I OSK 793/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. D., R. D., J. D., W. D., K. D., S. D. i G. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2101/21 w sprawie ze skargi D. D., R. D., J. D., W. D., K. D., S. D. i G. D. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 8 czerwca 2021 r. nr DO.4.7613.482.2019.RF w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2101/21, oddalił skargę D. D., R. D., J. D., W. D., K. D., S. D. i G. D. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 8 czerwca 2021 r. nr DO.4.7613.482.2019.RF w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia. Skarga kasacyjna od powyższego wyroku została złożona przez D. D., R. D., J. D., W. D., K. D., S. D. i G. D., którzy to zaskarżyli wyrok w całości. Orzeczeniu zarzucili: I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), a to: 1.1. naruszenie art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 roku nr 153, poz. 1269 z późn. zm., dalej również jako "p.u.s.a.") poprzez bezzasadne oddalenie skargi przez WSA w Warszawie, podczas gdy prawidłowa analiza sprawy i prawidłowe wykonanie przez WSA obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej powinny były doprowadzić do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii, jako wydanej z naruszeniem zasady legalizmu co odpowiada również temu samemu zarzutowi naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., które błędnie nie zostały przez WSA zastosowane, mimo naruszenia przepisów prawa procesowego, jak i materialnego, jakich dopuścił się Minister przy wydawaniu decyzji w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia; 1.2. naruszenie art. 151 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., poprzez bezzasadne oddalenie skargi, będące skutkiem błędnego przyjęcia za prawidłowy stanu faktycznego sprawy ustalonego przez orzekający w sprawie organ administracji publicznej, wobec niedostrzeżenia przez Sąd I instancji istotnego naruszenia przez organ ww. przepisów k.p.a. przy jego ustalaniu, polegającego na tym, że: (a) nie został dopełniony obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), Minister nie podjął wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji zaniechał precyzyjnego ustalenia celu wywłaszczenia nieruchomości oraz charakteru nieruchomości wywłaszczonej, która stanowiła w relewantnej dacie integralną część gospodarstwa rolnego; (b) błędnie uznano, iż nie doszło do naruszenia art. 30 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych — (dalej również jako "dekret") poprzez przyjęcie, iż nieruchomość P. D. nie miała charakteru uprzywilejowanego i organ nie miał obowiązku przyznać wywłaszczanemu odszkodowania pełnego w postaci nieruchomości zamiennej (mimo, że wywłaszczana nieruchomość miała charakter rolny), (c) Minister pominął, że doszło do naruszenia art. 27 dekretu, w sytuacji gdy wywłaszczanemu P. D. nie zostało wypłacone żadne odszkodowanie za przejęte nieruchomości pomimo jego przyznania i ustalenia jego wysokości; (d) arbitralnie stwierdzono brak wystąpienia innych wad orzeczenia wywłaszczeniowego wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. mimo, iż jednocześnie Organ nie przedstawił w tym zakresie nawet symbolicznego kilkuzdaniowego uzasadnienia, i wbrew swemu obowiązkowi nie poczynił w tym zakresie żadnych ustaleń faktycznych i prawnych, podczas gdy prawidłowa analiza sprawy powinna była doprowadzić WSA do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra w żądanej przez skarżących części, co uprawnia również tym samym do postawienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a., który błędnie nie został przez WSA zastosowany; a także odpowiada zarzutowi naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. poprzez nienależyte wykonanie przez WSA obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej. Przedmiotowe naruszenia przepisów prawa procesowego miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż gdyby WSA dokonał prawidłowej analizy sprawy, to zauważyłby, jak wiele było błędów w prowadzeniu postępowania wyjaśniającego i ustalaniu stanu faktycznego przez Ministra, i jak wiele kwestii o charakterze podstawowym nie zostało wszechstronnie wyjaśnionych zgodnie z podstawowymi zasadami uregulowanymi w art. 7, 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., z pewnością nie przyjąłby ustaleń organów za kompletne i własne, co przełożyłoby się na uchylenie zaskarżonej decyzji, jak domagała się tego skarżąca (szczegółowe wykazanie wpływu każdego z naruszeń znajduje się w uzasadnieniu skargi). 1.3. naruszenie art. 151 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 i art. 81a § 1 k.p.a.. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, będące skutkiem przyjęcia za prawidłowy stanu faktycznego sprawy, ustalonego przez orzekającego w sprawie Ministra, wobec niedostrzeżenia przez Sąd I instancji istotnego naruszenia przez niego ww. przepisu k.p.a. przy jego ustalaniu, polegającego na tym, że: -organ sformułował arbitralnie dowolną ocenę stanu faktycznego, mimo braku jego potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy, w tym w dokumentacji archiwalnej, i nieuprawnione domniemywanie okoliczności faktycznych celem ich "dopasowania" do z góry przyjętego stanowiska Ministra, iż celem wywłaszczenia była realizacja budownictwa mieszkaniowego, podczas gdy zgodnie z art. 81a § 1 k.p.a. wszelkie wątpliwości co do stanu faktycznego powinny być rozstrzygane na korzyść strony (wnioskodawcy); -podczas gdy prawidłowa analiza sprawy powinna była doprowadzić WSA do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji Wojewody Śląskiego, co uprawnia również tym samym do postawienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a., który błędnie nie został przez WSA zastosowany; a także odpowiada zarzutowi naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. poprzez nienależyte wykonanie przez WSA obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej; 1.4. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez wybiórcze i sprzeczne z materiałem dowodowym zebranym w sprawie przedstawienie stanu faktycznego sprawy i akceptację nieprawidłowości dokonanych przez organ administracyjny ustaleń faktycznych, a w szczególności poprzez brak odniesienia się w sposób szczegółowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów i argumentów przedstawionych przez skarżących w skardze do WSA (podczas gdy obowiązek ustosunkowania się do wszystkich podniesionych w skardze Zarzutów wobec utrwalonej w tej kwestii linii orzeczniczej sądów administracyjnych jest niepodważalny), w tym do zarzutu braku określenia celu wywłaszczenia; 1.5 naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odzwierciedlenia oceny zarzutów skargi w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, podczas gdy, jak słusznie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym pod sygn. akt I OSK 249/07 wyroku z 23 czerwca 2008 roku: "zobowiązanie sądu administracyjnego do rozstrzygnięcia sprawy w jej granicach, a nie tylko w ramach sformułowanych zarzutów wniosków skargi wskazuje, ty sąd ten obowiązany jest szczególnie skrupulatnie ocenić zarzuty skargi, co na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. wymaga odzwierciedlenia tej oceny w sporządzonym przez niego uzasadnieniu wyroku, a uchybienie temu obowiązkowi stanowi naruszenie przepisów prawa procesowego mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy", Przedmiotowe naruszenia przepisów prawa procesowego miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż brak wypowiedzenia się co do części zarzutów oznacza, że kwestia ewentualnego uzupełnienia decyzji co do rozstrzygnięcia nie była w ogóle kontrolowana, a gdyby była, wówczas musiałoby nastąpić uchylenie decyzji ze względów procesowych (szczegółowe wykazanie wpływu każdego z naruszeń znajduje się w uzasadnieniu skargi). 1.6. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez bezzasadne uznanie przez Sąd I instancji, że Minister Rozwoju, Pracy i Technologii zebrał w przedmiotowej sprawie wyczerpujący materiał dowodowy i w sposób prawidłowy dokonał analizy zebranych dokumentów pod czas, gdy prawidłowa ocena zachowania Ministra powinna doprowadzić Sąd I instancji do uznania, że Minister nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do bezpodstawnego, i z pominięciem jakiegokolwiek uzasadnienia w tym zakresie uznania że odszkodowanie w formie przyznania nieruchomości zamiennej nie przysługuje w przypadku wywłaszczenia części gospodarstwa rolnego, mimo że taki pogląd nie znajduje oparcia w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych w związku z art. 12 Konstytucji PRL z 1952 roku (t.j. Dz. U. z 1952 r., Nr 4, poz. 31, dalej również jako "dekret’). 1.7. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a w zw. z art. 6 k.p.a. (zasada praworządności), art. 7 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej), art. 8 k.p.a. (zasada zaufania do władzy publicznej), art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania) w związku z art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. (zasada swobodnej oceny dowodów) i art. 107 § 3 k.p.a poprzez całkowite pominięcie przez Sąd I instancji, faktu, iż Minister przy wydawaniu zaskarżonej decyzji opierał się na arbitralnych ocenach niepopartych stosowaną argumentacją faktyczną i prawną, co przejawiało się między innymi pod postacią formułowania dowolnych ocen, co do stanu faktycznego, mimo braku ich potwierdzenia w materiale dowodowym, w tym w dokumentacji archiwalnej i nieuprawnione domniemywanie okoliczności faktycznych celem ich "dopasowania" do z góry przyjętego stanowiska Organu, co w konsekwencji doprowadziło do arbitralnego stwierdzenie, co do braku występowania innych wad Orzeczenia, wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., mimo iż jednocześnie Organ nie przedstawił w tym zakresie nawet symbolicznego uzasadnienia i wbrew swemu obowiązkowi nie poczynił w tym zakresie żadnych ustaleń faktycznych i prawnych podczas, gdy WSA jest zobligowany do sprawdzenia czy Minister, jako organ administracji publicznej zastosował się do podstawowych zasad procesowych, wynikających z art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., prowadząc przedmiotowe postępowanie; Powyższe naruszenia mają charakter rażący, przepisy nimi dotknięte mają, bomem kluczowe znaczenia z punktu widzenia prawidłowego rozpatrzenia sprany administracyjnej; rzeczywiste wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, łącznie z pojawiającymi się w tym zakresie wątpliwościami, a następnie wyczerpująca ocena prawna prawidłowo ustalonego stanu faktycznego wpływają bezpośrednio na treść rozstrzygnięcia. Gdyby Minister nie pominął ww. obowiązków, doszłoby do wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych, związanych z prowadzonym postępowaniem odszkodowawczym, a ponadto, przeprowadzenie rzetelnego, nie zaś ogólnikowego wywodu prawnego doprowadziłoby do wydania decyzji stwierdzającej nieważność Orzeczenia zgodnie z treścią wniosku. II. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a to: II.1. naruszeniem art. 1 i art. 5 ust. 2 dekretu poprzez dowolne przyjęcie przez organ, że wywłaszczenie uzasadnione było interesem społecznym lub państwowym, podczas gdy w orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 28 maja 1956 roku, nr Sa.IV/20-35/56 nie został wskazany konkretny cel wywłaszczenia nieruchomości. II.2. rażącego naruszenia art. 8 ust. 1 i ust. 4 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez dokonanie wywłaszczenia nieruchomości, w sytuacji, gdy z właścicielem nie zostały uprzednio (przed złożeniem wniosku o wywłaszczenie) przeprowadzone obligatoryjne rokowania mające na celu przekazanie nieruchomości na podstawie umowy sprzedaży lub zamiany, podczas gdy z powołanych przepisów wyraźnie wynika, że wywłaszczenie mogło nastąpić dopiero po uprzednim bezskutecznym przeprowadzeniu takich rokowań z właścicielem; II.3. naruszenie art. 21 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez pominięcie przez organ faktu, że parcela gruntowa nr 347/71 została już poprzednio wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 23 stycznia 1956 roku, nr: Sa.III/28-51/55, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia objętego orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 28 maja 1956 roku, nr Sa.IV/20-35/56, a następnie do wydania wadliwej decyzji przez organ; II.4 art. 30 ust. 1 i ust. 3 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez: - błędne powielenie przez Sąd I instancji stanowiska Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii, w którym bezpodstawnie uznał on iż nie stanowi rażącego naruszenia prawa ustalenie w Orzeczeniu odszkodowania w formie