I OSK 30/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 września 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 499/24 w sprawie ze skargi A.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 4 marca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/399/2024/2740 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Tychy z dnia 22 stycznia 2024 r. nr DSR.8212/429/24; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz A.A. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 20 września 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 499/24 oddalił skargę A.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 4 marca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/399/2024/2740 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Prezydent Miasta Tychy decyzją z 22 stycznia 2024 r. nr DSR.8212/429/24 odmówił przyznania A.A. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad matką, B.B., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnoprawności w X. 14 września 2017 r. Postępowanie wszczęto na wniosek z 4 grudnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawczyni, decyzją z 4 marca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/399/2024/2740 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że jak wynika z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 28 grudnia 2023 r., wnioskodawczyni nie pracuje ponieważ leczy się przewlekle na [...] oraz [...]. Sprawując opiekę, wnioskodawczyni załatwia między innymi sprawy urzędowe, wizyty u lekarzy, pomaga w prowadzeniu gospodarstwa domowego, zakupach i w zawożeniu na wizyty lekarskie, a także przygotowuje posiłki. W ocenie organu II instancji, sprawowana przez wnioskodawczynię opieka nie jest na tyle absorbująca, aby nie mogła ona podjąć zatrudnienia choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Zdaniem organu, wykonywane przez wnioskodawczynię czynności należą do czynności związanych z prawidłowym funkcjonowaniem rodziny i nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia. Ponadto, wnioskodawczyni już wcześniej zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na swój stan zdrowia. Zatem, w opinii organu, z okoliczności sprawy wynika, że strona nie musi wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Wnioskodawczyni w skardze na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach podała, że ma 67 lat i jest już w wieku emerytalnym, więc nie musiała rezygnować z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką. Wcześniej wnioskodawczyni zajmowała się opieką, wychowaniem i wykształceniem dzieci oraz prowadzeniem domu i z tego powodu nie podejmowała zatrudnienia. Od 2021 r. wnioskodawczyni sprawuje codzienną, ciągłą opiekę nad matką. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach opisanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę A.A. Jak wyjaśnił, z treści art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", wynika, że przesłanką, od której spełnienia ustawodawca uzależnił przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie sporne jest, czy opieka sprawowana przez skarżącą nad matką jest na tyle absorbująca, że A.A. nie może podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Sądu I instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach dysponowało materiałem dowodowym, który był wystarczający do ustalenia zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką. Kolegium prawidłowo ustaliło, że czynności podejmowane przez skarżącą w ramach opieki ograniczają się do robienia zakupów, przygotowywania posiłków, pomocy w czynnościach higienicznych, załatwiana spraw urzędowych, sprzątania mieszkania, prania, zamawiania wizyt lekarskich oraz zakupu lekarstw. Sąd I instancji zauważył przy tym, że przedstawiony w skardze katalog czynności podejmowanych przez skarżącą w ramach opieki nad matką nie odbiega w istotny sposób od ustaleń przedstawionych w zaskarżonej decyzji. Sąd I instancji uznał, że wykonywanie opisanych wyżej czynności można pogodzić z podjęciem pracy zarobkowej. Czynności związane z opieką ograniczają się do wspomagania rodzica w czynnościach życia codziennego. Dodatkowo, skarżąca, jak sama przyznała, sprawując opiekę korzysta z pomocy męża. Ponadto, Sąd I instancji zwrócił uwagę, że jak wynika z ustaleń poczynionych w trakcie wywiadu środowiskowego, powodem niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia jest od wielu lat jej stan zdrowia. Zatem, w istocie to nie zakres sprawowanej opieki stoi na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia. Z uwagi na powyższe, w opinii Sądu I instancji nie można przyjąć, że zakres opieki sprawowanej przez stronę miał charakter stały lub długotrwały oraz uniemożliwiał podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sąd I instancji wskazał też, że skarżąca ma siostrę, którą również obciąża obowiązek alimentacyjny wobec matki. Przy czym Sąd zastrzegł, że okoliczność ta nie stanowiła bezpośredniej przyczyny wyroku oddalającego skargę. Sąd wskazał, że realizacja obowiązku alimentacyjnego może przybrać formę świadczeń osobistych, czyli polegać na faktycznym sprawowaniu opieki lub może mieć wymiar finansowy, czyli polegać na finansowaniu sprawowanej opieki. Sąd I instancji zaznaczył, że załączona do skargi dokumentacja medyczna pozostaje bez znaczenia z punktu widzenia kontroli zaskarżonej decyzji. Sąd I instancji kontrolując zaskarżoną decyzję nie prowadzi bowiem postępowania dowodowego, mającego na celu ustalenie stanu zdrowia matki skarżącej. Te zagadnienia podlegały ocenie przez właściwy organy przy wydaniu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności B.B. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A.A. zaskarżając ten wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.": I) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1) art. 135 P.p.s.a. przez niewzięcie pod uwagę całości materiału dowodowego w sprawie, czego skutkiem było niesłuszne oddalenie skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a. oraz uznanie, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa; 2) art. 151 P.p.s.a. przez niesłuszne oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", bowiem organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym, oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów, zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody; 3) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 77 § 1 i § 3 K.p.a. w związku z art. 75 § 1 oraz art. 80 K.p.a. w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez niewzięcie pod uwagę, że materiał dowodowy zebrany przez organy administracji publicznej jest niepełny i niewystarczający, co doprowadziło do tego, że Sąd I instancji, w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, nie uchylił zaskarżonej decyzji; 4) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 81a K.p.a. w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez nieuwzględnienie zaistniałych wątpliwości na korzyść wnoszącej skargę kasacyjną. W przypadku uznania, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, A.A. zarzuciła Sądowi I instancji: II) naruszenie prawa materialnego, to jest: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące niezasadnym uznaniem, że wnosząca skargę kasacyjną nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ zakres opieki, której wymaga jej matka, nie wyklucza podjęcia przez wnoszącą skargę kasacyjną zatrudnienia i brak jest związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad matką; 2) art. 71 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez jej niezastosowanie i brak wzięcia pod uwagę tego, że wnosząca skargę kasacyjną jest już w wieku emerytalnym (bez prawa do pobierania emerytury) i chociaż ma możliwość podjęcia pracy, to nie można tego od niej wymagać, zwłaszcza że zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., że wyłącza on prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości tej emerytury; dlatego też, w przypadku osób które mają ustalone prawo do emerytury, nie jest wymagana rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki; przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę nie ma ustalonego prawa do emerytury pomimo osiągnięcia wieku emerytalnego, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP; wyłączenie przez ustawodawcę możliwości uzyskania przez taką osobę świadczenia pielęgnacyjnego to nie tylko "zachowanie dyskryminujące" w stosunku do osób, które mają ustalone prawo do emerytury, ale również obarczenie rodziny osoby z niepełnosprawnością kosztami związanymi z opieką nad tą osobą oraz pozbawienie w tym zakresie niepełnosprawnego członka rodziny pomocy socjalnej, co stanowi nieproporcjonalne i nieuzasadnione różnicowanie osób będących w tej samej sytuacji. Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi zgodnie ze złożonym wnioskiem. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych (to jest za analizę sprawy, sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz ewentualny udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym 4 000 zł, które strona skarżąca poniosła na skutek nieprawidłowego działania organów administracji publicznej) oraz złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Jak podkreśliła wnosząca skargę kasacyjną, w toku wywiadu środowiskowego ustalono, że "pomoc jest praktycznie 24 godz., pomoc przy ubieraniu, toalecie porannej, podawaniu leków (...), domowa rehabilitacja (...) dbanie o sprawność umysłową (...) w nocy słuchanie, pilnowanie – bardzo często bolesne ataki bólu brzucha są w godzinach nocnych. Pomoc i asekuracja jest potrzebna praktycznie cały czas ponieważ nawet próby samodzielnego poruszania się kończyły się upadkiem". Wnosząca skargę kasacyjną zwróciła uwagę, że w trakcie postępowania administracyjnego nie przeprowadzono żadnych dowodów, poza wywiadem środowiskowym i oświadczeniami zawierającymi m.in. kwestionariusz dotyczący okresów składkowych i nieskładkowych wnioskodawczyni. Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, ponieważ organ nie kwestionował wcześniej zakresu opieki, wnioskodawczyni nie składała żadnych dodatkowych wniosków dowodowych ponad już złożone oświadczenia. W przypadku wątpliwości dotyczących zakresu opieki albo kwestionowania ustaleń wywiadu środowiskowego, organ mógł z urzędu przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe. Jak zaznaczyła wnosząca skargę kasacyjną, w chwili składania wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, obowiązywała ustawa o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu ustalonym 10 sierpnia 2023 r. Ze względu na treść przepisów przejściowych (art. 63 i następne) ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 ze zm.), do sytuacji wnoszącej skargę kasacyjną zastosowanie znajduje treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym 10 sierpnia 2023 r. Zatem, w toku postępowania organ właściwy ustalał, czy opiekun spełnia wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od "grudnia 2023 r. na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.". W ocenie wnoszącej skargę kasacyjną, Sąd I instancji, w ślad za organami administracji, dokonał nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r., co doprowadziło do oddalenia skargi. W sprawie nie ma bowiem znaczenia fakt, że są inne osoby zobowiązane do alimentacji. Jak wynika z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 1910/23, przyczyną odmowy przyznania świadczenia nie może być posiadanie przez wnioskodawcę rodzeństwa na równi obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym wobec osoby z niepełnosprawnością. Jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji, można przyznać świadczenie jednej z nich, pod warunkiem, że spełnia ona przewidziane prawem przesłanki. W ustawie o świadczeniach rodzinnych brak jest przepisu, który uniemożliwiałby przyznanie świadczenia dziecku osoby wymagającej opieki, w przypadku gdy istnieją inne dzieci mogące pomoc świadczyć bądź ją finansować (tak NSA w wyroku z 5 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1576/22). Odnosząc się do wywodów Sądu I instancji, że sprawując opiekę wnosząca skargę kasacyjną może korzystać z pomocy męża, A.A. podkreśliła że dla uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest konieczne, aby opieka była sprawowana całkowicie w sposób samodzielny, bez możliwości skorzystania w tym zakresie z pomocy innych osób czy instytucji (tak NSA w wyroku z 9 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1655/22). Jak wynika z doświadczenia życiowego, nie jest możliwe wykonywanie opieki bez pomocy innych osób, choćby z uwagi na potrzebę zaspokojenia własnych podstawowych potrzeb życiowych opiekuna. Warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę (tak NSA w wyroku z 20 czerwca 2024 r. sygn. akt I OSK 1283/23, por. też wyrok NSA z 6 października 2020 r. sygn. akt I OSK 371/20). Zdaniem wnoszącej skargę kasacyjną, również okoliczność niepodejmowania przez nią zatrudnienia została wadliwie oceniona. Dla oceny, czy podmiot ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką, co do zasady decydujący jest stan istniejący w dacie powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (tak cyt. wyżej wyrok NSA z 20 czerwca 2024 r. sygn. akt I OSK 1283/23). Z kolei, konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą z niepełnosprawnością wynika z orzeczenia właściwych organów o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie ma więc potrzeby dokonywania przez organy własnych ustaleń w celu wykluczenia takiego zapotrzebowania. Zatem, w sprawie nieprawidłowo – gdyż sprzecznie z wywiadem środowiskowym oraz potrzebami B.B. wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności – Sąd I instancji uznał, że czynności podejmowanie przez wnoszącą skargę kasacyjną "ograniczają się do robienia zakupów, pomocy w czynnościach higienicznych, załatwiania spraw urzędowych, sprzątania mieszkania, prania, zamawiania wizyt lekarskich oraz zakupu lekarstw". Tymczasem, wnosząca skargę kasacyjną podkreślała, że musi być z matką cały czas "przy każdej czynności, od wstawania i chodzenia, przez czynności fizjologiczne i organizowania czasu w dzień (...), aż po czuwanie w nocy". Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że B.B. potrzebuje stałej opieki i taką opiekę zapewnia jej córka. Wnosząca skargę kasacyjną wytknęła Sądowi I instancji, że bezrefleksyjnie przyjął uzasadnienie decyzji oparte jedynie na przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym, a tym samym naruszył przepisy postępowania przez niepodjęcie wszelkich czynności zmierzających do właściwego wyjaśnienia sprawy, przez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wszechstronny materiału dowodowego świadczącego o zaistnieniu przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a także przez dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego polegającej na pominięciu tego, że organy administracji uwzględniły jedynie okoliczności przemawiające na niekorzyść wnioskodawczyni, przy jednoczesnym nieprzeprowadzeniu kompleksowgo postępowania dowodowego w pozostałym zakresie. Tym samym, Sąd I instancji nie tylko zaakceptował naruszenie przez organy administracji art. 81a § 1 K.p.a., ale również dopuścił się takiego samego uchybienia, rozstrzygając niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego na niekorzyść strony. W opinii wnoszącej skargę kasacyjną, w istocie więc organy administracji nie rozpatrzyły istoty sprawy, bowiem wbrew ciążącemu obowiązkowi, nie przeprowadziły uzupełniającego postępowania dowodowego, w zakresie pozwalającym na ustalenie rzeczywistej przyczyny niepodejmowania przez wnoszącą skargę kasacyjną pracy w 2017 r., a więc w zakresie spełnienia przesłanek pozwalających na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego według zasad obowiązujących przed 1 stycznia 2024 r. W odpowiedzi, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej jako bezzasadnej. W ocenie organu, zaskarżony wyrok nie narusza prawa materialnego, a organ odwoławczy nie naruszył przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła wyrokowi Sądu I instancji naruszenie zarówno prawa materialnego, jak i procesowego. Zasadniczo, w pierwszej kolejności rozpatrzeniu powinny podlegać zatem zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Jednak w przypadku sformułowania w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię konieczne jest w pierwszej kolejności odniesienie się do tego zarzutu, gdyż prawidłowe rozumienie prawa materialnego wytycza kierunek i zakres przeprowadzonego postępowania dowodowego. Przepis prawa materialnego określa istotne prawnie dla danej sprawy okoliczności, a więc warunkuje kierunek podejmowanych przez organ administracji publicznej czynności procesowych zmierzających do dokonania ustaleń faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W takiej sytuacji przepisy postępowania stanowią kontynuację zarzucanego naruszenia prawa materialnego i jego ocena determinuje wynik oceny zarzutów naruszenia przepisów P.p.s.a. w związku z przepisami procedury administracyjnej. Zawarty w petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie opiera się generalnie na wytknięciu Sądowi I instancji wadliwego przyjęcia braku związku między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a sprawowaną przez nią opieką nad matką. Przy czym, argumentacja kwestionująca dokonaną przez Sąd I instancji wykładnię prawa materialnego została szeroko rozwinięta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej i dotyczy po pierwsze, zakwestionowania ustaleń co do zakresu i rodzaju czynności, które spełniają przesłankę konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby wymagającej opieki, w tym dowodów dokumentujących te okoliczności, po drugie, zakwestionowania konieczności ustalenia rzeczywistego związku między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką przez skarżącą (problem czasookresu), a po trzecie, zakwestionowania, że w sprawie relewantna jest okoliczność, że poza skarżącą opiekę może sprawować inna osoba zobowiązana do alimentacji, to jest jej siostra. Przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku wprawdzie determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, to jednak w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych, w sytuacji gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 P.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09 podjęta w pełnym składzie. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zasadniczo we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok NSA z 27 stycznia 2015 r. sygn. akt II GSK 2140/13, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl), chyba że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia przez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (por. wyrok NSA z 22 sierpnia 2012 r. sygn. akt I FSK 1679/11). Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając uznał, że możliwe jest odniesienie się do wskazanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej kwestii materialnoprawnych wynikających na tle stosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Analiza środka odwoławczego wniesionego w niniejszej sprawie pozwala bowiem na rekonstrukcję zarzutu naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię, gdyż w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano na naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., szeroko argumentując na czym – zdaniem kasatora – polegało niewłaściwe rozumienie przez Sąd I instancji norm prawnych zawartych w tym przepisie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przede wszystkim zauważyć należy, że zasadnie wywiódł Sąd I instancji, że art. 17 ust. 1 u.ś.r., określający warunki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, formułuje wobec organu administracji przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, obowiązek ustalenia, w ramach wykazania związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, rozmiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Samo wydanie orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie jest bowiem jednoznaczne z koniecznością sprawowania nad osobą, której orzeczenie dotyczy, opieki w takim wymiarze, że opiekun zmuszony jest każdorazowo do rezygnacji z pracy lub jej niepodejmowania. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, o tyle - zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. - dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niezbędny jest bezpośredni i ścisły związek pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką (zob. B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II, red. P. Rączka, LEX/el. 2023, art. 17). Odnośnie do pierwszej kwestii, tj. zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką, koniecznej jest zaznaczenie, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest dowodem wystarczającym do określenia zakresu potrzeb osób niepełnosprawnych (opieki, pielęgnacji, wsparcia). W ramach wynikającego z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. związku między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki ocenie powinno przede wszystkim podlegać, czy ubiegający się o świadczenie jest osobą sprawującą opiekę. Przepis ten nie zakłada jednak, że do oceny organu należy zakres potrzeb osoby niepełnosprawnej. To wyspecjalizowany organ orzeka o stopniu niepełnosprawności, a w konsekwencji o potrzebie uzyskiwania stałego bądź długookresowego wsparcia ze strony opiekuna. W przypadku matki skarżącej organ ten orzekł o takiej potrzebie i znacznym ograniczeniu jej możliwości samodzielnej egzystencji. W takim przypadku osoba z kręgu zobowiązanych do alimentacji może podjąć decyzję o podjęciu się osobistej opieki i rezygnacji z zatrudnienia. Wskazywany przez organ odwoławczy zakres opieki jakiej wymaga B.B. – matka wnioskodawczyni, nie może zniweczyć ustaleń wynikających z wydanego orzeczenia o niepełnosprawności. To ono rozstrzyga, że osoba niepełnosprawna wymaga stałej opieki lub pomocy ze strony innych osób. Podjęcie się takiej opieki, w przypadku rezygnacji z zatrudnienia, skutkuje po stronie osoby zobowiązanej do alimentacji, uprawnieniem do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 6 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 2816/23). Okoliczności faktyczne sprawy nie są sporne. W dacie orzekania przez organy matka skarżącej legitymowała się wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 14 września 2017 r. W orzeczeniu tym stwierdzono, że B.B. wymaga zarówno korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych, jak i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednocześnie, nie ustalono, aby chora korzystała ze wsparcia systemu środowiskowego. Nie ustalono też, aby opiekę nad nią sprawowały inne osoby, poza skarżącą, jak też, aby była pozostawiona bez opieki i wymaganego wsparcia. W wywiadzie potwierdzono, że to skarżąca jest osobą, która towarzyszy matce w codziennej egzystencji. Skarżąca zasadnie też podnosi, że przy ocenie spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaniem opieki a rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia należy brać pod uwagę wszelkie czynności wykonywane na rzecz osoby z niepełnosprawnością, w tym również tak zwane "zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego", jeżeli stan zdrowia tej osoby uniemożliwia jej wykonywanie takich czynności. Zakres opieki uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zależny jest od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim od indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. Jeśli nawet opieka ta nie ma charakteru stricte leczniczego, to obejmuje szereg czynności, które mieszczą się w zakresie pielęgnacji osoby niepełnosprawnej. Ich zakres wyznacza stan zdrowia i potrzeby chorego. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że oceniając związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaną opieką, należy go odnieść do zakresu opieki, który obejmuje tak czynności wykonywane w związku z prowadzeniem gospodarstwa domowego, jak i działania stricte obsługowe. Opieka nad osobą niepełnosprawną to bowiem nie tylko działania o charakterze obsługi, ale i równie istotne, wymagające zaangażowania i czasu obowiązki związane z prowadzeniem domu, których osoba wymagająca pomocy nie jest w stanie zrealizować samodzielnie. Sytuacja opiekunów osób niepełnosprawnych obejmuje więc tak działania czysto pomocowe (typu podawanie leków, mycie, karmienie, czynności higieniczne, itp.), jak i czynności uznawane za "codzienne", powszechnie wykonywane w każdej rodzinie, jak przygotowanie posiłku, sprzątanie, pranie. Istotne jest, że nawet podczas tych "codziennych" zadań, opiekun niepełnosprawnego musi być jednocześnie gotowy do świadczenia pomocy. Nierzadko jest zmuszony do ciągłego czuwania nad podopiecznym, co czyni codzienne, typowe obowiązki dużo bardziej absorbującymi i czasochłonnymi. Należy tu mieć na uwadze, że wpisują się one w codzienność opiekunów osób niezdolnych do samodzielnego wykonania nawet jak wydawałoby się prostych zadań. To właśnie czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym, w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi i opiekuńczymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi nawet cały dzień. W takiej sytuacji dostrzegalny jest związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z podjęcia pracy a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Ograniczenie form opieki do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych, prowadziłoby do zdeformowania znaczenia opieki i naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Przejawem opieki będzie również wyręczanie osoby z niepełnosprawnością w jej normalnych, codziennych czynnościach życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swój stan zdrowia (por. wyroki NSA z: 28 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2016/22, 2 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2455/23 i I OSK 2242/23, 11 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 1733/23, 12 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 451/23, 27 listopada 2024 r. sygn. akt I OSK 3096/23, I OSK 3100/23 i I OSK 3132/23, 10 grudnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2937/23). Zasadny więc okazał się zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w odniesieniu do zakresu sprawowanej opieki nad osobą z niepełnosprawnością w kontekście konieczności spełnienia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaną opieką. Trafnie również skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi I instancji błędne poszukiwanie związku – także czasowego – pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia) a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą z niepełnosprawnością, który zakłada uwzględnianie przyczyn braku wcześniejszego zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne przed podjęciem opieki. Z niespornych okoliczności sprawy wynika bowiem, ze Skarżąca była bowiem przez wiele lat osobą bierną zawodowo, a ponadto, jak zaznaczył to organ odwoławczy i Sąd I instancji, jest osobą schorowaną i z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia. Z art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 (zawierającego definicję określenia "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa") u.ś.r. wynika, że jedną z przesłanek, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, spowodowane koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej (permanentnej) opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zależne jest od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby udzielającej wsparcia i osoby wymagającej wsparcia, w tym rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między rezygnacją z zatrudnienia (pracy zarobkowej) albo niepodejmowaniem zatrudnienia (pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnoprawną, w tym ustalenie wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. W najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że wprawdzie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale jej spełnienie nie może być sprowadzane wyłącznie do współwystępowania rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z faktem opieki nad niepełnosprawną osobą, w stosunku do której na wnioskodawcy ciążą obowiązki alimentacyjne. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1575/22, z 14 marca 2023 r. sygn. akt I OSK 1239/22, z 21 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 794/22, z 16 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 1899/22, z 23 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 1948/22, czy z 28 stycznia 2025 r. sygn. akt I OSK 69/24). Należy przy tym podkreślić, że wymóg rezygnacji z możliwości zarobkowania - rzeczywistej bądź potencjalnej – w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został przez ustawodawcę powiązany z żadnym zakresem – czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym – jak również jest niezależny nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego, czy takie dochody w ogóle są uzyskiwane. Przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy. Z tego też powodu organ pomocowy nie może ustalać wcześniejszych przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Okoliczności rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania oraz brak możliwości jego podjęcia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną należy więc oceniać na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie pomocy w formie świadczenia pielęgnacyjnego. Irrelewantne jest zatem, czy wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej lub jej nie podejmował wcześniej z innych przyczyn, o ile w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała rzeczywista konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiającej stronie podjęcie/wykonywanie zatrudnienia. Dlatego nie mogły mieć znaczenia w sprawie podnoszone przez organy administracyjne i Sąd I instancji okoliczności. Konieczne jest natomiast ustalenie w ponownie prowadzonym postępowaniu, czy możliwe jest jednoczesne sprawowanie przez skarżącą opieki nad matką i podjęcie zatrudnienia. Jak słusznie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 85/22, organy stosujące (wykonujące) ustawę o świadczeniach rodzinnych nie są uprawnione w toku prowadzonego postępowania administracyjnego w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uzależniać przyznania albo odmowy przyznania tego świadczenia od przesłanek (warunków, wymogów), które nie zostały ustanowione w prawie materialnym, tj. w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Obowiązkiem organów wykonujących tę ustawę jest zbadanie zgodnie z wymogami K.p.a. zarówno pozytywnych jak i negatywnych warunków w zakresie załatwianej sprawy, ale tylko ustanowionych przez normodawcę w treści ustawy oraz następnie wydanie odpowiedniej treści decyzji administracyjnej. Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że dla przyznania świadczenia wystarczające jest by osoba ubiegająca się o świadczenie nie podejmowała zatrudnienia z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną. Wprawdzie Samorządowe Kolegium Odwoławcze i Sąd I instancji wskazują prawidłowo, że musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek, tak czasowy, jak i co do motywów, między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad wskazaną w ustawie osobą, to jednak wywiodły z tego stwierdzenia nieprawidłowe wnioski. Kolejno należy wskazać, że Sąd I instancji, przyjmując jakie okoliczności stanu faktycznego zostały ustalone w odniesieniu do sytuacji skarżącej i wyjaśniając jak należało je ocenić w kontekście przesłanki rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad matką, w istocie za relewantne uznał okoliczności dotyczące obowiązku alimentacyjnego względem matki, istniejącego nie tylko po stronie skarżącej, ale także jej siostry. Wprawdzie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał, że okoliczność posiadania rodzeństwa nie stanowi "bezpośredniej przyczyny rozstrzygnięcia Sądu", to jednak za zasadne Sąd I instancji uznał powiązanie związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z konstrukcją obowiązku alimentacyjnego, określonego w art. 129 § 2 K.r.o., który obciąża krewnych w tym samym stopniu w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Świadczy o tym fragment uzasadnienia, w którym Sąd I instancji stwierdził, że: "Realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń nie tylko osobistych, czyli faktycznego sprawowania opieki (w miejscu zamieszkania rodzica lub swoim, po ewentualnej przeprowadzce rodzica, co akurat w niniejszej sprawie wedle wyjaśnień skarżącej nie jest możliwe), lecz też może mieć wymiar finansowy – sfinansowania osoby, która w miejsce zobowiązanego (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Inna interpretacja powołanych przepisów nie znajduje uzasadnienia prawnego.". Nie ma przy tym wątpliwości, że zarówno skarżąca, jak i jej siostra, należą do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie względem matki i jednocześnie uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowało się stanowisko, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa, która z osób, to jest czy wnioskodawca, czy ktoś z rodzeństwa, powinna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, że rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. Nie ma zatem podstaw do pozbawienia tego prawa jednego z uprawnionych dzieci podopiecznego, które zwraca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, z tego tylko powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., wśród wyraźnie określonych negatywnych i pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewiduje takiej negatywnej przesłanki. Niedopuszczalne jest natomiast wprowadzanie przez organy administracyjne czy sąd administracyjny, dodatkowych, nieprzewidzianych w u.ś.r., negatywnych przesłanek jego przyznania (por. wyroki NSA z: 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1596/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt 1626/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1554/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1521/23; 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1627/23; 9 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1397/23; 9 maja 2024 r. sygn. akt 1407/23; 9 maja 2024 r. sygn. akt 1471/23; 13 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r. sygn. akt I OSK 2449/22; 5 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 925/21). Przedstawiony wyżej sposób wykładni ma istotne znaczenie dla oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji w zakresie podzielenia przezeń stanowiska Kolegium, że skarżąca nie spełniła przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie występuje związek przyczynowy pomiędzy sprawowaną przez nią opieką a koniecznością rezygnacji z zatrudnienia. Podstawą dokonanej przez organy oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcia, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia, była wadliwa wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W konsekwencji, za zasadne uznać należało również zarzut naruszenia przepisów postępowania administracyjnego i powiązany z nim zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez wadliwe przyjęcie, że nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną przez skarżącą opieką. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni przedstawioną w wyroku wykładnię jak również treść przepisów prawa materialnego obowiązujących w dacie ponownego rozpoznawania wniosku. Nie był natomiast trafny zarzut naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 81a K.p.a. w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez nieuwzględnienie zaistniałych wątpliwości na korzyść wnoszącej skargę kasacyjną. Zgodnie z art. 81a § 1 K.p.a., jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony. Przesłanka niedających się usunąć wątpliwości występuje, gdy nie ma dowodów i nie ma możliwości ich uzyskania. Zasada ta oznacza, że wątpliwości faktyczne rozstrzygnąć należy na korzyść strony tylko wtedy, gdy przez reguły oceny dowodów wskazane w art. 80-81 K.p.a. organ nie jest w stanie ustalić jednoznacznie stanu faktycznego. Takie okoliczności w niniejszej sprawie nie występują, gdyż spór co do stanu faktycznego pozostaje w sferze odmiennej oceny ustalonych okoliczności stanu faktycznego lub braku ich wyczerpującego ustalenia i jest wynikiem przyjęcia błędnej wykładni prawa materilanego. Odnośnie do zarzutu naruszenia przepisu art. 135 P.p.s.a. wskazać należy, że ma on zastosowanie w sytuacji, gdy sąd stosując przewidziane ustawą środki w stosunku do zaskarżonego aktu, dostrzeże możliwość końcowego załatwienia sprawy przez wzruszenie także innych aktów wydanych w granicach sprawy. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca, ponieważ Sąd I instancji nie wzruszył zaskarżonego aktu. Zatem nie mógł stosować wymienionego przepisu. Dlatego zarzut naruszenia tego przepisu postępowania nie może zostać uwzględniony. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. oraz art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 193 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w pkt 1 wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono w pkt. 2 wyroku, na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Żądanie skargi kasacyjnej w zakresie zasądzenia od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania w kwocie stanowiącej różnicę pomiędzy żądaną kwotą 4 000 zł a zasądzoną kwotą 360 zł zostało oddalone jako niezasadne. Skargę kasacyjną wniosła bowiem adwokat, która nie prowadziła sprawy przed WSA. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Wobec takiego stanu faktycznego wskazać należy, że zgodnie z art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 w związku z art. 207 § 1 i art. 209 P.p.s.a. jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę, stronie, która wniosła skargę kasacyjną, należy się zwrot poniesionych przez nią niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego od organu; do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się jego wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach oraz poniesione wydatki; wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w orzeczeniu uwzględniającym skargę kasacyjną. Natomiast według § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b cyt. powyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji - 75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł. Stawka minimalna, w myśl § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c tego rozporządzenia, wynosi 480 zł. W skardze kasacyjnej nie przedstawiono natomiast spisu poniesionych wydatków przez adwokata. Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił też w ww. kosztach kwoty 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa z uwagi na fakt, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit c ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1154) nie podlega opłacie skarbowej złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa w sprawach m.in. świadczeń socjalnych. Kwota ta nie należy więc do kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.