Sygnatura
I OSK 605/22
Wyrok NSA z 23 lutego 2023 r., I OSK 605/22 – sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Wynik
Oddalono skargę kasacyjną
- Sąd
- Naczelny Sąd Administracyjny
- Data orzeczenia
- 23 lutego 2023
- Prawomocne
- tak
Treść rozstrzygnięcia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) sędzia NSA Zygmunt Zgierski po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezydenta miasta stołecznego Warszawy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2021 r. sygn. akt I SAB/Wa 189/20 w sprawie ze skargi F. C. na bezczynność Prezydenta miasta stołecznego Warszawy w przedmiocie wydania decyzji stwierdzającej nabycie prawa użytkowania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. oddala wniosek F. C. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 23 marca 2021 r., sygn. akt I SAB/Wa 189/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi F.C. na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w przedmiocie wydania decyzji stwierdzającej nabycie prawa użytkowania 1. zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania wniosku P. z dnia 21 stycznia 2016 r. o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania nieruchomości położonej w W., przy ul. [...], w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdził, że bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddalił skargę w pozostałej części; 4. zasądził od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz F.C. kwotę 580 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym: Pismem z 1 lipca 2020 r. F.C. (dalej skarżący) dalej wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w rozpoznaniu wniosku P. (dalej uczestnik) z 21 stycznia 2016 r. o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie prawa użytkowania gruntu położonego w W., stanowiącego działki ewidencyjne [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z obrębu [...] w trybie art. 76 ust. 2 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz.U. z 2014 r. poz. 40 ze zm., dalej urod). Skarżący zarzucił Prezydentowi m.st. Warszawy (dalej Prezydent) naruszenie: art. 36 § 1 w zw. z art. 35 § 1 i 3 w zw. z art. 12 kpa polegające na braku podejmowania działań bezpośrednio zmierzających do wydania rozstrzygnięcia w sprawie wniosku P. w W. – [...] w W. o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie prawa użytkowania gruntu położonego w W., stanowiącego ww. działki ewidencyjne i wniósł o: wyznaczenie Prezydentowi miesięcznego terminu do wydania decyzji rozstrzygającej wniosek o P. w W. – [...] w W.; przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 2000 zł; zasądzenie [zwrotu] kosztów postępowania (k. 3-10, 12-33 akt I SAB/Wa 189/20). Skargę wniesiono w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z 21 stycznia 2016 r. P. wniósł do Prezydenta m. st. Warszawy o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie prawa użytkowania położonego w W., stanowiącego działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z obrębu [...] w trybie art. 76 ust. 2 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych. Nieruchomość objęta wnioskiem wchodzi w skład dawnej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] ozn. nr hip. "[...]" [k. 4-1 akt administracyjnych]. F.C. jest następcą prawnym F.C.1 - współwłaścicielki dawnej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], objętej dawną księgą wieczystą KW [...], znajdującej się w granicach obecnej księgi wieczystej KW [...]utworzonej z nieruchomości pochodzących z księgi hipotecznej "[...]". Decyzją z 14 października 2016 r. nr 26/GK/DW/2016 Prezydent m. st. Warszawy odmówił ustanowienia na rzecz F.C." [winno być "C."] , J.Z., I.Z., A.Z., M.N. prawa użytkowania wieczystego do gruntu dawnej nieruchomości [...] "[...]" położonego przy ul. [... ] odpowiadającego obecnym działkom ewidencyjnym z obrębu [...], opisanym w księdze [...]: nr [...] 0 pow. 10 m2, nr [...] o pow. 725 m2, nr [...] o pow. 772 m2, nr [...] o pow. 779 m2, nr [...] o pow. 888 m2, nr [...] o pow. 313 m2, nr [...] o pow. 774 m2, nr [...] o pow. 774 m2, nr [...] o pow. 664 m2, nr [...] o pow. 462 m2, nr [...] o pow. 792 m2, nr [...] o pow. 792 m2, nr [...] o pow. 621 m2, nr [...] o pow. 545 m2, nr [...] o pow. 736 m2, nr [...] o pow. 680 m2, nr [...] o pow. 766 m2, nr [...] o pow. 426 m2 pochodzącym z dawnych parcel nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] [...], [...] nieruchomości [...] [...]" oraz działka ewidencyjnej nr [...] w części stanowiącej dawne parcele [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] nieruchomości [...] "[...]" [k. 213-211v akt administracyjnych]. Prezydent m. st. Warszawy postanowieniem nr 3/GK/DW/2016 z 6 grudnia 2016 r. odmówił uzupełnienia decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 14 października 2016 r. nr 26/GK/DW/2016. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej Kolegium) postanowieniem z 15 listopada 2017 r. nr KOC/114/Go/17 (dalej postanowienie z 15 listopada 2017 r.) zawiesiło do czasu ostatecznego zakończenia postępowania z wniosku P. o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie prawa użytkowania gruntu położonego w W. stanowiącego działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]z obrębu [...] w trybie art. 76 ust. 2 urod postępowanie: w sprawie wszczętej odwołaniem M.L. od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 14 października 2016 r. nr 26/GK/DW/2016 i w sprawie wszczętej zażaleniem F.C. na postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy nr 3/GK/DW/2016 z 6 grudnia 2016 r. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium wskazało, że postępowanie z wniosku P. z 21 stycznia 2016 r. ma charakter prejudycjalny w stosunku do postępowania w przedmiocie ustanowienia użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości w trybie art. 7 dekretu warszawskiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie [prawomocnym] wyrokiem z 25 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 116/18 (dalej wyrok I SA/Wa 116/18) oddalił skargę na postanowienie z 15 listopada 2017 r. (k. 30-33 akt I SAB/Wa 189/20). Dnia 16 stycznia 2020 r. i dnia 18 czerwca 2020 r. skarżący wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie ponaglenia na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w przedmiocie rozpoznania wniosku z 21 stycznia 2016 r. [k. 239-233, 245-241 akt administracyjnych]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie postanowieniem z 28 lipca 2020 r. nr KOC/3171/Go/20 nie znalazło podstaw do stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności z powodu braku interesu prawnego skarżącego (k. 43-43v akt I SAB/Wa 189/20). W odpowiedzi na skargę Prezydent wniósł o jej oddalenie z uwagi na brak interesu prawnego skarżącego, ewentualnie o odrzucenie skargi z uwagi na wniesienie jej bez wyczerpania środków zaskarżenia, co wynika z faktu wniesienia skargi przed rozpoznaniem ponaglenia przez organ wyższej instancji. Organ podniósł, że skarżący nie ma interesu prawnego w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 76 ust. 2 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych, ponieważ nie jest właścicielem, ani użytkownikiem wieczystym działek objętych wnioskiem, ani też nie ma żadnego innego prawa, z którego mógłby wywodzić swój interes prawny. Zarzut bezczynności jest nieuzasadniony z uwagi na to, że organ podjął szereg czynności niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie. Przede wszystkim wnioskodawca rozszerzał wniosek i organ nie jest w stanie dokładnie ustalić przedmiotu postępowania bez dokładnego załącznika mapowego. Mimo wezwań wnioskodawca nie uzupełnił braków formalnych wniosku, przede wszystkim w zakresie umocowania do reprezentowania P. Niniejsze postępowanie ma złożony i wielowątkowy charakter, wymagający podjęcia szeregu czynności zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy (k. 34-36v, 42-42v akt I SAB/Wa 189/20). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem I SAB/Wa 189/20 na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3, § 1a zw. z art. 119 pkt 4 i art. 120 ppsa orzekł, jak w punkcie 1 i 2 sentencji; na podstawie art. 151 w zw. z art. 149 § 2 w zw. z art. 119 pkt 4 i art. 120 ppsa jak w punkcie 3 sentencji; o kosztach postępowania na podstawie art. 200 ppsa jak w punkcie 4 sentencji. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarga jest uzasadniona, co skutkowało wydaniem przez Sąd wyroku zobowiązującego organ do wydania orzeczenia w określonym terminie. Niezasadny jest zarzut podniesiony w odpowiedzi na skargę, a dotyczący braku wyczerpania przez skarżącego środków zaskarżenia. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący dwukrotnie występował z ponagleniem, które zostało rozpatrzone postanowieniem z 28 lipca 2020 r. Kolegium. Odnosząc się do zarzutu, że skarżący nie ma legitymacji w niniejszym postępowaniu, należy stwierdzić, że Sąd tego stanowiska Prezydenta ani Kolegium nie podziela. Pojęcie strony zdefiniowano w art. 28 kpa. Stosownie do tego przepisu stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Pojęcie strony, jakim posługuje się art. 28 kpa może być wyprowadzone tylko z administracyjnego prawa materialnego, to jest z konkretnej normy prawnej, która może stanowić postawę do sformułowania interesu lub obowiązku danego podmiotu. W wyroku z 22.2.1984 r. I SA 1748/83 (publik. E. Smoktunowicz, Orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, Kodeks