I OSK 842/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (sprawozdawca) sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant starszy asystent sędziego Marzena Piotrowska po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1561/23 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 sierpnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2184/2023/16149 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Ruda Śląska z 14 czerwca 2023 r. nr DŚR.5211.ŚP.O.388.2023.JCh; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz E. S. 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 10 stycznia 2024 r. oddalił skargę E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 9 sierpnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2184/2023/16149 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne. Decyzją z 14 czerwca 2023 r. nr DŚR.5211.ŚPO.388.2023.JCh Prezydent Miasta R. odmówił E. S. (dalej: skarżąca, skarżąca kasacyjnie) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią M. W., której niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia lub 25 roku życia w przypadku kontynuowania nauki. Organ ponadto stwierdził, że skarżąca nie musi całodobowo sprawować opieki nad babcią i może podjąć zatrudnienie. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium) decyzją z 9 sierpnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2184/2023/16149 zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy podkreślił, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad babcią nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia. Strona nie mieszka wspólnie z babcią, a ograniczenia życiowe wynikające ze sprawowania opieki nie dają podstaw dla przyznania wnioskowanego świadczenia. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga nie jest zasadna i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, dalej: p.p.s.a.). W uzasadnieniu wskazał, że w rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest czytelny i w tym zakresie nie występują wątpliwości. W ocenie Sądu I instancji sytuacja odmiennie przedstawia się w kontekście interpretacji norm prawnych mających zastosowanie w sprawie, które w pisemnych motywach zostały przywołane. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że argumentacja przedstawiona przez organy administracji publicznej w sposób poprawny pozwoliła ustalić, że skarżącej wnioskowane prawo nie przysługuje. W odniesieniu do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Sąd I instancji wyjaśnił, że zarzut ten oparty został o bogate orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie. Podkreślił jednak, że treść przepisu leżącego u podstaw oceny przedmiotowego świadczenia jest odmienna od linii prezentowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie to przewidziane było dla rodziców i wskazanych w ustawie osób rezygnujących z pracy lub nie podejmujących zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem. W przypadku niezbędności sprawowania takiej opieki nad osobą dorosła czyli taką, która ukończyła 18 rok życia przewidziane było specjalne świadczenie opiekuńcze. W konsekwencji skarżąca takich wymogów nie spełniała. Ponadto ustalony przez organy administracji publicznej zakres sprawowanej opieki, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie uzasadniał rezygnacji z zatrudnienia lub też jego nie podejmowania. Nadto zaznaczono, że skarżąca nie mieszka wspólnie z osobą wymagającą opieki. W konsekwencji uznano, iż zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego wskazane w skardze nie dawały podstaw dla jej uwzględnienia. Oceniając zarzut naruszenia art.8, art. 9 w związku z art. 11 w związku z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, Sąd I instancji stwierdził, że nie jest on trafny, albowiem organy administracji w sposób prawidłowy prowadziły postępowanie i informowały skarżącą o wszystkich okolicznościach sprawy. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 7 w związku z art. 77 § 1, w związku z art. 80 w związku z art. 81 i art. 84 powyższego Kodeksu poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego i brak podjęcia wszelkich kroków do ustalenia stanu faktycznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że tak sformułowany zarzut abstrahuje od istoty przedmiotowego postępowania. Podkreślono, że wszystkie istotne w sprawie informacje znajdują się w posiadaniu strony tego postępowania, tym samym musi ona w sposób pełny i wyczerpujący przekazać je organowi administracji prowadzącemu postępowanie administracyjne. To strona obowiązana jest do udostępniania organowi niezbędnych dowodów i dokumentów, których organ ten nie jest w stanie we własnym zakresie uzyskać, co w szczególności dotyczy dokumentacji medycznej i tych okoliczności życia, które związane są z funkcjonowaniem osoby wymagającej opieki. W zakresie kolejnego zarzutu tj. niecałościowej i arbitralnej oceny dowodów w zakresie ustalenia przyczyn niepodjęcia