pieniężnej, zamiast przyznania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości zamiennej, podczas gdy jednocześnie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono wyraźnie, że P. D. zażądał przyznania w tamach odszkodowania nieruchomości zamiennej, jako że wywłaszczenie dotyczyło nieruchomości, mającej w świetle obowiązujących w dacie wydania Orzeczenia status tzw. uprzywilejowanej (nieruchomości rolnej); - błędne i arbitralne uznanie przez Sąd I instancji jakoby norma przepisu art. 30 ust. 1 dekretu dotyczyła wprost wywłaszczenia całego gospodarstwa, a nie jego części - jednocześnie wskazując, iż pojęcie rażącego naruszenia prawa można odnieść jedynie do przepisów, które mają jednoznaczną treść, a stosowanie art. 30 ust. 1 wymaga stosowania reguł wykładni - stanowisko takie jest wewnętrznie sprzeczne i niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa; co jest równoznaczne z oczywiście błędnym zastosowaniem niniejszych przepisów poprzez błędne uznanie, iż wywłaszczona nieruchomość P. D. nie należała do kategorii nieruchomości rolnych, co w konsekwencji doprowadziło do nieprzyznania poprzednicze prawnej skarżących kasacyjnie nieruchomości zamiennej zgodnie z przepisami prawa materialnego. II.5 art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez powielenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnej wykładni przepisu przez Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii, która doprowadziła do stwierdzenia, że kontrolowane w postępowaniu nadzorczym Orzeczenie z 1956 r. nie jest obarczone kwalifikowaną wadą rażącego naruszenia prawa, i tym samym błędne wydanie decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności tego Orzeczenia podczas, gdy WSA powinno było wyeliminować z obrotu przedmiotowe Orzeczenie, jako rażąco ( a więc w sposób kwalifikowany) naruszające prawo. II.6. naruszenia zarządzenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego nr 40 z dnia 11 marca 1955 roku w sprawie zasad wyboru i trybu uzgadniania lokalizacji inwestycji w zw. z uchwałą nr 270 Rady Ministrów z dnia 29 lipca 1957 roku w sprawie lokalizacji inwestycji, dalej jako "uchwała" (M.P. nr 67, poz. 407) poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Starosty Mikołowskiego, podczas gdy zgodnie z powyższymi przepisami zatwierdzenia lokalizacji szczegółowej wymagały wszystkie inwestycje, a wiec również zabudowa terenów użyteczności publicznej czyli także parkingów, co w niniejszym wypadku wskazuje, że nieruchomość powinna zostać zwrócona, gdyż zaświadczenie o lokalizacji szczegółowej dla tego terenu określające je jako budowa obiektu użyteczności publicznej w postaci powszechnie dostępnego parkingu nie zostało nigdy wydane przez PWRN w Stabnogrodzie, a przynajmniej organy administracji publicznej w niniejszej sprawie nie załączyły do materiału dowodowego sprawy takich zaświadczeń; II.7. naruszenie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 7 i 7a k.p.a. i art. 8 k.p.a., 81a § 1 k.p,a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. oraz w związku z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 UGN poprzez niewyjaśnienie sprawy w sposób wszechstronny i zgodnie z tzw. zasadą proporcjonalności (wyrażoną w art. 7 k.p.a. i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP — zob. artykuł Huberta Izdebskiego "Zasada proporcjonalności a władca dyskrecjonalną administracji publicznej w świetle polskiego orzecznictwa sądowego" w: Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 1(28)/2010) oraz nie uwzględniając słusznego interesu strony skarżącej (art. 7 k.p.a.) i odmówienie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, podczas gdy zasada proporcjonalności nakazuje taką interpretację przepisów, aby w jak najmniejszym stopniu naruszane były podstawowe prawa konstytucyjne obywateli, takie jak prawo własności; II.8. naruszenie art. 1 sporządzonego w dniu 20 marca 1952 roku Protokołu Nr 1 ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 roku (Dz. U. z 1995 roku Nr 26, poz. 175) do sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku, a następnie zmienionej Protokołem Nr 3, Nr 5 i Nr 8 oraz uzupełnionej Protokołem Nr 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 roku Nr 61, poz. 284) poprzez jego niezastosowanie, a przez to pozbawienie skarżącej prawnie uzasadnionego oczekiwania uzyskania efektywnego korzystania z nieruchomości stanowiącej własność jej spadkodawcy (por. uzasadnienie decyzji Europejskiego Trybunału Traw Człowieka z dnia 27 stycznia 2000 roku, nr 33752/96, LEX nr 41130, orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 23 listopada 2000 roku w sprawie nr 25701/94 - Case oj the Former King oj Greece and Others vs. Greece — dostępne na stronie internetowej Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasbourgu — www.echr.coe.int. w którym Trybunał stwierdził, że dokonane w latach 60-tych XX wieku wywłaszczenie byłego króla Greji z jego majątku prywatnego bez odszkodowania jest niezgodne z normami międzynarodowymi i narusza podstawowe prawa obywatelskie; tak samo Trybunał w Strasburgu w orzeczeniu z lutego 2001 roku w sprawie Dan Brumarescu vs. Bamunid)-, II.9. naruszenie postanowień Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej zgodnie z brzmieniem sporządzonej do niniejszego dokumentu preambuły jest ona dodatkowym potwierdzeniem praw wynikających z Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Zgodnie z art. 17 KPP: "(...) każda osoba ma prawo do władania, używania, dysponowania i przekazania w drodze spadku swego mienia nabytego zgodnie z prawem. Nikt nie może być pozbawiony swego mienia, chyba że w interesie publicznym, w przypadkach i na warunkach przewidzianych w ustawie, za uczciwym odszkodowaniem wypłaconym we właściwym terminie ". Mając powyższe na względzie, w oparciu o art. 188 p.p.s.a., art. 185 p.p.s.a., oraz art. 203 p.p.s.a. wnieśli: 1/ o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2022 roku, sygn. akt: I SA/wa 2101/21 i uwzględnienie skargi (art. 188 p.p.s.a.) poprzez uchylenie skarżonej decyzji Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii względnie 2/ o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2022 roku, sygn. akt: I SA/wa 2101/21 i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania (art. 185 p.p.s.a.); a w każdym przypadku 3/ o zasądzenie od Organu na rzecz Skarżących kasacyjnie od ad. 1 do ad.7 kosztów postępowania, w tym kosztów postępowania kasacyjnego, a w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych. Jednocześnie, w oparciu o art. 176 § 2 p.p.s.a., wnieśli: 4/ o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie, albowiem brak jest obecnie przeszkód natury epidemicznej do rozpoznawania tego typu spraw na posiedzeniach niejawnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Jeśli skarga kasacyjna oparta jest na obydwu podstawach kasacyjnych, co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy i motywy rozstrzygnięcia nie budzą wątpliwości. Zaznaczyć jednak należy, że w tym przypadku zarzuty postawione w ramach obydwu podstaw kasacyjnych zostały nadmiernie rozbudowane i częściowo się pokrywają co do istoty poddanego do rozstrzygnięcia problemu, mimo przywołania różnych przepisów w samych zarzutach. Ponadto część zarzutów jest również niezrozumiała, gdyż w żaden sposób nie odnosi się do istoty sprawy. Tytułem przykładu należy wskazać zarzuty opisane w pkt II.6,7,8,9 skargi kasacyjnej, które odnoszą się kwestii odnoszących się do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, w sytuacji gdy bada sprawa dotyczy stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego. W takim wypadku ocenie poddana zostanie (siłą rzeczy w sposób bardziej ogólny) norma prawna, wyłaniająca się z kilku zarzutów lub z konieczności pewna grupa zarzutów rozpoznana zostanie łącznie. Przedmiotem sporu pomiędzy stronami w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy stwierdzenia przez organ nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 28 maja 1956 r., dotyczącego wywłaszczenia nieruchomości położonej w Tychach, zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w Tychach z siedzibą w Mikołowie Iwh [...], składającej się z działek pgr [...] i części pgr [...] - o pow. 9[...] ha, stanowiącej własność P. D. oraz o przyznaniu na rzecz właściciela odszkodowania za ww. nieruchomość w kwocie [...] zł. W świetle sformułowanych w skardze kasacyjnych zarzutów, należy zauważyć, ze wykazanie przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z rażącym naruszeniem prawa uwidocznione winno być bez wątpliwości, wskazywać na oczywistą niezgodność treści przepisu z treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia, co istotnie podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. O rażącym naruszeniu prawa można mówić tylko wówczas, gdy podjęte rozstrzygnięcie jest w sposób oczywisty sprzeczne z treścią, niebudzącej wątpliwości i mającej zastosowanie w danej sprawie, normy prawnej. Dopiero decyzja, której treść stanowi zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części jest dotknięta rażącym naruszeniem prawa. Poza tym za rażące przyjmuje się także takie naruszenie prawa, gdy w jego wyniku powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 lipca 2025 r., I OSK 1385/22). W ocenie Sądu I instancji, Minister prawidłowo uznał, że badane w trybie nadzoru orzeczenie o wywłaszczeniu na rzecz Państwa ww. nieruchomości położonej w Tychach nie narusza w stopniu rażącym przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), na podstawie którego orzeczenie zostało wydane. W opinii NSA stanowisko to należy podzielić. Materiał zgromadzony w aktach sprawy pozwala przyjąć, że wymogi wynikające z ww. cytowanego dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. zostały spełnione. Wyjaśnić zatem należy, że w art. 3 ust. 1 cyt. dekretu z 1949 r. zostało przewidziane, iż przekazywanie właściwym wykonawcom narodowych planów gospodarczych nieruchomości dotyczy tych nieruchomości, które są niezbędne dla realizacji tych planów. O tym zaś, czy dana nieruchomość jest "niezbędna" – w rozumieniu art. 3 ust. 1 ww. dekretu - decydował Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w formie zezwolenia. W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju zezwolenie zostało wydane w dniu 14 stycznia 1956 r. przez zastępcę Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, który jednocześnie wyraził zgodę na dokonanie zbiorowego wezwania właścicieli nieruchomości. Unormowania dekretu nie przewidywały szczegółowego określenia przez organ celu wywłaszczenia (por. wyrok NSA z dnia 03 lipca 2019 r. sygn. I OSK 2565/18). Powyższe zezwolenie dotyczyło nabycia nieruchomości położonych w Tychach o pow. 51 ha 27a [...]m2 , oznaczonych na załączonym planie sytuacyjnym, w tym m.in. nieruchomości stanowiącej własność P. D. Zezwolenie to zostało wydane na wniosek Centralnego Zarządu Budowy Miast i Osiedli "ZOR", a do którego to wniosku dołączono wszystkie, wymagane obowiązującymi wówczas przepisami, dokumenty. Wśród nich znajdowała się m. in. opinia, wydana na podstawie art. 5 ust. 2 dekretu z 1949 r. Ponadto do wniosku o zezwolenie nabycia nieruchomości dołączono także zaświadczenie lokalizacyjne wydane przez właściwe prezydium wojewódzkiej rady narodowej oraz szkic sytuacyjny, obrazujący obszar podlegający wywłaszczeniu. W rezultacie należało uznać, że okoliczność, iż w tym przypadku Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego udzielił zezwolenia na nabycie opisanej na wstępie nieruchomości – jak wyżej to wskazano - przesądzała o tym, że nieruchomość ta musiała być traktowana w postępowaniu wywłaszczeniowym przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie jako niezbędna dla realizacji planów gospodarczych, w rozumieniu przepisów dekretu z 1949 r. Po uzyskaniu zezwolenia na nabycie nieruchomości inwestor (wykonawca narodowych planów gospodarczych) obowiązany był wezwać właściciela nieruchomości do dobrowolnego jej odstąpienia za cenę określoną zgodnie z art. 28 dekretu (art. 7 ust. 1 dekretu) - ewentualnie gdy nieruchomość należała do kategorii nieruchomości uprzywilejowanych (art. 30 ust. 1 dekretu) - za nieruchomość zamienną. Wprawdzie w aktach sprawy brak jest wezwania do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości. Jednak ustalenie w zezwoleniu z grudnia 1956 r., że wezwanie będzie dokonane za pomocą obwieszczeń publicznych oraz wskazanie w treści orzeczenia o wywłaszczeniu na spełnienie obowiązku wezwania właściciela do dobrowolnej sprzedaży nieruchomości, mogą stanowić dowód na wykonanie obowiązku wynikającego z art. 8 ust. 1 dekretu. Z akt badanej sprawy wynika również, że organ wywłaszczeniowy obwieszczeniem z 17 