I OZ 676/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z., T. B., E. K., M. K., L. K. i H. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 2639/24 o oddaleniu wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi A. Z., T. B., E. K., M. K., L. K. i H. W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 17 września 2024 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia zwaloryzowanej kwoty przyznanego odszkodowania oraz zobowiązania do wpłaty kwoty ustalonego odszkodowania na rzecz Skarbu Państwa postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie i wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji; 2) zwrócić A. Z., E. K., M. K. i L. K. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwoty po 100 (sto) złotych uiszczone tytułem wpisów sądowych od zażalenia.

Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 2639/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek A. Z., T. B., E. K., M. K., L. K. i H. W. o wstrzymanie wykonania decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia 17 września 2024 r. w przedmiocie ustalenia zwaloryzowanej kwoty przyznanego odszkodowania oraz zobowiązania do wpłaty kwoty ustalonego odszkodowania na rzecz Skarbu Państwa. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący wnosząc o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji podnieśli, że odszkodowanie którego dotyczy obowiązek zwrotu, zostało przyznane ponad 30 lat temu matce skarżących, wobec czego, oni sami nie otrzymali środków finansowych, które można byłoby zwrócić. Wpłata na rzecz Skarbu Państwa ustalonego zaskarżoną decyzją, olbrzymiego odszkodowania w wysokości 3.834.043,35 zł związana jest zatem z koniecznością wyzbycia się jedynych wartościowych składników posiadanego majątku, do jakich należy zaliczyć mieszkania i domy, które od lat stanowią centrum życiowe skarżących. Pozbawienie prawa do lokali mieszkalnych i domów spowoduje powstanie nieodwracalnych skutków, nie tylko w majątku skarżących, ale także w ich psychicznym dobrostanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając wniosek o wstrzymanie zaskarżonej decyzji stwierdził, że na obecnym etapie postępowania jest on niezasadny. Zdaniem Sądu wynika to wprost z regulacji zawartej w art. 9 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, który stanowi in fine, że w przypadku wniesienia skargi do sądu administracyjnego w tych sprawach organ, który wydał decyzję, wstrzymuje z urzędu jej wykonanie, w drodze postanowienia, na które nie przysługuje zażalenie. Wskazana okoliczność stanowiła przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu przez sąd przedmiotowego wniosku. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli skarżący, zarzucając naruszenie art. 61 § 3 i 5 P.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie wniosku, pomimo istnienia podstaw do jego merytorycznego rozpoznania i wstrzymania wykonania decyzji. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że Sąd uchylił się od rozpoznania wniosku na obecnym etapie postępowania, dopuszczając taką możliwość na etapie późniejszym. Zdaniem pełnomocnika skarżących, stanowisko Sądu I instancji nie zasługuje na aprobatę. Zgodnie z treścią przepisu art. 61 § 3 P.p.s.a., po przekazaniu sądowi skargi, sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu. Odmowa wstrzymania wykonania aktu lub czynności przez organ nie pozbawia skarżącego złożenia wniosku do sądu. W konsekwencji, z treści ww. przepisu jednoznacznie wynika, że wydanie przez Wojewodę Mazowieckiego postanowienia z dnia 25 października 2024 r. o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie stanowi przesłanki uniemożliwiającej rozpoznanie wniosku przez Sąd. Wobec powyższego skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie wniosku do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z konstrukcji wskazanego przepisu wynika, że to na stronie spoczywa obowiązek wykazania we wniosku przesłanek zawartych w powołanym przepisie, tj. przedstawienia konkretnych zdarzeń, które mogłyby uprawdopodobnić, że wykonanie zaskarżonej decyzji faktycznie spowoduje znaczną szkodę lub powstanie trudnych do odwrócenia skutków. Jednakże, stosownie do treści art. 9 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r., poz. 1145 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.g.n.", w sprawach, o których mowa w przepisach działu III tej ustawy, z wyłączeniem art. 97 ust. 3 pkt 1, art. 122, art. 124 ust. 1a, art. 124b ust. 1, art. 126 i art. 132 ust. 1a, wykonanie decyzji następuje po upływie 14 dni od dnia, w którym upłynął bezskutecznie trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi na decyzję do sądu administracyjnego. W przypadku wniesienia skargi do sądu administracyjnego w tych sprawach organ, który wydał decyzję, wstrzymuje z urzędu jej wykonanie, w drodze postanowienia, na które nie przysługuje zażalenie. Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Zauważyć należy, że przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest decyzja Wojewody Mazowieckiego z dnia 17 września 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 29 grudnia 2022 r., w której orzeczono o: I) ustaleniu zwaloryzowanej kwoty przyznanego odszkodowania w wysokości 3.834.043,35 zł, zgodnie z decyzją Zastępcy Burmistrza Dzielnicy Mokotów z dnia 24 lipca 1990 r., którą uchylono za zgodą stron decyzję Naczelnika Dzielnicy Warszawa-Wola z dnia 3 kwietnia 1975 r. w części dotyczącej odszkodowania za nieruchomość o pow. [...]m2, położoną w Warszawie pomiędzy ul. [...] a [...], pochodzącą z "[...]", stanowiącą własność S. i K. K. i ustalono odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość na rzecz K. K. oraz spadkobierców S. K.; II) zobowiązaniu spadkobierców byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości do wpłaty ww. kwoty na rzecz Skarbu Państwa. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowiły m.in. przepisy art. 132 ust. 3 i 3a u.g.n., a więc przepisy które mieszczą się w dziale III ustawy i nie są przepisami stanowiącymi wyjątek, o którym mowa w art. 9 u.g.n. Oznacza to, że organ administracyjny – w celu ochrony tymczasowej na podstawie art. 9 ustawy o gospodarce nieruchomościami – powinien z urzędu wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji, czego nie uczynił. Podkreślić przy tym należy, że w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym w sytuacji, gdy organ administracyjny nie wykonał obowiązku nałożonego przez art. 9 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to w przypadku skierowania do Sądu wniosku o wstrzymanie zaskarżonej decyzji niedopuszczalna jest odmowa jego uwzględnienia. Nawet, gdy wniosek strony o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji skierowany do sądu sformułowany jest lakonicznie, to okoliczność, że organ, mimo zobowiązania zawartego w art. 9 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie wstrzymał wykonania decyzji, znajduje do zaskarżonej decyzji zastosowanie art. 61 § 3 P.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2008 r. sygn. akt I OZ 770/08, z dnia 8 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 133/12, z dnia 14 listopada 2014 r. sygn. akt I OZ 1041/13, z dnia 17 września 2014 r. sygn. akt I OSK 2232/14, z dnia 14 marca 2018 r. sygn. akt I OZ 179/18, z dnia 27 września 2019 r. sygn. akt I OZ 871/19, z dnia 16 lipca 2020 r. sygn. akt I OZ 418/20, z dnia 16 grudnia 2020 r. sygn. akt I OZ 1064/20, z dnia 3 października 2024 r. sygn. akt I OZ 604/24 oraz z dnia 18 października 2024 r. sygn. akt I OZ 653/24). Mając na uwadze, że zarówno organ odwoławczy jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie uwzględnili wniosku skarżących o udzielenie ochrony tymczasowej należało uchylić zaskarżone postanowienie i wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia 17 września 2024 r. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. oraz art. 61 § 3 w zw. z art. 193 P.p.s.a., postanowił jak w pkt 1 postanowienia. O zwrocie wpisów sądowych od zażalenia uiszczonych przez A. Z., E. K., M. K. i L. K., którzy nie zostali zwolnieni od kosztów sądowych w całości postanowieniami starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 2 P.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 5 listopada 2025 r., nadanym przez art. 1 pkt 6 i art. 2 ustawy z dnia 12 września 2025 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2025 r., poz. 1427).