pracy zarobkowej przez stronę, jak również zakresu sprawowanej opieki nad babcią uznano, iż zarzut ten nie opiera się na faktach lecz na ocenach. W ocenie Sądu I instancji pełnomocnik skarżącej odmiennie interpretuje sytuację, w której znajduje się skarżąca i wywodzi z tego określone konsekwencje, jednakże na potwierdzenie swojego stanowiska nie przedstawia żadnych faktów. Końcowo stwierdzono, że skoro organ odwoławczy dokonał odmiennej oceny sytuacji faktycznej i prawnej niż skarżąca, to brak jest podstaw dla kierowania pod jego adresem zarzutu wydania decyzji akceptującej rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Na marginesie Wojewódzki Sąd Administracyjny poczynił uwagę związaną ze zmianą z dniem 1 stycznia 2024 r. stanu prawnego w zakresie przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz przekazanie sprawy Prezydentowi Miasta R. do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania oraz rozpoznanie skargi po przeprowadzeniu rozprawy. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. rażące naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a to art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z. art. 133 p.p.s.a. w zw. z. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z. art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia wszystkich aspektów sprawy, mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia oraz brak rozpatrzenia przez Sąd wszystkich podnoszonych przez stronę kwestii, wniosków, argumentów i wybiórczym potraktowaniu zarzutów polegającym na ograniczeniu się do rozpoznania jedynie części zarzutów natury proceduralnej z pominięciem większości stawianych zaskarżonej decyzji zarzutów (oraz obszernie opisanych i uzasadnionych) i w konsekwencji nieuwzględnienie zarzutu rażącego naruszenia przez Organy przepisów postępowania mającego wpływ na wynik sprawy poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na zaniechaniu przez organy wyczerpującego informowania Skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, polegające na przeprowadzeniu postępowania w sposób naruszający zaufanie obywateli do władzy publicznej, m.in. poprzez uznanie, że w przypadku skarżącej niepodejmowanie zatrudnienia ma charakter chwilowy, a nie stały, podczas gdy to jest dowolna ocena i nie sposób ustalić na podstawie jakich dokładnie dowodów została podjęta oraz na nienależytym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z uwagi za zawarcie w niej zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa, a także poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw faktycznych oraz prawnych i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji, 2. rażące naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a to art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 p.p.s.a. w zw. z. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z. art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 w zw. z art. 81 k.p.a. w zw. z art. 84 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia wszystkich aspektów sprawy, mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia oraz brak rozpatrzenia przez Sąd wszystkich podnoszonych przez stronę kwestii, wniosków, argumentów i wybiórczym potraktowaniu zarzutów polegającym na ograniczeniu się do rozpoznania jedynie części zarzutów natury proceduralnej z pominięciem większości stawianych zaskarżonej decyzji zarzutów (oraz obszernie opisanych i uzasadnionych) i w konsekwencji nieuwzględnienie zarzutu rażącego naruszenia przez Organy przepisów postępowania mającego wpływ na wynik sprawy poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na zaniechaniu przeprowadzenia z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, wybiórczego zgromadzenia i dowolnego rozpatrzenia materiału dowodowego, naruszającego zasady logiki i doświadczenia życiowego, które doprowadziły do błędnych ustaleń, że niepodejmowanie przez stronę zatrudnienia nie ma związku z opieką nad niepełnosprawną babcią, co w ostateczności skutkowało odmową przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a także poprzez poczynienie w sprawie ustaleń w zakresie wymagającym wiadomości specjalnych (ustalenie, czy stopień niepełnosprawności oraz "nieporadności" i niesamodzielności babci skarżącej wymaga sprawowania nad nią stałej opieki) bez uprzedniego zasięgnięcia opinii biegłego, podczas gdy organ jest obowiązany stać na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, 3. rażące naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a to art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia wszystkich aspektów sprawy, mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia oraz brak rozpatrzenia przez Sąd wszystkich podnoszonych przez stronę kwestii, wniosków, argumentów i wybiórczym potraktowaniu zarzutów polegającym na ograniczeniu się do rozpoznania jedynie części zarzutów natury proceduralnej z pominięciem większości stawianych zaskarżonej decyzji zarzutów (oraz obszernie opisanych i uzasadnionych) i w konsekwencji nieuwzględnienie zarzutu rażącego naruszenia przez Organy przepisów postępowania mającego wpływ na wynik sprawy poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i braku podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, sprzeczność istotnych ustaleń, a przede wszystkim przez przyjęcie, że zakres obowiązków organu w przypadkach, jak w niniejszej sprawie ogranicza się do przekazania stronie stosownych pouczeń, natomiast to strona obowiązana jest do udostępniania organowi niezbędnych dowodów i dokumentów, podczas gdy to na organie ciąży z mocy bezwzględnie obowiązujących przepisów zebranie w sposób wyczerpujący i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, 4. rażące naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a to art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia wszystkich aspektów sprawy, mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia oraz brak rozpatrzenia przez Sąd wszystkich podnoszonych przez stronę kwestii, wniosków, argumentów i wybiórczym potraktowaniu zarzutów polegającym na ograniczeniu się do rozpoznania jedynie części zarzutów natury proceduralnej z pominięciem większości stawianych zaskarżonej decyzji zarzutów (oraz obszernie opisanych i uzasadnionych) i w konsekwencji nieuwzględnienie zarzutu rażącego naruszenia przez Organy przepisów postępowania mającego wpływ na wynik sprawy poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na niewłaściwym przeprowadzeniu postępowania dowodowego, a w szczególności poprzez nie wyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie materiału dowodowego przy jednoczesnym nieuwzględnieniu słusznego interesu obywatela, a także ograniczenie się do jednorazowego "poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowanie administracyjnego", podczas gdy organ ma obowiązek bieżącego reagowania i uzależnienie swojej aktywności od dotychczasowego przebiegu postępowania, w tym do uzupełniającego zastosowania zasady informowania strony, by zadośćuczynić obowiązkom wynikającym z obowiązujących przepisów oraz uwzględnić słuszny interes obywatela, czego w niniejszej sprawie zaniecha, a co Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał za działanie prawidłowe, pomimo, że skutkiem była decyzja o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia, podczas gdy w sprawie istniały dowody możliwe do przeprowadzenia, w tym dowód z zeznań męża skarżącej oraz zaniechanie zgromadzenia szczegółowej dokumentacji medycznej babci skarżącej, których treść (dokumentów oraz zeznań) mogłaby istotnie wzbogacić materiał dowodowy dając podstawy do uwzględnienia wniosku, a należyte wywiązanie się przez organ z obowiązków ustawowych skutkowałoby przyznaniem prawa do świadczenia, 5. rażące naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a to art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art.. 7 w zw. z art. 7a w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia wszystkich aspektów sprawy, mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia oraz brak rozpatrzenia przez Sąd wszystkich podnoszonych przez stronę kwestii, wniosków, argumentów i wybiórczym potraktowaniu zarzutów polegającym na ograniczeniu się do rozpoznania jedynie części zarzutów natury proceduralnej z pominięciem większości stawianych zaskarżonej decyzji zarzutów (oraz obszernie opisanych i uzasadnionych) i w konsekwencji nieuwzględnienie zarzutu rażącego naruszenia przez Organy przepisów postępowania mającego wpływ na wynik sprawy poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przez niecałościową i arbitralną ocenę dowodów w zakresie ustalenia przyczyn niepodjęcia pracy zarobkowej przez odwołującą w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną babcią oraz zaniechanie przeprowadzenia w tym względzie pogłębionego postępowania dowodowego, w tym poprzez zaniechanie przeprowadzenia wywiadu kuratora w miejscu zamieszkania babci skarżącej i ustalenia jej sytuacji rodzinno-bytowej przy jednoczesnym ustaleniu, że jej stan zdrowia (przy uwzględnieniu wieku, stopnia niepełnosprawności, wszystkich schorzeń oraz ich charakteru oraz nasilenia) nie wypełnia przesłanki konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, którego to zarzutu Sąd w ogóle nie rozpoznał (brak w tym jak i w szeregu innych zarzutów jakichkolwiek rozważań w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, które rysuje się w tej sytuacji jako minimalistyczne), 6. rażące naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a to art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z. art. 133 p.p.s.a. w zw. z. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z. art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 6 w zw. z art. 8 w zw. z art. 9 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia wszystkich aspektów sprawy, mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia oraz brak rozpatrzenia przez Sąd wszystkich podnoszonych przez stronę kwestii, wniosków, argumentów i wybiórczym potraktowaniu zarzutów polegającym na ograniczeniu się do rozpoznania jedynie części zarzutów natury proceduralnej z pominięciem większości stawianych zaskarżonej decyzji zarzutów (oraz obszernie opisanych i uzasadnionych) i w konsekwencji nieuwzględnienie zarzutu rażącego naruszenia przez Organy przepisów postępowania mającego wpływ na wynik sprawy poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad babcią, co skutkowało odmową przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i w praktyce (bezzasadnie i wbrew obowiązującym przepisom) zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony oraz przede wszystkim zgodnego ze stanem faktycznym sprawy, bowiem obecnie funkcjonujące w obiegu orzeczenia pozostają oderwane od faktów, którego to zarzutu Sąd w ogóle nie rozpoznał (brak w tym jak i w szeregu innych zarzutów jakichkolwiek rozważań w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, które rysuje się w tej sytuacji jako minimalistyczne), 7. rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej , z uwagi na to, iż nie ma innej osoby, która mogłaby sprawować lub chociażby partycypować w opiece nad niepełnosprawną babcią, gdyż wszystkie osoby najbliższe dla babci skarżącej nie żyją (rodzeństwo, dzieci), podczas gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia, 8. rażącą obrazę przepisów prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych skutkujące uznaniem, że nie nastąpiły przesłanki do przyznania skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego i niezasadnym uznaniu, że skarżąca nie spełniła przesłanek do przyznania świadczenia poprzez: a. przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, b. dokonanie takiej wykładni tego przepisu, która prowadzi do wniosku, że rozmiar sprawowanej opieki musi być na tyle duży, że uniemożliwia podjęcia jakiejkolwiek pracy, co prowadzi do zaskakującego wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobom, które np. mają przerwę w świadczeniu opieki wynoszącą jedną godzinę dziennie,, przez co mogą podjąć zatrudnienie na 1/8 etatu, c. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy rezygnacją z dalszego zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad babcią (nie wykazała rezygnacji z zatrudnienia celem opieki nad babcią), podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje i jest niezaprzeczalny, a brak dowodów przeciwnych (taka potrzeba była jedyną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia), d. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. 9. rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje, albowiem niepełnosprawność M. W. powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia, a to zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych ma stanowić przesłankę odmowną do przyznania świadczenia osobie wnioskującej, podczas gdy w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji omawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, a proponowana przez organ wykładnia przepisu pomija prawnie uzasadnione cele ustawy i w konsekwencji należy uznać, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, bądź nie można ustalić daty jej powstania, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium, z art. 17 ust. 1b u.ś.r., który różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności z uwagi na jego niekonstytucyjność. Kolegium w odpowiedzi na skargę kasacyjną podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę i podzieliło pogląd wyrażony w zaskarżonym wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.). Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie ma usprawiedliwione podstawy. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty naruszenia przepisów postępowania, sformułowane w pkt. 1-6 skargi kasacyjnej, dotyczyły dokonania błędnej oceny stanu faktycznego, braku należytego rozważenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i niewyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co doprowadziło do błędnego uznania istnienia przeszkody w przyznaniu skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji zadecydowały o wadliwym oddaleniu skargi. Sposób sformułowania tych zarzutów w zestawieniu z pozostałymi zarzutami skargi kasacyjnej uzasadnia zbadanie w pierwszej kolejności zasadności podniesionych zarzutów naruszenia prawa materialnego. Od oceny prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji wykładni prawa materialnego zależy bowiem uznanie, czy zachodzą podstawy do przyjęcia, że zaistniały wadliwości w gromadzeniu i rozważeniu materiału dowodowego sprawy, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, 658 – dalej u.ś.r.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje : 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nie ulega wątpliwości, że w stanie faktycznym sprawy skarżąca jest "inną osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny", a jej babcia legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec faktu, że skarżąca z osobą wymagającą opieki spokrewniona jest w drugim stopniu, zwrócić należy uwagę na dodatkowe warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Warunki te w realiach przedmiotowej sprawy bezspornie są spełnione, gdyż skarżąca jest jedyną osobą spokrewnioną z M. W. Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy przez skarżącą został spełniony warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia (bądź innej pracy zarobkowej), o którym stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jest on spełniony, gdy strona ubiegająca się o ustalenie tego prawa sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który obiektywnie zmusza ją do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotna jest tu także ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 listopada 2025 r. sygn. I OSK 2053/24). Jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za pozostawanie w gotowości do świadczenia czynności opiekuńczych. Za zasadne uznać w tym kontekście należy prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że powinno ono stanowić ekwiwalent za faktyczny brak możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia wobec konieczności sprawowania czynności opiekuńczych, bądź za rezygnację z zatrudnienia w celu ich sprawowania. Norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. odnosi się więc wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Prawodawca wymaga, by brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z niego przez osoby wymienione w ww. normie pozostawały w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Spełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, że czynności opiekuńcze muszą w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a opieką musi być bezpośredni i ścisły. Oceny takiej powinien dokonać organ administracji, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy i ustalając, czy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. Kluczowym jest, że w przywołanej regulacji brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która pomocy tego typu wymaga. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, opieka powinna mieć charakter stały, długotrwały w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalny, zaś jej zakres wyznaczony być powinien niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji, w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym: rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 29 kwietnia 2026 r., sygn. I OSK 507/25; 15 kwietnia 2026 r., sygn. I OSK 2422/24; 16 grudnia 2025 r., sygn. I OSK 2401/24; 28 grudnia 2023 r., sygn. I OSK 2083/22). Zwrócić uwagę należy również, że ocena konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną powinna odnosić się każdorazowo w sposób zindywidualizowany do konkretnego przypadku. Istotne jest przy tym, aby była to ocena aktualna, wszechstronna i wnikliwa, obejmująca walidację zakresu potrzeb osoby wymagającej opieki, czynności, których wykonywanie jest konieczne w celach pomocowych oraz czasu, który wnioskujący o świadczenie poświęca na ich sprawowanie. Następnie należy odnieść to do możliwości kontynuacji zatrudnienia, bądź możliwości podjęcia pracy przez opiekuna (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 grudnia 2024 r., sygn. I OSK 2972/23). Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że babcia skarżącej legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności w R. z 19 października 2022 r.. Wynika z niego, że M. W. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwości samodzielnej egzystencji. Orzeczenie zalicza babcię skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności i wydano je do 31 października 2027 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23 września 2022 r. Z akt sprawy wynika ponadto, że M. W. (lat 75 na dzień wydania zaskarżonej decyzji) ma problemy z chodzeniem po operacji kolana (ma endoprotezę), występują u niej zmiany zwyrodnieniowe stawów biodrowych, rozpoznano także nowotwór złośliwy. W czasie wywiadu środowiskowego skarżąca kasacyjnie zwróciła uwagę na postępujący niedosłuch babci, zaś w oświadczeniu z 16 maja 2023 r. wskazała na jaskrę pierwotną i zaćmę, na potwierdzenie czego składała stosowne dokumenty. Pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy uznał, że E. S. w sposób prawidłowy zajmuje się babcią, wskazał na czym polega opieka skarżącej kasacyjnie. W ocenie pracownika socjalnego zachodzi konieczność rezygnacji z pracy i nie podejmowania zatrudnienia. Większość czynności opiekuńczych wykonywanych jest przez wnioskodawczynię codziennie lub nawet kilka razy dziennie – co wynika tak z wywiadu środowiskowego, jak i ze złożonych w sprawie oświadczeń. Stan ten nie jest kwestionowany przez organy. Kwestią sporną jest natomiast czy opieka świadczona przez skarżącą kasacyjnie, a także jej zakres, może świadczyć o braku możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu, a zatem czy istnieje związek przyczynowy między sprawowaną opieką a możliwości pogodzenia jej z pracą zarobkową. Rozważając tę kwestię mieć należało na względzie, że skarżąca bez wątpienia wykonuje czynności opiekuńcze nad babcią codziennie i regularnie w takim wymiarze, który pozostaje adekwatny do jej potrzeb i daje jej poczucie bezpieczeństwa. Stan zdrowia niepełnosprawnej w stopniu znacznym babci skarżącej, osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji, wymaga podejmowania przez skarżącą czynności opiekuńczych w różnych porach, w ciągu całego dnia przez cały rok. E. S. pozostawać musi w stałej gotowości do udzielenie jej niezbędnej pomocy Zatem za pozbawione podstaw uznać należy w tym stanie faktycznym twierdzenie zawarte w uzasadnieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że ustalony przez organy administracji publicznej zakres sprawowanej opieki nie uzasadniał rezygnacji z zatrudnienia lub też jego nie podejmowania. Przyjęta częstotliwość, z jaką skarżąca kasacyjnie pomaga babci w czynnościach niezbędnych do zaspokojenia jej podstawowych życiowych potrzeb (szczególnie higienicznych czy przygotowywania posiłków), w istotny sposób ogranicza czasowo możliwość podjęcia przez nią pracy. Zaznaczyć przy tym trzeba, iż tak zwane czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym, w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi znaczną część dnia. Bez znaczenie przy tym jest okoliczność, iż strona nie zamieszkuje ze swoją babcią, skoro nie zakwestionowano jej zamieszkiwania w pobliżu i codziennych wizyt od godzin porannych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji i organy nie znajduje oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Skoro ustalono, że babcia strony skarżącej wymaga opieki i bez tego typu pomocy ze strony skarżącej nie mogłaby samodzielnie funkcjonować, to taki stan rzeczy potwierdza szeroki zakres czynności wykonywanych przez skarżącą kasacyjnie, ich czasochłonność oraz bezpośredni związek z aktualnym brakiem podejmowania przez nią aktywności zawodowej (którą przejawiała przed pogorszeniem stanu zdrowia babci). Organy w swoich rozważaniach dotyczących ww. związku przyczynowo-skutkowego niezasadnie skupiły się na wcześniejszej aktywności zawodowej skarżącej oraz ewentualnej możliwości finansowania opieki, deprecjonując kwestie aktualne, związane z potrzebami wynikającymi ze stanu zdrowia podopiecznej, wyłączające możliwość samodzielnego funkcjonowania. Tymczasem analizując i poddając ocenie stan sprawy, należy każdorazowo brać pod uwagę indywidualną sytuację podopiecznego, determinowaną jego stanem zdrowia i warunkami bytowymi. Istotnym jest tu nie tylko związek przyczynowo–skutkowy pomiędzy opieką a rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia, ale przede wszystkim potencjalna możliwość świadczenia, czy podjęcia pracy – bezpośrednio związana z potrzebami osoby niepełnosprawnej podlegającej opiece – a określona ramami jej możliwości samodzielnego funkcjonowania, również w aspekcie radzenia sobie z czynnościami dnia codziennego. Pod pojęciem opieki stałej rozumie się stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje, co skutkuje faktycznym brakiem praktycznej możliwości podjęcia zatrudnienia przez osobę zainteresowaną przyznaniem świadczenia. W aktualnym stanie sprawy z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia skoro opieka sprawowana przez skarżącą kasacyjnie nad babcią nosi cechy opieki stałej i długotrwałej, wymagającej także ciągłej gotowości do niesienia pomocy. W związku z powyższym, zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. w odniesieniu do zakresu sprawowanej opieki nad osobą z niepełnosprawnością w kontekście konieczności spełnienia przesłanki związku przyczynowego. W konsekwencji za zasadne należy uznać zarzuty naruszenia art. 8 k.p.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia wszystkich aspektów sprawy, co następczo skutkowało błędnym oddaleniem skargi. Z kolei chybiony okazał się zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jak słusznie zauważyło Kolegium, wobec deregoracyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie powyższego przepisu. Brak zasadności tego zarzutu nie miał jednak wpływu na końcowy wynik sprawy. Wobec opisanych naruszeń Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z 14 czerwca 2023 r. na zasadzie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Ponownie rozpoznając wniosek skarżącej kasacyjnie organy uwzględnią poczynione rozważania tak co do wykładni przepisów prawa materialnego jak i ocenę okoliczności niepodejmowania przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także charakteru opieki i pomocy udzielanej niepełnosprawnej. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 203 pkt 1, art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a.