marca 1956 r. zawiadomił o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego oraz o terminie rozprawy wywłaszczeniowej i odszkodowawczej. W rozprawie z dnia 5 kwietnia 1956 r. brał udział P. D., który wnosił o przyznanie mu nieruchomości zamiennej. Swój wniosek motywował tym, że po wywłaszczeniu ponad 19 ha, zostało mu tylko 5 ha 74 a, [...] m2 . W tym stanie sprawy prawidłowo Sąd Wojewódzki wskazał, że zebrany wszelki możliwy do odnalezienia, po upływie 65 lat od dnia wydania kwestionowanego rozstrzygnięcia, materiał dowodowy daje podstawy do uznania, że przy jego wydaniu nie naruszono rażąco przepisów wskazanego wyżej dekretu. Odnosząc się natomiast do najszerzej eksponowanych zarzutów skargi kasacyjnej w pierwszej kolejności należy zauważyć, że nie są uzasadnione te zarzuty skargi kasacyjnej, które odnoszą się do rażącego naruszenia prawa przez organy wywłaszczeniowe przez brak przyznania P. D. nieruchomości zamiennej. Zgodnie z art. 30 ust. 1 dekretu z 1949 r., jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowi gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy bądź jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym, bądź też przeznaczoną pod budowę takiemu domu, wywłaszczający obowiązany jest zaofiarować tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną, położoną, o ile możności, w tej samej miejscowości i o tym samym lub zbliżonym charakterze. W skardze kasacyjnej podniesiono, że prawidłowa wykładnia art. 30 ust. 1 dekretu prowadzi do wniosku, że obowiązek dostarczenia nieruchomości zamiennej, wyłączający dopuszczalność przyznania odszkodowania pieniężnego, dotyczy również przypadków, gdy wywłaszczenie dotyczy części nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne. Sąd I instancji, podobnie jak Minister, nie zakwestionował dopuszczalności takiej interpretacji. Wobec niejednoznacznego brzmienia tego przepisu, w praktyce orzeczniczej pojawiły się konkurencyjne hipotezy interpretacyjne. Interpretacja tego przepisu może prowadzić zarówno do przyjęcia, że zaoferowanie działki zamiennej powinno mieć miejsce wyłącznie w sytuacji wywłaszczenia całego gospodarstwa, jak i że obowiązek taki powstaje w sytuacji wywłaszczenia działki wchodzącej w skład takiego gospodarstwa. W piśmiennictwie na gruncie tego przepisu zauważano, że obowiązek dostarczenia nieruchomości zamiennej nie powstawał, kiedy przedmiotem wywłaszczenia była tylko część gospodarstwa (tak: M. Gdesz, Rewindykacja nieruchomości wywłaszczonych w trybie dekretu wywłaszczeniowego z dnia 26 kwietnia 1949 r., Palestra 2003/9-10/33, teza 4). Natomiast w orzecznictwie obecne są dwa konkurencyjne stanowiska, na brak jednolitego stanowiska sądów w tym przedmiocie wskazuje orzecznictwo sądów administracyjnych, przykładowo wyroki w sprawach o sygnaturach I SA/Wa 2282/19, I SA/Wa 1770/98, I SA/Wa 1721/07, I SA/Wa 540/09 i przeciwstawne im wyroki wydane w sprawach: I SA/Wa 120/05 i I SA/Wa 294/05. Ponieważ wywłaszczony pozostał właścicielem gospodarstwa o pow. ponad 5 ha, to wywłaszczona nieruchomość nie stanowiła gospodarstwa rolnego i jej wywłaszczenie nie generowało obowiązku zaoferowania działki zamiennej. Odmienną interpretację przepisu zaproponowała strona skarżąca kasacyjnie, kwestionując, aby warunkiem zaproponowania działki zamiennej było wywłaszczenia całego gospodarstwa, a nie tylko działki wchodzącej w jego skład. Naczelny Sąd Administracyjny akceptuje stanowisko, że nie można mówić o rażącym naruszeniu przepisu w sytuacji, gdy możliwe są alternatywne jego rozumienia, a badane w postępowaniu nadzwyczajnym orzeczenie mieści się w zakresie któregoś z rozumień. W opozycji zaś do zarzutów dotyczących braku wypłaty odszkodowania za upaństwowione mienie, należy podnieść, że powyższa kwestia nie może stanowić o wystąpieniu przesłanki rażącego naruszenia prawa przy podejmowaniu kwestionowanego orzeczenia z 28 maja 1956 r. Z treści tego orzeczenia w sposób bezsporny wynika, że na rzecz poprzedniego właściciela zostało ustalone odszkodowanie w wysokości [...] zł. Gdy odszkodowanie zostało orzeczone - a tak się stało w tym przypadku - kwestia jego wypłaty i skłonienia zobowiązanego do tej wypłaty, jest domeną postępowania dotyczącego wykonani powyższego orzeczenia, nie jest natomiast podstawą do stwierdzenia z tego powodu nieważności orzeczenia wydanego ponad 65 lat wcześniej. Następnie należy zauważyć, że brak jest podstaw do uznania, że kwestionowane orzeczenie z 28 maja 1956 r. rażąco naruszało prawo, gdyż wskazana w nim jako wywłaszczona parcela nr [...] została już objęta orzeczeniem wywłaszczeniowym z 23 stycznia 1956 r. Z akt sprawy bezspornie wynika, (a co przyznał też P. D. podczas rozprawy wywłaszczeniowo- odszkodowawczej), że jego nieruchomość objęta była dwoma orzeczeniami wywłaszczeniowymi tj. z 23 stycznia 1956 r. oraz z 28 maja 1956 r. W obu tych orzeczeniach wskazano ogólny obszar wywłaszczenia oraz wymieniona została m.in. parcela nr [...]. Z materiału dokumentacyjnego zgromadzonego podczas trwającego postepowania nadzorczego wynika jednak, że kolejne postępowania wywłaszczeniowe dotyczyły poszczególnych części tej parceli, a nie w obu przypadkach jej całości. Brak zatem zaznaczenia w orzeczeniu z 28 maja 1956 r., że wywłaszczenie obejmuje jedynie część parceli [...], należy traktować jako omyłkę lub niedokładność pisarską, nie mającą wpływu na jego prawidłowość. Końcowo wskazać należy, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby Sąd I instancji badając zaskarżoną decyzję dostrzegł wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a., którą organ powinien rozważyć ponownie rozpatrując sprawę z wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Także organ zaznaczył, że takich przesłanek nie stwierdza. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe stwierdzenie organu nadzoru nie oznacza, że Minister – wbrew twierdzeniom skarżących kasacyjnie- nie badał wszystkich przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a., a oznacza jedynie, że oczywistym było (czemu organ dał wyraz w zaskarżonej decyzji), że w sprawie nie wystąpiły też inne przesłanki do stwierdzenia nieważności badanej decyzji i nie wymagało to szerszego omówienia. Zauważyć też należy, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oprócz powyższego stwierdzenia na stronie 10 decyzji Minister przedstawił wszystkie przesłanki, których wystąpienie stanowi podstawę do ewentualnego stwierdzenia nieważności decyzji. Z tego też względu nie sposób zgodzić się z twierdzeniami skargi kasacyjnej, że organ nadzoru ich nie analizował. Ponadto skarżący kasacyjnie sami nie wskazywali w toku postępowania nieważnościowego, że wystąpiły także przesłanki określone w art. 156 § 2 pkt 1,3,4,5,6,7 k.p.a. Wreszcie nie można było skutecznie zarzucić Sądowi I instancji naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Z wywodów Sądu zawartych w zaskarżonym wyroku wynika, dlaczego w jego ocenie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze i jaki stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Sąd I instancji w dostateczny sposób wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia. Ponadto wskazać trzeba, że za pomocą art. 141 § 4 p.p.s.a. można kwestionować kompletność elementów uzasadnienia, a nie jego prawidłowość merytoryczną. Ewentualna wadliwość argumentacji, bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu, nie stanowi o naruszeniu przez Sąd tego przepisu (por. wyroki NSA: z 26 maja 2020 r. sygn. akt II OSK 3218/19, z 11 marca 2020 r. sygn. akt I GSK 175/18, z 17 grudnia 2019 r. sygn. akt I FSK 1789/17). Polemika z ustaleniami Sądu I instancji i oceną stanu faktycznego dokonaną przez Sąd nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia powołanego przepisu. Wbrew przekonaniu skargi kasacyjnej uzasadnienie wyroku nie musi też zawierać kazuistycznego odniesienia się do wszelkich tez i zarzutów strony (tak w wyroku NSA z 7 listopada 2019 r. sygn. akt II FSK 3919/17). Oznacza to, że wskazane w skardze kasacyjnej uchybienia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie mogły być skutecznie podważane zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Wyrok poddaje się kontroli, a jego merytoryczna poprawność nie mogła być podważana za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Wobec stwierdzenia, że żaden z postawionych zarzutów nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił na podstawie art. 184 p.p.s.a. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji.