I OSK 827/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2021 r. sygn. I SA/Wa 472/21 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. B. na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 maja 2021 r. sygn. I SA/Wa 472/21 oddalił skargę J. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Z wyrokiem tym nie zgodził się J. B., który złożył skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego – dalej jako: "k.p.a." w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym uznaniu za zasadne uchylenie przez organ II instancji decyzji organu I instancji w całości i umorzenie postępowania I instancji w całości, z uwagi na jego bezprzedmiotowość, podczas gdy w przedmiotowej sprawie postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, a zatem prawidłowe było uchylenie przez organ II instancji decyzji organu I instancji i orzeczenie o potwierdzeniu J. B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. we [...] przy ul. [...], ewentualnie uchylenie decyzji organu I instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, mimo że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do takiego rozstrzygnięcia; 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, chociaż istniały przesłanki do uchylenia zaskarżonej decyzji. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi w przypadku uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, zasądzenie na rzecz wnoszącego skargę kasacyjną poniesionych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie na rzecz wnoszącego skargę kasacyjną poniesionych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie, na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzeczono się rozpoznania przedmiotowej skargi kasacyjnej na rozprawie. Odpowiedzi na skargę kasacyjną udzielił Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji domagając się oddalenia jej oraz zasądzenia na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna okazała się niezasadna. W niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie, na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie wniosła o jej przeprowadzenie. W tej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna okazała się nieskuteczna. Na wstępie należy wskazać, że niekwestionowane skargą kasacyjną pozostają ustalenia faktyczne poczynione przez organy i zaakceptowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem. Bezsporne zatem w sprawie pozostaje, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2019 r. odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. we [...] przy ul. [...]. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł J. B. (dalej również jako: "skarżący kasacyjnie"), a Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżoną do Sądu Wojewódzkiego decyzją uchylił decyzję Wojewody Śląskiego i na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie administracyjne w całości. Uzasadniając wydaną decyzję Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że postępowanie w sprawie rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nieruchomości położonej we [...] przy ul. [...], zakończyło się wydaniem przez Wojewodę [...] decyzji z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] potwierdzającej M. D. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. B. nieruchomości we [...] przy ul. [...]. Bezsporne pozostaje, że rozstrzygnięcie to zostało wydane m.in. w oparciu o postanowienie Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 3 listopada 1986 r., sygn. akt I.Ns-290/86 o stwierdzeniu nabycia spadku po M. B.. Na podstawie tego postanowienia spadkowego ustalono udziały w prawie do rekompensaty. Bezsporne pozostaje też, że postanowienie to zostało zmienione postanowieniem Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 13 września 2018 r., sygn. akt I Ns 136/14 i zakreśla obecnie szerszy krąg spadkobierców M. B. Minister wskazał, że jakkolwiek więc ostatecznie został ustalony inny krąg spadkobierców po M. B. , to nie zmienia to jednak faktu, że o rekompensacie za nieruchomość pozostawioną we [...] przy ul. [...] ostatecznie przesądzono na mocy wspomnianej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2010 r. nr [...]. 1. Mając na uwadze przedstawiony powyżej – niekwestionowany - stan faktyczny niezasadnie Sądowi Wojewódzkiemu zarzucono naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Nie może rodzić uzasadnionych wątpliwości, że prawo do rekompensaty przysługuje z określonego tytułu jako jedno uprawnienie. Z przedmiotowego punktu widzenia jest to jedno uprawnienie z jednego tytułu faktyczno-prawnego (pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w warunkach wyżej określonych). Wielość podmiotów uprawnionych nie skutkuje w tym przypadku wielością uprawnień. W sprawie administracyjnej, której przedmiotem jest - jedno - uprawnienie, występuje - więcej, niż jeden - uprawniony. W sprawach, w których tytułu do roszczenia należy poszukiwać w tytule prawnym prawnorzeczowym obowiązuje zasada jedności materialnej złożonego wniosku o potwierdzenie roszczenia. Zasada ta obowiązuje także w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Wniosek o rekompensatę dotyczy konkretnej nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Prawo do rekompensaty stanowi, według norm prawa materialnego, jedno uprawnienie o charakterze publicznoprawnym, uwarunkowane pozostawieniem nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (por. uchwała NSA z dnia 09 października 2017 r. sygn. I OPS 3/17). W niniejszej sprawie bezspornie doszło do złożenia - przez jednego z legitymowanych spadkobierców - wniosku o rekompensatę za mienie pozostawione przez M. B. (obejmującego nieruchomość położoną we [...] przy ul. [...]). To oznacza, że doszło wówczas do wszczęcia postępowania administracyjnego co do wszystkich uprawnionych. Nie ulega wątpliwości, że postępowanie to zakończyło się wydaniem decyzji z dnia [...] marca 2010 r. potwierdzającej prawo do rekompensaty. Nie jest kwestionowane, że ustalenia co do kręgu stron postępowania zakończonego decyzją z [...] marca 2010 r. oparto m.in. na postanowieniu Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 3 listopada 1986 r., sygn. akt I.Ns-290/86 o stwierdzeniu nabycia spadku po M. B. . Jakkolwiek, postanowienie to zostało zmienione postanowieniem Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 13 września 2018 r., sygn. akt I Ns 136/14 i zakreśla obecnie szerszy krąg spadkobierców M. B. , to nie może być uzasadnionych wątpliwości co do tego, że postępowanie o rekompensatę za mienie pozostawione przez M. B. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej zostało zakończone decyzją z [...] marca 2010 r. Odrębnymi kwestiami pozostają "status strony postępowania" oraz "udział strony w postępowaniu". Uzyskanie potwierdzenia statusu spadkobiercy po zakończeniu postępowania administracyjnego zainicjowanego wnioskiem innego spadkobiercy nie pozbawia doniosłości prawnej decyzji rozstrzygającej o prawie do rekompensaty. Ujawnienie nowej okoliczności uzasadnia w takim przypadku podjęcie działań w celu wznowienia zakończonego postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie działania takie podjęto, jednak zakończyły się one niepowodzeniem. W tej sytuacja prawidłowo Minister przyjął, że skoro sprawa rekompensaty za mienie pozostawione przez M. B. została rozstrzygnięta i orzeczenie to pozostaje w obrocie prawnym, to w aktualnym stanie prawnym brak podstaw prawnych i faktycznych do ponownego merytorycznego rozpatrywania tej sprawy, a takie ustalenie stanowiło podstawę do wydania decyzji na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Zasadnie zatem Minister na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. uchylił decyzję Wojewody i umorzył postępowanie administracyjne, a Sąd Wojewódzki trafnie rozstrzygnięcie to zaaprobował. 2. Niezasadnie Sądowi Wojewódzkiemu zarzucono również naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. Stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej i stosują środki przewidziane w ustawie. Do naruszenia tego przepisu mogłoby dojść wyłącznie wówczas, gdyby skarga w ogóle nie została przez sąd rozpoznana lub wbrew ustalonym w tym przepisie wymogom sąd administracyjny uchylił się od kontroli działalności administracji publicznej, bądź też zastosował w ramach tej kontroli środki nieprzewidziane w ustawie. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Przepisy art. 145 § 1 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. mają charakter wynikowy, co oznacza, że określają one sposób rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej przez wojewódzki sąd administracyjny w zależności od tego, czy organy administracji publicznej dopuściły się takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też do takiego naruszenia nie doszło. I tak odpowiednio, zastosowanie przez sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 p.p.s.a. jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie zaistniało tego rodzaju naruszenie przepisów prawa materialnego bądź regulacji procesowej, która uzasadniałaby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego przejawu działania administracji publicznej. Jeżeli zaś sąd nie stwierdzi naruszenia przepisów postępowania przez organ administracji publicznej, to nie może stosować tego przepisu. Wówczas zastosowanie ma art. 151 p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie Sąd Wojewódzki konsekwentnie zastosował art. 151 p.p.s.a., uznając zarzuty skargi za nieusprawiedliwione. Ocena ta była trafna. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Koszty te wynoszą 360 zł i w całości składa się na nie wynagrodzenie dla pełnomocnika organu za sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną.