I OSK 295/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Lu 285/24 w sprawie ze skargi B.P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia 1 lutego 2024 r. nr SKO.II.41/13/PS/2024 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 8 sierpnia 2024 r. II SA/Lu 285/24, po rozpoznaniu sprawy ze skargi B.P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z 1 lutego 2024 r. nr SKO.II.41/13/PS/2024 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania - uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał na następujące okoliczności sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. (SKO) postanowieniem z 1 lutego 2024 r., po rozpatrzeniu wniosku B.P. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta C. z 11 sierpnia 2023 r. w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej skarżącej zasiłek stały, odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji. SKO wskazało, że decyzją z 26 stycznia 2022 r. Prezydent Miasta C. przyznał skarżącej świadczenie pieniężne w formie zasiłku stałego w kwocie 719 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 stycznia 2025 r., z jednoczesnym opłacaniem składki na ubezpieczenie zdrowotne na czas trwania świadczenia. Decyzją z dnia 11 sierpnia 2023 r. organ I instancji uchylił własną decyzję z dnia 26 stycznia 2022 r. Przesłana skarżącej korespondencja zawierająca powyższą decyzję - wobec niepodjęcia jej w terminie pomimo dwukrotnego awizowania w dniach 18 i 28 sierpnia 2023 r. - została zwrócona do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w C. i pozostawiona w aktach sprawy (k. 46 akt. adm.). W dniu 27 grudnia 2023 r. skarżąca wniosła odwołanie od decyzji z 11 sierpnia 2023 r. Jednocześnie wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając powyższy wniosek strona wskazała, że nie mogła odebrać korespondencji zawierającej decyzję z 11 sierpnia 2023 r. w przewidzianym terminie ze względu na to, że w okresie od 11 sierpnia 2023 r. do 15 września 2023 r. przebywała w szpitalu na oddziale rehabilitacyjnym. Skarżąca dołączyła do wniosku dokumentację medyczną mającą potwierdzać jej wyjaśnienia. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. powołanym na wstępie postanowieniem z 1 lutego 2024 r. na podstawie art. 59 § 2 w zw. z art. 58 § 1 i § 2 oraz art. 134 k.p.a., odmówiło przywrócenia skarżącej terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta C. z 11 sierpnia 2023 r. i jednocześnie stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od wskazanej decyzji. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu strona powołała się na okoliczność, iż nie mogła odebrać decyzji ponieważ w dniach od 1 sierpnia 2023 r. do 15 września 2023 r. przebywała na szpitalnym oddziale rehabilitacyjnym. Zdaniem SKO, twierdzeniu temu przeczą jednak załączone do wniosku dowody. Z przedstawionych przez stronę kart informacyjnych wynika bowiem, że strona przebywała w szpitalu na Oddziale Rehabilitacji Dziennej w okresie od 8 maja 2023 r. do 16 czerwca 2023 r. oraz przebywała w warunkach stacjonarnych na Oddziale Rehabilitacji Ogólnoustrojowej w S. w okresie od 16 listopada 2023 r. do 1 grudnia 2023 r. SKO wskazało, że w świetle art. 58 § 1 k.p.a. przywrócenie terminu uzależnione jest od łącznego wystąpienia następujących przesłanek: wniesienia prośby o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia, uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, a także dopełnienia czynności, dla której określony był termin. Organ odwoławczy podkreślił, że decyzja o uchyleniu decyzji przyznającej zasiłek stały została doręczona stronie w drodze doręczenia zastępczego (art. 44 k.p.a.). Zdaniem SKO, strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można bowiem mówić wyłącznie w przypadku zaistnienia przeszkody nie do przezwyciężenia, a w przedmiotowej sprawie strona nie wykazała zaistnienia takiej przesłanki. Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę, że z materiału dowodowego sprawy (karta przyjęcia interesanta z dnia 15 listopada 2023 r.) wynika, że strona 14 listopada 2023 r. była w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w C. celem złożenia nowego wniosku o przyznanie zasiłku stałego. W ocenie SKO, skoro skarżąca złożyła wniosek o zasiłek stały, to musiała mieć świadomość, że poprzednia decyzja została uchylona. Tym samym trudno dać wiarę wyjaśnieniom strony zawartym w odwołaniu, że zapoznała się z treścią decyzji dopiero 14 grudnia 2023 r. Nawet jednak przyjmując, że z dniem 14 grudnia 2023 r. ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia odwołania, to wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania należało złożyć w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia, czyli do dnia 21 grudnia 2023 r. W przedmiotowej sprawie wniosek o przywrócenie terminu wraz z odwołaniem strona złożyła dopiero w dniu 27 grudnia 2023 r. Podsumowując SKO stwierdziło, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, a także nie wniosła prośby o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia. B.P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższe postanowienie organu odwoławczego, zarzucając brak wnikliwego zbadania sprawy. Skarżąca wskazała, że od 2014 r. jest osobą niepełnosprawną, ma "[...]". Skarżąca większość czasu spędza w szpitalach, przychodniach, u lekarzy, na rehabilitacjach i różnego rodzaju terapiach. W ocenie skarżącej, nieprzemyślane i krzywdzące działania MOPR-u doprowadziły do nasilenia się u niej choroby "[...]". W odniesieniu do stanowiska SKO, iż w sprawie nie uprawdopodobniono braku winy strony w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, skarżąca zadała pytanie, czy nasilenie choroby "[...]" nie jest przeszkodą nie do przezwyciężenia. Skarżąca wyjaśniła, że podczas wizyty w dniu 14 listopada 2023 r. w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie celem złożenia wniosku o przyznanie zasiłku celowego, była przekonana, że zasiłek stały został tylko chwilowo wstrzymany z powodu braku ważności dowodu osobistego. O tym, że zasiłek stały został uchylony decyzją administracyjną nie wiedziała i nie została poinformowana przez pracowników MOPR-u. W dniu 16 listopada 2023 r. skarżąca musiała wyjechać na leczenie do szpitala, które trwało do 1 grudnia 2023 r. Po wyjściu ze szpitala osobiście poszła do MOPR-u i poprosiła o oddanie kierowanej do niej korespondencji. Kserokopię decyzji uchylającej z dnia 11 sierpnia 2023 r. otrzymała dopiero w dniu 14 grudnia 2023 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie. Uwzględniając skargę wskazanym na wstępie wyrokiem z 8 sierpnia 2024 r. II SA/Lu 285/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, że SKO wadliwie oceniło wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Z art. 58 § 2 k.p.a. wynika, że datą, od której należy liczyć termin do wniesienia prośby o przywrócenie terminu, jest dzień ustania przyczyny uchybienia terminu. W niniejszej sprawie jako przyczynę uchybienia terminu skarżąca wskazała swoje problemy zdrowotne oraz związany z nimi pobyt w szpitalu w okresie od 11 sierpnia 2023 r. do 15 września 2023 r., a więc w czasie, kiedy podejmowane były próby doręczenia skarżącej decyzji z dnia 11 sierpnia 2023 r. Pomimo tak określonej przyczyny uchybienia terminu, nie budzi wątpliwości, że daty rozpoczęcia biegu terminu do złożenia przez skarżącą prośby o przywrócenie terminu do wniesieniu odwołania nie można wiązać już ze wskazaną przez stronę datą opuszczenia szpitala. Oczywiste jest bowiem, że wskazana przyczyna uchybienia terminu do wniesienia odwołania skutkowała także brakiem wiedzy skarżącej o doręczeniu jej decyzji z dnia 11 sierpnia 2023 r., a w konsekwencji brakiem po jej stronie wiedzy o uchybieniu terminu. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest natomiast stanowisko, że jeżeli strona nie wiedziała o uchybieniu terminu, to termin do złożenia prośby o jego przywrócenie liczy się od dnia uzyskania wiadomości o tym (por. wyroki NSA z 22 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 1476/17; z 16 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 1365/16; z 26 lipca 2017 r" sygn. akt I OSK 1992/15). Zatem to data, w której skarżąca uzyskała informację o wcześniejszym doręczeniu jej – w trybie art. 44 k.p.a. – decyzji z dnia 11 sierpnia 2023 r. i związanym z tym bezskutecznym upływem z dniem 15 września 2023 r. terminu do wniesienia odwołania od tejże decyzji, winien w niniejszej sprawie wyznaczać początek biegu terminu do złożenia przez skarżącą prośby o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Z uzasadnienia zaskarżanego postanowienia wynika natomiast, że SKO utożsamia tę datę z datą, w której skarżąca zapoznała się z treścią spornej decyzji. Data uzyskania informacji o decyzji każdorazowo wyznacza początek biegu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (art. 148 § 2 k.p.a,), jednak nie w każdej sytuacji wyznacza również początek biegu terminu do złożenia prośby o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Jakkolwiek sam fakt wydania skarżącej w dniu 14 grudnia 2023 r. kopii decyzji z dnia 11 sierpnia 2023 r. został przez skarżącą potwierdzony, to jednak w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu na to, że wraz z otrzymaniem kopii decyzji, skarżąca uzyskała informację o tym, że decyzja ta została jej już wcześniej skutecznie doręczona w trybie doręczenia zastępczego. Wobec braku jednoznacznego ustalenia przez SKO daty ustania przyczyny uchybienia przez skarżącą terminowi do wniesienia odwołania, rozumianej prawidłowo jako data powzięcia przez skarżącą informacji o doręczeniu jej w trybie doręczenia zastępczego decyzji z 11 sierpnia 2023 r. i upływie terminu do jej zaskarżenia, stwierdzenie przez SKO, że skarżąca uchybiła siedmiodniowemu terminowi do złożenia prośby o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, uznać zatem należy za bezpodstawne. Wprawdzie rację ma organ odwoławczy wskazując, że skarżąca powołując się w treści wniosku o przywrócenie terminu na pobytu w szpitalu w okresie od 1 sierpnia 2023 r. do 15 września 2023 r., nie potwierdziła tej okoliczności żadnym dokumentem (dołączone do wniosku karty informacyjne dotyczyły pobytów skarżącej w szpitalu w innych okresach), jednak należy zauważyć, że określona w art. 58 § 1 k.p.a. przesłanka przywrócenia terminu sprowadza się do obowiązku uprawdopodobnienia przez stronę braku winy w uchybieniu terminu, co nie jest równoznaczne z obowiązkiem udowodnienia jej braku. Dlatego też organ powinien był ocenić, na ile wyjaśnienia skarżącej uprawdopodobniają brak jej winy w uchybieniu terminu, uwzględniając przy tym stan zdrowia skarżącej wynikający z zawartych w aktach zaświadczeń lekarskich i ustaleń z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych. Ponadto, pomimo, że skarżąca w treści wniosku o przywrócenie terminu powołała się jedynie na pobyt w szpitalu, właściwa ocena stopnia jej zawinienia w uchybieniu terminu winna uwzględniać również charakter wszystkich schorzeń skarżącej wynikających z dokumentów przedstawionych wraz z wnioskiem oraz wcześniej dołączonych do akt sprawy. Organ winien więc uwzględnić także okoliczność, iż skarżąca - poza licznymi schorzeniami "[...]" wynikającymi z doznanego w "[...]"r. wypadku - jest osobą od wielu lat chorą "[...]". Zły stan zdrowia "[...]" może być bowiem wystarczającą przesłanką do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Skargę kasacyjną od wskazanego na wstępie wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciło mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c [p.p.s.a.] w związku z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. poprzez błędną jego wykładnię i w konsekwencji uznanie, iż w przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki do przywrócenia stronie terminu do wniesienia odwołania, podczas gdy: - strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu; - nie dochowała siedmiodniowego terminu na wniesienie prośby o przywrócenie terminu. SKO wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi i jej oddalenie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zrzekło się także rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Wprawdzie skarżący kasacyjnie organ niewłaściwie określił postać naruszenia wskazanych w podstawie kasacyjnej przepisów, bo nie chodzi tu o niewłaściwe ustalenie ich treści (wykładnię), ale o ich niewłaściwe zastosowanie w okolicznościach tej sprawy, tym niemniej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. należy uznać za usprawiedliwiony. Podzielić należy bowiem stanowisko prezentowane w orzecznictwie, że "Z art. 58 § 2 k.p.a. wynika, że datą, od której należy liczyć termin do wniesienia prośby o przywrócenie terminu, jest dzień ustania przyczyny uchybienia terminu. Jeśli strona nie wiedziała o uchybieniu terminu, to termin do złożenia prośby o jego przywrócenie liczy się od dnia uzyskania przez nią wiadomości o tym, a rolą strony wnoszącej o przywrócenie terminu jest wówczas wskazanie daty, w jakiej dowiedziała się o okoliczności uchybienia terminu" (wyrok NSA z 22.01.2018 r. II OSK 1476/17, LEX nr 2433840). W niniejszej sprawie strona nie wskazała wiarygodnej przyczyny uchybienia terminu do wniesienia odwołania, ani też nie wskazała daty, w jakiej dowiedziała się o okoliczności uchybienia terminu. Organ przyjął za to, i z tym należy się zgodzić, że najpóźniej o uchybieniu terminu strona dowiedziała się otrzymując kopię decyzji z 11 sierpnia 2023 r., co nastąpiło 14 grudnia 2023 r. W powiązaniu z tym, że już miesiąc wcześniej strona składała ponowny wniosek o zasiłek stały, czyli musiała wiedzieć, że decyzja o dotychczasowym świadczeniu została skutecznie uchylona, przyjąć należy, że w chwili zapoznania się z decyzją z 11 sierpnia 2023 r. wiedziała o jej treści i o tym, że weszła ona do obrotu prawnego, bowiem znała jej skutek, skoro ponownie wnioskowała o to samo świadczenie. Strona sama zresztą innej daty, w jakiej dowiedziała się o okoliczności uchybienia terminu, nie wskazuje, a to na niej ciążył taki obowiązek. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania złożony 27 grudnia 2023 r. należy zatem uznać za spóźniony. Nie jest również uzasadnione stanowisko Sądu I instancji odnośnie do oceny uprawdopodobnienia braku winy strony w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Jest ono bowiem sprzeczne z utrwaloną linią orzeczniczą. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że "Brak winy przy dokonywaniu czynności procesowej strona powinna uprawdopodobnić, tj. powinna stosowną argumentacją wykazać swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu (powstała w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej i trwała po jego upływie aż do wystąpienia z wnioskiem). Ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu spoczywa bowiem na stronie postępowania, która występuje z prośbą o jego przywrócenie. Z treści art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. jednoznacznie wynika, że istotę rozstrzygania w sprawie przywrócenia terminu wiązać należy z inicjatywą samego zainteresowanego, albowiem to na jego wniosek (prośbę), złożony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi - a nie z urzędu organ administracji orzeka w tej sprawie. Obowiązkiem wnioskodawcy jest wykazanie zasadności wniosku, okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu znane są tylko stronie i muszą wynikać z braku jej winy" (wyrok NSA z 7.01.2026 r. I OSK 779/24, LEX nr 4033987). "To strona, a nie organ podatkowy zna przyczynę, która uniemożliwiła jej dochowanie terminu i to rolą strony jest uprawdopodobnienie braku winy w niedochowaniu terminu" (wyrok NSA z 23.10.2025 r. III FSK 732/24, LEX nr 3940880). "Ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu spoczywa na stronie postępowania, która występuje z prośbą o jego przywrócenie. Osoba zainteresowana powinna więc uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu" (wyrok NSA z 18.06.2025 r. II OSK 2560/24, LEX nr 3900271). "Zatem wbrew twierdzeniu skarżącego kasacyjnie, organ orzekający nie jest upoważniony do podejmowania czynności zmierzających do zebrania dowodów na okoliczności uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, ponieważ to po stronie skarżącego leży inicjatywa zgłoszenia takich środków dowodowych, czy przywołania takich okoliczności, które uprawdopodobnią jego brak winy" (wyrok NSA z 18.09.2024 r. II OSK 202/22, LEX nr 3817908). Tymczasem w niniejszej sprawie Sąd I instancji ten obowiązek przeniósł na organ. Przyznał bowiem, że wskazane przez samą stronę okoliczności mające służyć uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu terminu (pobyt w szpitalu) nie znalazły potwierdzenia w załączonych dokumentach, a mimo to organowi nakazał poszukiwanie dalszych przyczyn uchybienia terminu w okolicznościach mogących wynikać ze zgromadzonych dokumentów, w tym mogących świadczyć o tym, że przyczyną uchybienia terminu mógł być stan "[...]" skarżącej, do czego ona sama się nie odwoływała składając wniosek o przewrócenie terminu. Mając to na uwadze, na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 151 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. Jednocześnie z uwagi na sytuację ekonomiczną skarżącej odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego, stosownie do art. 207 § 2 p.p.s.a.