I OW 118/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Iwona Bogucka (sprawozdawca) sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Powidz o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Powidz a Wójtem Gminy Jeziora Wielkie w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku B.B. w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej postanawia wskazać Wójta Gminy Powidz jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z 15 czerwca 2026 r., uzupełnionym pismem z 2 lipca 2026 r., Wójt Gminy Powidz zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Wójtem Gminy Jeziora Wielkie w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku B.B. w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej. Wniósł o wskazanie, jako organu właściwego do załatwienia sprawy, Wójta Gminy Jeziora Wielkie i zasądzenie od uczestnika postępowania na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że aktywność życiowa B.B. obecnie skoncentrowana jest w C., gdzie faktycznie przebywa i skoncentrował tam swoje osobiste interesy, a opiekę nad nim sprawuje córka (k. 3-4v., 42-43v. akt sądowych). W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy Jeziora Wielkie wniósł o uznanie, że organem właściwym do prowadzenia sprawy jest gmina Powidz. W uzasadnieniu podniósł, że B.B. od kilku lat zamieszkuje w miejscowości A., gm. Powidz, wspólnie z synem B.B.2 i synową. Jest tam zameldowany od 30.10.2019 r., pobiera świadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, posługując się adresem w A. B.B. w dniu 15.4.2026 r. oświadczył, że obecnie przebywa na terenie gminy Jeziora Wielkie u córki G.G., a pobyt ten ma charakter przejściowy i wynika z konieczności zapewnienia mu pomocy w związku ze stanem zdrowia do czasu rozwiązania jego sytuacji. Jednocześnie wskazał, że jego ośrodkiem życiowym pozostaje A., gdzie koncentrują się jego sprawy osobiste, rodzinne i zdrowotne. Pobyt B.B. na terenie gminy Jeziora Wielkie nie ma charakteru stałego i nie wiąże się z zamiarem przeniesienia centrum życiowego do tej gminy (k. 45-46 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, ponieważ oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639, dalej ups) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy [...] (Dz.U. z 2023 r. poz. 725, dalej uopk) i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2026 r. poz. 384), a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym, przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (postanowienie NSA z 25.6.2021 r. I OW 310/20, cbosa). W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że zainteresowany nie jest osobą w kryzysie bezdomności. Jest on zameldowany na pobyt stały pod adresem: [...], gm. Powidz. O ile od 20.3.2026 r. nie przebywa pod tym adresem, o tyle ma możliwość powrotu i zamieszkania w swoim miejscu zameldowania na pobyt stały (k. 29, 30). Od 20.3.2026 r. zainteresowany zamieszkiwał u córki G.G. pod adresem: [...], gm. Jeziora Wielkie. Pobyt u córki na terenie gminy Jeziora Wielkie był związany ze stanem zdrowia zainteresowanego, który jest osobą niepełnosprawną i mocno schorowaną, wymagającą całodobowej opieki (k. 9, 10v., 11v., 13, 17, 18, 38). Jak sam wskazał we własnym oświadczeniu z 15.4.2026 r., jego pobyt u córki miał charakter czasowy, ponieważ syn, z którym zamieszkiwał w A., ze względów zawodowych, nie był w stanie zapewnić mu opieki. Oświadczenie to jest zbieżne z oświadczeniami: syna i synowej zainteresowanego (k. 29, 30, 31). B.B. wskazał też, że jego stałym ośrodkiem życiowym, z którym są związane jego sprawy osobiste, zdrowotne i urzędowe, pozostaje A., a pobyt w C. ma charakter wyłącznie czasowy i opiekuńczy (k. 37). Również córka zainteresowanego G.G. oświadczyła w dniu 24.4.2026 r., że podjęła się czasowej opieki nad ojcem, lecz nie jest w stanie dalej jej sprawować ze względu na sytuację rodzinną (opiekę nad teściami) oraz pracę zawodową (k. 38). Z oświadczenia G.G. z 8.6.2026 r. wynika, że zainteresowany obecnie przebywa w szpitalu oraz że nie będzie ona w stanie się nim zaopiekować z uwagi na jej stan zdrowia, który uległ pogorszeniu (k. 43-43v.). Na podstawie akt sprawy I OW 118/26 nie jest obecnie możliwe ustalenie, w którym szpitalu aktualnie przebywa zainteresowany. Przyjąć jednak należy, zgodnie z ostatnią informacją znajdującą się w aktach - oświadczeniem G.G. z 8.6.2026 r., że nie przebywa on już u córki na terenie gminy Jeziora Wielkie, ponieważ nie jest ona w stanie zagwarantować mu dalszej opieki. Niemniej, z akt sprawy wynika, że dotychczasowe miejsce zamieszkania zainteresowanego, w rozumieniu art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2026 r. poz. 795), zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, znajdowało się na terenie gminy Powidz pod adresem: [...]. Okoliczność, że zainteresowany tymczasowo przebywał u córki, a następnie w szpitalu nie oznacza, że utracił on dotychczasowe miejsce zamieszkania, skoro w nim od kilku miesięcy nie przebywa. Jednocześnie, brak jest podstaw, aby podważyć zamiar stałego pobytu zainteresowanego na terenie gminy Powidz. Dotychczas jego interesy życiowe były skoncentrowane na jej terytorium. Fakt, że zainteresowany zwrócił się z wnioskiem o umieszczenie go w domu pomocy społecznej do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jeziorach Wielkich (k. 36) nie świadczy ani nie przesądza o właściwości Wójta Gminy Jeziora Wielkie do rozpoznania tego wniosku. Wynika wyłącznie z miejsca, w którym wniosek ten został sporządzony w związku z tymczasowym przebywaniem zainteresowanego na terenie gminy Jeziora Wielkie. Z tych względów, zgodnie z art. 101 ust. 1 ups, organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o umieszczenie go w domu pomocy społecznej jest Wójt Gminy Powidz. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 w zw. z art. 4 ppsa w zw. z art. 101 ust. 1 ups, postanowił jak w sentencji. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, wyjaśnić należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ppsa). Wyjątki od tej zasady zostały określone w art. 200, 201, 203 i 204 ppsa i tylko w tych przypadkach sąd może orzekać o zwrocie kosztów postępowania między stronami (art. 209 ppsa). Żaden ze wskazanych przepisów nie może być stosowany w sprawie z wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, a w szczególności nie może być odpowiednio stosowany art. 200 ppsa. Przepis ten wyraźnie odnosi się do zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. O dochodzeniu praw w ogóle nie można mówić w sprawie z wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, ponieważ w takiej sprawie chodzi o rozstrzygnięcie zagadnienia procesowego co do właściwości i to najczęściej w sytuacji, gdy każdy z podmiotów pozostających w sporze prezentuje inne stanowisko w kwestii właściwości. Podmiot występujący z wnioskiem w takiej sytuacji nie dochodzi swych praw, ale zwraca się do sądu administracyjnego o wyznaczenie podmiotu właściwego do rozpoznania sprawy. Wyjątek co do zwrotu kosztów postępowania określony w art. 200 ppsa podyktowany jest tym, że skarga jest środkiem kontroli działalności administracji publicznej i wobec tego w razie uwzględnienia skargi skarżącemu przysługuje zwrot kosztów postępowania od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność. Te względy nie występują w sprawie z wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, a wobec tego w takiej sprawie ma zastosowania ogólny przepis art. 199 ppsa. Oznacza to, że - stosownie do art. 209 w zw. z art. 157 § 1 ppsa - brak jest podstaw do zamieszczenia w postanowieniu w przedmiocie rozstrzygnięcia sporu o właściwość rozstrzygnięcia dotyczącego zwrotu kosztów postępowania (postanowienie NSA z 26.2.2013 r. I OW 132/12, Legalis nr 919270).