postępowania administracyjnego - Warszawa 1994, s. 109) NSA stwierdził: "Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby". Musi to być taki przepis, z którego dla danego podmiotu wynikają prawa lub obowiązki pozostające w związku z konkretnym rozstrzygnięciem. Istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego - taką normą, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego sprowadza się do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes prawny w takim ujęciu dotyczy szeroko rozumianej sytuacji prawnej podmiotu prawa wyznaczonej normami prawnymi różnego rodzaju, z których wynikają jego uprawnienia, obowiązki, korzyści czy wolności prawnie chronione (wyrok NSA z 11.5.2005 r. II GSK 52/05, Lex 166076). Skarżący jako podstawę materialnoprawną swego interesu prawnego wskazał art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy [Dz.U. nr 45 poz. 279 ze zm., dalej dekret warszawski]. W prawomocnym wyroku I SA/Wa 116/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że roszczenie zgłoszone przez stowarzyszenie ogrodowe prowadzące rodzinny ogród działkowy ma w niniejszej sprawie charakter wyprzedzający względem roszczenia zgłoszonego w trybie art. 7 dekretu [warszawskiego]. Kwestia ta stanowi zagadnienie prawne o charakterze otwartym (sprawa z wniosku P. jest w toku...), a wynik tej sprawy ma wpływ na rozstrzygnięcie wniosku dekretowego przez wydanie decyzji administracyjnej. Gdyby się okazało, że P. uzyska ostateczną decyzję stwierdzającą nabycie prawa użytkowania spornego gruntu (czego w niniejszej sprawie ani organ II instancji, ani Sąd nie mógł oceniać), to fakt ten będzie miał bezpośredni wpływ na możliwość wydania decyzji przyznającej skarżącym prawo użytkowania wieczystego do spornego gruntu w trybie art. 7 ust. 2 dekretu. Stan prawny gruntu (obciążenie go wcześniej prawem użytkowania) stałby w takim przypadku na przeszkodzie w uwzględnieniu wniosku dekretowego. Co do zasady, ostateczna decyzja administracyjna stwierdzająca nabycie prawa użytkowania w trybie art. 76 ust. 2 [urod] ma charakter deklaratoryjny i stanowi dowód nabycia tego prawa z dniem 19 stycznia 2014 r. Istotne jest, że spełnienie jednego z warunków zawartych w art. 76 ust. 1 pkt 1-4 [urod] (stwierdzone w decyzji, o której mowa w art. 76 ust. 2 urod) skutkuje brakiem możliwości wydania decyzji o likwidacji rodzinnego ogrodu działkowego (art. 76 ust. 1 urod). Ostateczna decyzja uwzględniająca wniosek dekretowy ma charakter konstytutywny, sama w sobie nie stanowi dowodu nabycia prawa użytkowania wieczystego, a co najwyżej dowód istnienia po stronie uprawnionego maksymalnie ukształtowanej ekspektatywy nabycia prawa użytkowania wieczystego w trybie art. 7 ust. 2 dekretu. Nie może ulegać wątpliwości, że skarżący ma w niniejszym postępowaniu interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa. Ma legitymację do złożenia skargi na bezczynność Prezydenta w przedmiocie rozpoznania wniosku z 21 stycznia 2016 r. z uwagi na to, że postępowanie prowadzone w trybie art. 7 dekretu zawieszono do czasu rozpatrzenia wniosku P., a od wyniku tej sprawy zależy rozstrzygnięcie wniosku dekretowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w danej sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, czy innego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy, ani fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu. Te okoliczności będą miały znaczenie dopiero przy ocenie charakteru stanu zwłoki, a więc czy przybrała ona postać rażącego naruszenia prawa. Konieczność wydania orzeczenia, na podstawie powołanych przepisów, obliguje sąd administracyjny, by ten, opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny, ocenił, czy organ administracji, załatwiając sprawę, podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia, co wynika z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 7, 12 § 1 i art. 77 § 1 kpa. Obowiązkiem Sądu jest zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem do załatwienia sprawy w terminie. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że zaistniały w niej przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności Prezydenta, a tym samym wydanie orzeczenia, o którym mowa w art. 149 § 1 ppsa - zobowiązania organu do wydania aktu w określonym terminie. Poza sporem jest to, że organ nie rozpoznał wniosku z 21 stycznia 2016 r. o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie prawa użytkowania przedmiotowego gruntu i nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie, a więc pozostaje w zwłoce w jej rozpoznaniu. Zarzut bezczynności organu przy rozpoznawaniu powyższego wniosku należało uznać za uzasadniony, co skutkuje wyznaczeniem czteromiesięcznego terminu do załatwienia sprawy. Sąd wyznaczając wskazany termin miał na względzie realną możliwość zakończenia postępowania. Okres ten w ocenie Sądu jest wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie i nie spowoduje uszczerbku dla gwarancji procesowych stron, biorących w nim udział. Oceniając przesłanki wynikające z art. 149 § 1a ppsa, Sąd doszedł do przekonania, że bezczynność organu w rozpoznaniu niniejszej sprawy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W przedmiotowej sprawie wniosek nie został rozpoznany od ponad 5 lat. Uwzględniając złożoność materii prawnej i faktycznej, koniecznej do zweryfikowania i oceny w toku postępowania, wskazać należy, że jak wynika z nadesłanych akt sprawy, organ sprawy nie załatwił. Nierozpoznanie przez organ wniosku w terminie określonym w kpa, a także sposób działania organu w sprawie, niewątpliwie godzi w zasadę szybkości postępowania (art. 12 kpa) i zasadę zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 kpa). O rażącym naruszeniu prawa można mówić tylko wtedy, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako celowe unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu. To na organie ciąży obowiązek, zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, takiej organizacji czynności podejmowanych w sprawie, by postępowanie przebiegało szybko i sprawnie. A contrario - nie stanowi działania zgodnego z prawem postępowanie organu, niezmierzające bezpośrednio do jak najszybszego załatwienia sprawy. Naruszenie wskazanych uprzednio przepisów postępowania uznać należało za mający charakter rażący. Uwzględniając skargę na bezczynność, sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 ppsa). Funkcją powyższego przepisu jest niewątpliwie zwalczanie bezczynności i przewlekłości organu w załatwieniu sprawy, lecz nie jest to funkcja jedyna. Przepis ten nadto ma kompensować doznaną przez stronę postępowania krzywdę z powodu bezczynności i przewlekłości organu. Skarżący uzasadniając wniosek o przyznanie sumy pieniężnej na podstawie omawianego przepisu winien nawiązać do krzywdy wywołanej bezczynnością i przedstawić argumentację uzasadniającą jej zrekompensowanie. Nie wystarczy ogólnie powołać się na samą okoliczność przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ. Aktywność sądu jest w takiej sytuacji uwarunkowana argumentacją skarżącego. Ów przepis stwarza jedynie możliwość przyznania od organu sumy pieniężnej, co wymaga do jego uwzględnienia, wykazania przez stronę występującą z wnioskiem, istnienia przyczyn przyznania takiej sumy z uwzględnieniem nie tylko faktu powstałej zwłoki w orzekaniu, ale też istnienia i rozmiaru powstałej skutkiem tego krzywdy (wyroki NSA z: 6.9.2017 r. I OSK 451/17; 6.9.2017 r. I OSK 292/17; 10.11.2017 r. II OSK 268/17; 19.12.2017 r. I OSK 1685/17; 9.9.2017 r. I OSK 798/17). W skardze zawarto żądanie przyznania sumy pieniężnej, jednak jej uzasadnienie wskazuje jedynie na okoliczność niezałatwienia przez organ sprawy w ustawowym terminie. Skarżący nie przedstawił żadnej argumentacji uzasadniającej zrekompensowanie poniesionej krzywdy, w tym nie wykazał jej istnienia i rozmiaru, przez co brak było podstaw do uwzględnienia wniosku. Sąd I instancji nie znalazł podstaw do przyznania na rzecz skarżącego sumy pieniężnej i w tej części skargę oddalił (k. 55, 58-62 akt I SAB/Wa 189/20). Skargę kasacyjną wywiódł Prezydent m.st. Warszawy, reprezentowany przez r. pr. M.K., zaskarżając wyrok I SAB/Wa 189/20 w części objętej punktami 1, 2 i 4 sentencji, zarzucając wyrokowi naruszenie: 1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: a. art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a ustawy procesowej przez uwzględnienie skargi, mimo niewykazania, że poszczególne działania organu prowadzącego postępowanie uwłaszczeniowe pozwalały na przyjęcie jego bezczynności (ta występuje, gdy organ nie podejmuje żadnych działań lub niektóre pozoruje), jak też pominięcie (niezauważenie), że przedłużające się postępowanie było skutkiem braku współdziałania ze strony wnioskodawcy (P.) według wymogów art. 79a § 1 kpa co do rzeczywistej powierzchni zajętej pod ROD, stąd zarówno przyjęcie bezczynności organu I instancji w postępowaniu uwłaszczeniowym, jak też ustalenie, że miało ono miejsce z rażącym naruszeniem prawa nie zostało w żaden sposób uzasadnione i osadzone w okolicznościach faktycznych sprawy; b. art. 1 § 2 Prawa o ustroju sądów "powszechnych" [winno być "administracyjnych"] i art. 3 § 2 pkt 8 ustawy procesowej polegające na wadliwym wykonaniu obowiązku kontroli działalności administracji publicznej i przypisanie mu bezczynności w postępowaniu uwłaszczeniowym, mimo niewykazania w skardze, na czym ta przewlekłość