Związek i wzajemne oddziaływanie wskazanych norm prowadzi do domniemania prawnego, że organ wydający decyzję był właściwy do jej wydania. Ewentualna omyłka osoby upoważnionej przez organ gminy do kierowania do domów pomocy społecznej w zakresie właściwości miejscowej organu nie obala wskazanego domniemania ani nie ma wpływu na zmianę właściwości organu na tym etapie, jak i rozstrzygnięcie zawisłego sporu o właściwość. W rezultacie, decyzja Burmistrza K. nr OPS.4550.27.20.2019 z 16.12.2024 r. pozostaje w obiegu prawnym, determinując na obecnym etapie właściwość Burmistrza K. do rozpatrzenia sprawy zainicjowanej wnioskiem Dyrektora Powiatowego Domu Pomocy Społecznej w O. z 10.4.2026 r. Z tych względów, zgodnie z art. 101 ust. 6 ups, organem właściwym do rozpatrzenia tego wniosku jest Burmistrz K. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. z art. 101 ust. 6 ups, postanowił jak w sentencji.