I OW 102/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wojewody Pomorskiego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wojewodą Pomorskim a Prezydentem Miasta Gdyni w sprawie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku o zmianę orzeczenia [...] w Gdańsku z dnia [...] grudnia 1960 r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Gdyni jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z [...] kwietnia 2023 r. Wojewoda Pomorski (dalej: wnioskodawca) wystąpił z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Prezydentem Miasta [...], wykonującym zadanie starosty z zakresu administracji rządowej w celu rozstrzygnięcia negatywnego sporu kompetencyjnego w zakresie rozpatrzenia wniosku M. C., A. M., J. M., M. M., K. O. o zmianę na podstawie art. 155 k.p.a. orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia [...] grudnia 1960 r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości w [...] przy ul. [...], parcela nr [...]. Wojewoda wskazał, że orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1960 r. nr [...], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwa - [...] w [...] nieruchomości o powierzchni [...] m², wpisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w [...] karta [...], parcela nr [...], stanowiącej własność J. M. . Wskazano, że wnioskiem z dnia [...] marca 2023 r. M. C., A. M., J. M., M. M., K. O. wystąpili do Prezydenta Miasta [...], wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej (zwanego dalej: Prezydentem), o zmianę na podstawie art. 155 k.p.a. orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia [...] grudnia 1960 r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości. Prezydent, pismem z dnia [...] marca 2023 r. powołując się na art. 65 § 1 k.p.a., przekazał wniosek z dnia [...] marca 2023 r. do rozpatrzenia według właściwości Wojewodzie Pomorskiemu wskazując, iż "zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (t. j. Dz, U. z 2023 r" poz. 190) organem administracji rządowej w województwie, do którego właściwości należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie niezastrzeżone w odrębnych ustawach do właściwości innych organów tej administracji, jest Wojewoda". W odpowiedzi na wniosek, Prezydent Miasta [...] wskazał, że orzeczenie z dnia [...] grudnia 1960r. wydano m.in. w oparciu o dekret z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (t.j. Dz. U. z 1952r. nr 4, poz. 31 - zwane dalej: "Dekret"). Zgodnie z art. 10 Dekretu, organem właściwym w sprawie orzekania o wywłaszczeniu i odszkodowaniu było w pierwszej instancji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, właściwe według miejsca położenia przedmiotu wywłaszczenia. Odwołanie od orzeczenia wydanego przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, na podstawie art. 24 ust. 2 dekretu rozpatrywała Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej. Natomiast zaistniałe zmiany ustrojowe systemu organów administracji państwowej powodujące w konsekwencji zmianę właściwości organów administracji publicznej do orzekania w sprawach administracyjnych, nie mają wpływu na właściwość rzeczową organów orzekających w sprawach nadzwyczajnych trybów wzruszania decyzji wywłaszczeniowych, w tym zmiany decyzji wywłaszczeniowej. Wskazano, że z uwagi na brak organu administracji publicznej, który wydał kwestionowaną decyzję - Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - przyjąć należy, że organem właściwym do rozpoznawania sprawy o zmianę ww. decyzji jest Wojewoda Pomorski, który przejął kompetencję Prezydium. Naczelny Sąd administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Wojewodą Pomorskim a Prezydentem Miasta [...] wykonującym zadania z zakresu administracji rządowej jest negatywnym sporem kompetencyjnym, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosku strony o zmianę orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia [...] grudnia 1960 r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości w [...] przy ul. [...], parcela nr [...]. Na podstawie art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego, Dz.U. z 2023, poz. 775 - dalej jako: k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony; przepis art. 154 § 2 stosuje się odpowiednio. Przedmiotem sporu jest to, który z organów jest właściwy do orzekania w przedmiocie zmiany decyzji wywłaszczeniowej wydanej na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (t.j. Dz. U. z 1952r. nr 4, poz. 31 - zwane dalej: "Dekret") oraz ustawy z dnia 12 marca 1958 r. zasadach i trybach wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70). Na podstawie art. 10 ust. 1 Dekretu do orzekania o wywłaszczeniu i odszkodowaniu za wywłaszczenie w myśl dekretu niniejszego powołane jest prezydium wojewódzkiej rady narodowej właściwej według położenia przedmiotu wywłaszczenia. Z kolei na podstawie art. 47 ust. 1 z dnia 12 marca 1958 r. postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (5 kwietnia 1958 r.) jeszcze nie zakończone będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Przepis art. 20 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. stanowił, że po przeprowadzeniu rozprawy organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej wydaje orzeczenie, w którym orzeka wywłaszczenie w zakresie podanym we wniosku lub mniejszym albo oddala wniosek o wywłaszczenie. Zarówno przepis art. 10 ust. 1 Dekretu, jak i art. 20 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. określały organ właściwy do orzekania w przedmiocie wywłaszczenia, wskazując prezydium wojewódzkiej rady narodowej. W sytuacji gdy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku, które wydało orzeczenie którego dotyczy wniosek o zmianę już nie istnieje a dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych stanowiący podstawę wydania decyzji zezwalającej na niezwłoczne objęcie części nieruchomości nie obowiązuje, należało ustalić na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów organ właściwy do rozpoznania wniosku o zmianę orzeczenia z 13 grudnia 1960 r. w trybie art. 155 k.p.a. W myśl art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy z 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. z 2023 r. poz. 190). W myśl "Wojewoda jest organem administracji rządowej w województwie, do którego właściwości należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie niezastrzeżone w odrębnych ustawach do właściwości innych organów tej administracji". Takim lex specialis jest przepis art. 112 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami stanowiący, że "organem właściwym w sprawach wywłaszczenia jest starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej". W rezultacie należało podzielić stanowisko Wojewody Pomorskiego, że obecnie właściwym organem do rozpatrzenia wniosku o zmianę, na podstawie art. 155 k.p.a. orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 13 grudnia 1960 r. o wywłaszczeniu nieruchomości jest Prezydent Miasta [...], wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.