miałaby polegać, jak też nie zawarcie w uzasadnieniu wyroku wyjaśnień (wbrew art. 141 § 4 ustawy procesowej) zarzutu bezczynności organu I instancji w tym postępowaniu i niepowiązanie tego zarzutu z konkretnymi okolicznościami faktycznymi sprawy, a przyjęcie tej bezpośredniości wyłącznie przez odniesienie daty złożenia wniosku uwłaszczeniowego przez P., bez zbadania jak wyglądał przebieg postępowania i wyjaśnienia, że wydanie rozstrzygnięcia końcowego wynikało z braku współdziałania wnioskodawcy, który mimo wezwań nie chciał wykazać, jaka powierzchnia faktycznie została zajęta pod rodzinny ogród działkowy "[...]" w W. przy ul. [...]; c. art. 52 § 1 ustawy procesowej przez przyjęcie dopuszczalności skargi wobec nierozpoznania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie ponaglenia w trybie art. 37 § 1 kpa, gdyż skargę złożono 1 lipca 2020 r., a jedno ponaglenie złożono 6 lipca 2020 r. i rozpoznano 28 lipca 2020 r. w sprawie KOC/3171/Go/20 czyli po złożeniu skargi, a drugie złożono 30 stycznia 2020 r. i rozpoznano 25 marca 2021 r. w sprawie KOC/649/Go/20 (tu zwłoka organu była znaczna); d. uznanie za stronę postępowania uwłaszczeniowego i skargowego osoby, która nie zgłosiła nawet udziału w tym postępowaniu, a zasadniczo jest to postępowanie z udziałem stowarzyszenia ogrodowego, zaś podstaw do przyjęcia "podmiotu" [zapewne winno być "przymiotu"] strony po stronie skarżącego nie dopatrzył się również organ odwoławczy w postanowieniu powołanym pod lit. c.; 2. prawa materialnego przez błędną wykładnię lub jego niewłaściwe zastosowanie: a. art. 28 kpa w zw. z art. 50 § 1 ustawy procesowej przez przyjęcie, że F.C., którego roszczenie z art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. nr 45 poz. 279 ze zm.), jest przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego, zakończonego na etapie prze[d] organem I instancji decyzją odmowną z 14 października 2016 r., ma również interes prawny i legitymację strony w postępowaniu o ustanowienie użytkowaniu kilkunastu działek w rejonie ul. [...] w W. na rzecz P. w trybie art. 76 ust. 2 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1073), gdy tymczasem jest to wyłącznie interes faktyczny (nie może domagać się ustanowienia użytkowania na swoją rzecz, ani żądać wydania decyzji odmownej na rzecz P.), a pewna zależność obu postępowań, która stanowiła nawet podstawę zawieszenia postępowania odwoławczego w postępowaniu dekretowym nie stanowi wystarczającej podstawy do przyjęcia jego interesu prawnego w postępowaniu uwłaszczeniowym (przyjęcie tego interesu było przejawem koncepcji subiektywnej, nie mającej oparcia w art. 28 kpa) zaś kwestia ta nie była dotychczas przedmiotem orzecznictwa sądowego, w którym analizowano przymiot strony w relacji pomiędzy postępowaniem dekretowym a innymi postępowaniami uwłaszczeniowymi, gdzie w przepisach szczególnych podstawą przyjęcia interesu prawnego uprawnionego z art. 7 dekretu warszawskiego był zapis o nienaruszaniu praw osób trzecich, a normy takiej brak w art. 76 urod, więc interes ten może zostać uznany wyłącznie jako faktyczny, a nie prawny; b. pominięcie znaczenia normy art. 25 ust. 1 urod dla rozstrzygnięcia sprawy, bo tylko w toku postępowania likwidacyjnego prowadzonego na podstawie tego przepisu spadkobierca dawnego właściciela dysponujący roszczeniem z art. 7 dekretu warszawskiego miałby przymiot strony, nie zaś w postępowaniu uwłaszczeniowym, prowadzonym w trybie art. 76 ust. 2 urod, gdyż postępowanie uwłaszczeniowe uznaje się za wyprzedzające w stosunku do postępowania dekretowego, a prawidłowe odczytanie pominiętego w analizie art. 25 ust. 1 urod, wbrew przytaczanym w orzecznictwie Sąd[ów] zapatrywaniom, nie powodowałoby automatycznie, że ustanowienie użytkowania w postępowaniu uwłaszczeniowym zupełnie wykluczałoby realizację roszczenia z art. 7 dekretu warszawskiego, gdyż nie jest to zagadnienie polegające na obciążeniu któregoś z praw drugim prawem, a kwestia zakresu likwidacji ROD w części, więc i następczego wygaszenia prawa użytkowania w części związku z realizacją roszczenia osoby trzeciej (w tym roszczenia z art. 7 dekretu warszawskiego). Skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i oddalenie skargi (zarówno w przypadku podzielenia zarzutu, że w kwestionowanym wyroku błędnie przyjęto interes prawny F.C. do występowania w postępowaniu uwłaszczeniowym, jak i uwzględnienia zarzutów procesowych dotyczących nieustalenia przesłanek bezczynności); względnie przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania; zasądzenie od F.C. na rzecz Prezydenta m.st. Warszawy kosztów postępowania za obie instancje według norm przepisanych (k. 69-77 akt I SAB/Wa 189/20). Pismem z 12 sierpnia 2022 r. F.C., reprezentowany przez r. pr. A.S. wniósł o: oddalenie skargi kasacyjnej; zasądzenie od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz F.C. zwrotu kosztów postępowania wywołanego skargą kasacyjną, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przypisanych prawem (k. 95-103 akt I SAB/Wa 189/20). Pismem z 17 lutego 2023 r. pełnomocnik skarżącego kasacyjnie poparł skargę kasacyjną, wskazując wyroki Sądów administracyjnych przemawiających za uwzględnieniem skargi kasacyjnej (k. 111-112 akt I SAB/Wa 189/20). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. Ponieważ zarzut procesowy zgłoszono w skardze kasacyjnej wyłącznie na wypadek nie podzielenia przez Sąd kasacyjny zarzutu materialnego, wiążącego się z oceną interesu prawnego skarżącego w postępowaniu uwłaszczeniowym w trybie art. 76 ust. 2 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych ([Dz.U. z 2017 r. poz. 2176, zm. z 2020 r. poz. 471]; s. 8 akapit 2 skargi kasacyjnej), przeto w pierwszej kolejności należało rozpoznać zarzuty materialnoprawne. Niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2176, zm. z 2020 r. poz. 471) przez pominięcie znaczenia normy art. 25 ust. 1 urod. W rzeczywistości art. 25 ust. 1 urod: "W przypadku likwidacji ROD lub jego części w związku z realizacją roszczenia osoby trzeciej, nie stosuje się przepisu art. 21, jeżeli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego występowały jako właściciel nieruchomości w dniu nabycia do tej nieruchomości tytułu prawnego przez stowarzyszenie ogrodowe lub w dniu, w którym ROD stał się ogrodem stałym w rozumieniu ustawy z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych (Dz. U. z 1996 r. poz. 390, z późn. zm.).", wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie, nie stanowi, że spadkobierca dawnego właściciela dysponujący roszczeniem z art. 7 dekretu warszawskiego miałby przymiot strony tylko w postępowaniu likwidacyjnym prowadzonym na podstawie art. 25 ust. 1 urod, a nie miałby mieć przymiotu strony w postępowaniu uwłaszczeniowym (art. 76 ust. 2 urod). Żadna z metod wykładni prawa, w tym wykładnia systemowa wewnętrzna, nie prowadzi do rezultatu, za którym opowiada się skarżący kasacyjnie. W doktrynie trafnie wskazuje się, że z ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych nie wynika w sposób jasny, jaki podmiot powinien zostać uznany za osobę trzecią. Ustawa o rodzinnych ogrodach działkowych nie ogranicza roszczeń, które mogą prowadzić do likwidacji ROD, jedynie do roszczeń dotyczących prawa własności (A. Jakowlew, O. Kuc, Ustawa o rodzinnych ogrodach działkowych. Komentarz, LexisNexis 2014, uw. 1, 2 do art. 25). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że stroną postępowania administracyjnego dotyczącego nabycia nieruchomości jest także podmiot ubiegający się o tę nieruchomość w innym postępowaniu, jak również podmiot, któremu w świetle prawa przysługuje do niej roszczenie. Interes prawny tego podmiotu polega na tym, że w razie rozstrzygnięcia sprawy na jego niekorzyść, i to bez możliwości obrony jego praw, postępowanie dotyczące jego żądania nabycia nieruchomości stawałoby się bezprzedmiotowe (wyroki NSA z: 25.5.2005 r. I SA 1868/94, ONSA 1996/3/116; 31.10.2012 r. I OSK 1204/11). Skarżący trafnie wskazał art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego jako normę materialnoprawną, na podstawie której może skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jego potrzeby (ustanowienia na jego rzecz użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości). Art. 7 dekretu warszawskiego ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Do czasu rozstrzygnięcia o prawach wynikających z przepisu tego dekretu nieruchomość nie mogła być przedmiotem użytkowania wieczystego ustanowionego w oparciu o ustawę z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Pierwszeństwo dotychczasowego właściciela nieruchomości wynikające z dekretu warszawskiego ma charakter bezwzględnie obowiązujący, gdyż ustanowienie użytkowania wieczystego na rzecz innych osób, możliwe jest dopiero po negatywnym rozpoznaniu wniosku zgłoszonego na podstawie tego dekretu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 13.5.1997 r. I ACr 86/97, Wokanda 1998/8/36). Wykładnia prawa leżąca u podstaw powołanych wyroków odnosi się również do możliwości stwierdzenia nabycia prawa użytkowania na rzecz stowarzyszenia ogrodowego. Nieusprawiedliwiony okazał się zarzut naruszenia art. 28 kpa w zw. z art. 50 § 1 ppsa. Słusznie Sąd I instancji nie podzielił stanowiska organów obu instancji, że skarżący nie ma legitymacji do wywiedzenia skargi na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w postępowaniu o stwierdzenie nabycia przez P. prawa użytkowania przedmiotowej nieruchomości, w zakresie objętym wnioskiem z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, złożonym przez poprzednika prawnego skarżącego. Istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego (nie tylko administracyjnego lecz także prawa cywilnego lub innych gałęzi prawa - uchwała NSA z: 11.10.1999 r. OPS 11/99, ONSA 2000/1/6; 28.5.2001 r. OPS 1/01, ONSA 2001/4/146; wyrok NSA z: 11.4.2018 r. II OSK 1007/17; 5.1.2018 r. I OSK 607/16, aprobowane przez Borkowskiego/Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 272-273 nb 12) - taką normą, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego sprowadza się do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes prawny w takim ujęciu dotyczy szeroko rozumianej sytuacji prawnej podmiotu prawa wyznaczonej normami prawnymi różnego rodzaju, z których wynikają jego uprawnienia, obowiązki, korzyści czy wolności prawnie chronione (wyroki NSA z 11.5.2005 r. II GSK 52/05; 29.4.2009 r. I OSK 675/08; 25.3.2021 r. I OSK 2580/20). Zawieszenie postępowania dekretowego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, ma istotny wpływ na sytuację prawną skarżącego. Gdyby się okazało, że P. uzyska ostateczną decyzję stwierdzającą nabycie prawa użytkowania spornego gruntu (czego w niniejszej sprawie ani organ II instancji, ani Sąd w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem I SA/Wa 116/18 nie mógł oceniać), to fakt ten będzie miał bezpośredni wpływ na możliwość wydania decyzji przyznającej skarżącemu prawo użytkowania wieczystego do spornego gruntu w trybie art. 7 ust. 2 dekretu. Stan prawny gruntu (obciążenie go wcześniej prawem użytkowania) stałby w takim przypadku na przeszkodzie w uwzględnieniu wniosku dekretowego (uzasadnienie wyroku I SA/Wa 116/18). Zakończenie postępowania uwłaszczeniowego jest konieczne dla podjęcia postępowania dekretowego bowiem wówczas ustanie przyczyna uzasadniająca zawieszenie postępowania dekretowego, zapoczątkowanego wnioskiem z 7 maja 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej (prawomocny wyrok WSA w Warszawie z 28 listopada 2019 r. I SAB/Wa 13/19 w sprawie ze skargi F.C.) co także przemawia za istnieniem interesu prawnego skarżącego w niniejszej sprawie. Każda z tych okoliczności przemawia za interesem prawnym (nie zaś faktycznym, jak to nietrafnie podnosi skarżący kasacyjnie), skarżącego w kontrolowanej sprawie, w rozumieniu art. 28 kpa w zw. z art. 50 § 1 ppsa. Nieusprawiedliwiony okazał się zarzut naruszenia art. 52 § 1 ppsa. Nietrafnie skarżący kasacyjnie przyjmuje, że wywiedzenie skargi dnia 1 lipca 2020 r., wobec złożenia ponaglenia dnia 30 stycznia 2020 r. i jego rozpoznania dnia 25 marca 2021 r., czyniło skargę niedopuszczalną. Skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu (art. 53 § 2b ppsa). W doktrynie wskazuje się, że w odniesieniu do wszystkich kategorii skarg na bezczynność (przewlekłe prowadzenie postępowania) organów administracji publicznej nie znajdują zastosowania ograniczenia czasowe we wnoszeniu skargi (H. Knysiak-Sudyka, Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz. Orzecznictwo, WK 2021, uw. 2 do art. 53 ppsa). Brak jest podstaw do formułowania poglądu, że dla skuteczności skargi (jak również oceny jej zasadności) konieczne jest nie tylko uprzednie wniesienie ponaglenia, lecz również upływu terminu potrzebnego na zajęcie w jego przedmiocie stanowiska lub podjęcie rozstrzygnięcia przez organ. Skarga jest dopuszczalna niezależnie od tego, czy organ wyższego stopnia rozpatrzy ponaglenie (zażalenie) i niezależnie od tego, czy jego stanowisko będzie pozytywne lub negatywne. W orzecznictwie NSA przyjmuje, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść nawet tego samego dnia, w którym zostało wniesione ponaglenie do właściwego organu (wyroki NSA z: 11.12.2019 r. II OSK 1314/19, Lex 2777904; 4.12.2019 r. II OSK 2558/19; 25.9.2018 r. II OSK 1659/18, Lex 2573182; 29.10.2019 r. II OSK 2012/19; 25.8.2021 r. II OSK 80/20; postanowienia NSA z: 4 .7. 2012 r. II OSK 1478/12; 10.10.2013 r. I OZ 854/13; 25.5.2018 r. II OSK 1210/18; wyrok WSA w Warszawie z 7.7.2020 r. I SAB/Wa 27/20 Lex 3050543). Zarzuty naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 i 3, i § 1a ppsa, i art. 79a § 1 kpa oraz art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) i art. 3 § 2 pkt 8, art. 141 § 4 ppsa, okazały się niezasadne. Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że art. 1 § 1 i 2 pusa ma charakter ustrojowy, który sąd mógłby naruszyć odmawiając rozpoznania skargi, mimo prawidłowości jej wniesienia, albo rozpoznając prawidłowo wniesioną skargę zastosował przy jej kontroli inne kryterium niż kryterium zgodności z prawem. Okoliczność, że strona nie zgadza się ze stanowiskiem sądu I instancji, nie uzasadnia zarzutu naruszenia powyższego przepisu (wyrok NSA z 4.3.2015 r. II GSK 109/14, Lex 1751054). W niniejszej sprawie Sąd I instancji nie uchylił się od rozpoznania skargi, nie zastosował też innego kryterium kontroli niż bezczynność organu. Sąd I instancji wykonał niewadliwie obowiązek kontroli działalności administracji publicznej, działającej na podstawie normy kompetencyjnej, zawartej w art. 3 § 2 pkt 8 ppsa. Nie mógł przynieść spodziewanego efektu zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa (pkt 1.b petitum skargi kasacyjnej). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi art. 141 § 4 ppsa (zawiera zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie) i poddaje się kontroli instancyjnej. Trafnie Sąd I instancji wskazał, że nierozpoznanie wniosku P. z 21 stycznia 2016 r. o wydanie decyzji w przedmiocie stwierdzenia nabycia prawa użytkowania gruntu i niewydanie decyzji w tej materii skutkuje uznaniem, że organ I instancji pozostaje w bezczynności (art. 149 § 1 ppsa) i prawidłowo zastosował punkt 1 i 3 tego przepisu. Obowiązek przestrzegania rozsądnego terminu w przypadku prowadzenia postępowań administracyjnych stanowi zasadę ogólną prawa Unii, której poszanowanie powinien zapewnić sąd i która jest skądinąd ujęta jako jeden z aspektów prawa do dobrej administracji w art. 41 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Komisja nie kwestionuje, że oczekiwanie przez trzy lata i siedem miesięcy od otrzymania informacji, że skarżący przyznał, że nie powiedział o swojej chorobie w trakcie wstępnych badań lekarskich, na wydanie decyzji z dnia 9 lipca 2009 r. narusza zasadę przestrzegania rozsądnego terminu. Ponadto Komisja nie zaprzecza, że w konsekwencji również decyzje z dnia 12 kwietnia 2010 r. i 16 września 2014 r. nie zostały wydane z poszanowaniem rozsądnego terminu (wyrok Sądu (dawniej: Sądu Pierwszej Instancji) z dnia 17 maja 2018 r. T-701/16 P - pkt 3 i 44). Zatem sam brak rozpoznania wniosku od ponad 5 lat w pełni uprawniał Sąd I instancji do uznania, że doszło do naruszenia art. 8 i 12 kpa, a bezczynność miała charakter rażący (art. 149 § 1a ppsa). Wojewódzki Sąd dostatecznie wyjaśnił w uzasadnieniu uznanie, że organ I instancji dopuścił się w przedmiotowej sprawie bezczynności o rażącym charakterze (s. 7-8 uzasadnienia I SAB/Wa 189/20). Skarżący kasacyjnie sam wskazuje, że nierozstrzygnięcie wniosku w postępowaniu uwłaszczeniowym jest wyłącznie skutkiem braku woli współdziałania wnioskodawcy w rozumieniu art. 79a § 1 kpa (mapa geodezyjna, przedstawiona przez wnioskodawcę, mimo wzywania do przedłożenia prawidłowej mapy, nie spełnia wymogów pozwalających na zatwierdzenie podziału kilku działek zajętych pod ogród działkowy), a wnioskodawca w istocie odmawia współdziałania z organem. Zatem rozstrzygnięcie sprawy "w tym terminie nie będzie możliwe, chyba że zostałaby wydana decyzja odmowna z uwagi na brak współdziałania wnioskodawcy" (s. 8 akapit przedostatni skargi kasacyjnej). Zatem sam skarżący kasacyjnie, widząc nadużycie prawa ze strony wnioskodawcy, skutkujące tolerowaniem obstrukcji postępowania uwłaszczeniowego przez ponad 5 lat, w istocie toleruje skutki tej postawy P. wobec postępowania dekretowego, wszczętego wnioskiem z 7 maja 1948 r. przez poprzednika prawnego skarżącego. Na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną należało oddalić. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek F.C. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, bowiem odpis skargi kasacyjnej doręczono pełnomocnikowi skarżącego dnia 6 grudnia 2021 r., a pismo w postępowaniu kasacyjnym wniesiono 12 sierpnia 2022 r. (k. 91, 95-105 akt I SAB/Wa 189/20).
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 23 marca 2022
- Symbol z opisem
- 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich 658
- Hasła tematyczne
- Administracyjne postępowanie
- Skarżony organ
- Prezydent Miasta
- Sędziowie
- Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący/ Maciej Dybowski /sprawozdawca/ Zygmunt Zgierski
Powołane przepisy
- Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
art. 149 § 1 pkt 1 i 3, art. 149 § 1a · Dz.U. 2019 poz. 2325
Inne orzeczenia w tej sprawie
Powiązane dokumenty
Sygnatura: I SAB/Wa 303/22 · 14 lutego 2023
Wyrok WSA w Warszawie z 14 lutego 2023 r., I SAB/Wa 303/22 – sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Sygnatura: I SAB/Wa 353/22 · 13 lutego 2023
Wyrok WSA w Warszawie z 13 lutego 2023 r., I SAB/Wa 353/22 – sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Sygnatura: I OSK 873/22 · 13 lutego 2023
Postanowienie NSA z 13 lutego 2023 r., I OSK 873/22 – sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny