I OSK 2435/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 1 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 390/24 w sprawie ze skargi E.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 11 kwietnia 2024 r., nr SKO/PA/431/41/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 1 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 390/24 oddalił skargę E.G. (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z 11 kwietnia 2024 r., nr SKO/PA/431/41/2024, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Wolina z 27 grudnia 2023 r., nr OPS.4161.208.2023.ŚR.PS o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad córką. W skardze kasacyjnej skarżąca wniosła o uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi, alternatywnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy w sprawie. Sądowi I instancji zarzucono: I. naruszenie prawa materialnego, tj.: 1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390; dalej: u.ś.r.) przez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że uprawnienie skarżącej do renty rodzinnej uniemożliwia przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; 2. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że posiadane przez stronę skarżącą prawo do renty rodzinnej uniemożliwia przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że nie zostało w trakcie postępowania wykazane, czy strona skarżąca pobiera rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka przyznaną w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym, czy też, że przyznana ona została bez takiego zbiegu. II. naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj: 1. art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez niezasadne oddalenie skargi, w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 77 § 1 w zw. z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego przez niewystarczające wyjaśnienie stanu faktycznego w sprawie, tzn. niewykazanie czy renta rodzinna pobierana przez skarżącą przyznana jej została w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym; 2. Art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez niezasadne oddalenie skargi, mimo że zaskarżona decyzja naruszała art. 10, 79a i 81 Kodeksu postępowania administracyjnego, bowiem organy nie poinformowały skarżącej o wskazaniu przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co mogło skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony, co samo w sobie powinno było stanowić podstawę uwzględnienia skargi, gdyby Sąd I instancji nie dokonał naruszeń prawa materialnego i procesowego wskazanych powyżej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że w trakcie postępowania nie zweryfikowano w ogóle, czy skarżąca pobiera rentę rodzinną w zbiegu czy też bez niego. Ponadto, w wyniku błędnego założenia o braku możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego każdemu wnioskodawcy uprawnionemu do renty rodzinnej błędnie uznano, że naruszenia proceduralne organów w zakresie niewywiązania się z obowiązków informacyjnych wobec skarżącej nie miały wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie w zakresie uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji, tymczasem wezwanie strony do zawieszenia prawa do świadczenia emerytalno-rentowego bez zapewnienia, iż prawo to stanowi ostatnią przeszkodę na drodze przyznania jej wnioskowanego świadczenia nie powinno być uznawane za prawidłowe wywiązanie się z ciążącego na organie administracji obowiązku informacyjnego. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu. Zasadnie w skardze kasacyjnej zarzucono, że nie zostały ustalone wszystkie istotne okoliczności sprawy, a mianowicie nie jest wiadome, czy pobierana przez skarżącą renta rodzinna jest rentą, o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., czyli rentą rodzinną z tytułu śmierci małżonka przyznaną w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Zasadny jest zatem zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1691; dalej: k.p.a.) przez niewykazanie tej przesłanki. Nie jest to jednak wystarczające do uznania skuteczności tego zarzutu. Zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Warunkiem skuteczności zarzutu naruszenia przepisów postępowania jest zatem wykazanie, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Istotność wpływu oznacza potencjalną możliwość wydania w sprawie odmiennej decyzji. W okolicznościach niniejszej sprawy wiąże się to z uprawdopodobnieniem, że właściwe przeprowadzenie postępowania dowodowego doprowadziłoby do ustalenia, że skarżąca na dzień 31 grudnia 2023 r. spełniała przesłanki do przyznania świadczenia, albowiem pobierana przez nią renta rodzinna nie stanowiła przeszkody z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., nie była rentą rodzinną z tytułu śmierci małżonka przyznaną w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. W skardze kasacyjnej, zarzucając brak ustaleń w tym zakresie, nie stwierdzono jednak, że pobierana przez skarżącą renta rodzinna nie był rentą rodzinną z tytułu śmierci małżonka przyznaną w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Ani nie postawiono takiej tezy, ani nie przedłożono jakiegokolwiek dokumentu wskazującego na charakter i podstawę przyznania pobieranej przez skarżącą renty rodzinnej. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że jakkolwiek nie ustalono w postępowaniu stanu faktycznego w sposób adekwatny, to skarga kasacyjna nie dostarcza podstaw do przyjęcia, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzut nie uzasadnia zatem uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonego wyroku, brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że ponowienie ustaleń faktycznych w przedmiotowym zakresie może doprowadzić do wniosku, że w przypadku skarżącej nie pobiera ona renty rodzinnej, która stoi na przeszkodzie do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie są w tej sytuacji w konsekwencji uzasadnione zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a. przez niezasadne oddalenie skargi i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przez niewłaściwe zastosowanie. Również Sąd I instancji ma podstawę do uwzględnienia skargi ze względu na naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). Skoro wpływu takiego w sprawie stwierdzić nie można, to oddalenie skargi nie naruszyło art. 151 p.p.s.a. Nieskuteczność zarzutu naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. oznacza też, że nie podważono ustaleń faktycznych w sprawie, nie może zatem odnieść skutku zarzut niewłaściwego zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Nie uprawdopodobniono bowiem w żaden sposób, że pobierana renta rodzinna nie jest rentą, o jakiej mowa w tym przepisie, a w konsekwencji, że jej pobieranie nie stoi na przeszkodzie do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest zasadny zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Po pierwsze, zarzut ten nie został uzasadniony, brak jest bowiem argumentów odnoszących się do kwestii interpretacji przepisu, wskazania naruszonych dyrektyw interpretacyjnych. Po drugie, stanowisko zaprezentowane w skardze kasacyjnej nie jest spójne. Skarżąca, co przedstawiono powyżej, zarówno podnosi, jakoby nie istniała przeszkoda wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., jak też argumentuje, że nie wskazano jej na wyłączną przeszkodę w uzyskaniu prawa do świadczenia, polegającą na pobieraniu renty rodzinnej i możliwość jej zawieszenia. W odniesieniu do kwestii pouczenia skarżącej o potrzebie zawieszenia pobierania renty rodzinnej, w sytuacji gdy prawo do niej stanowi przesłankę negatywną przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zwrócił uwagę na skutki zmiany stanu prawnego z dniem 1 stycznia 2024 r. Organ odwoławczy orzekał już po tej dacie. W postępowaniu przed organem I instancji skarżąca złożyła jednoznaczne oświadczenie (7 grudnia 2023 r.), że nie może pozwolić sobie na zrezygnowanie z renty, ponieważ jest to dochód, z którego się utrzymuje. Także w odwołaniu, a zatem już po powzięciu z decyzji organu I instancji wiedzy, iż jedynie powyższa okoliczność stanowiła podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia – wyraźnie oświadczała, że nie może zrezygnować z pobierania renty i nie poczyniła żadnych kroków w tym zakresie. Z dniem 1 stycznia 2024 roku, na mocy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) nastąpiła istotna zmiana zasad przyznawania świadczeń rodzinnych. Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Z powyższego wynika, iż dla zastosowania obowiązujących dotychczas przepisów przez organ rozpatrujący wniosek istotne znacznie ma to, czy prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. Gdyby zatem doszło do zawieszenia wypłaty renty do 31 grudnia 2023 r. możliwe byłoby rozpatrzenie wniosku na podstawie przepisów dotychczasowych. Skoro skarżąca nie zawiesiła pobierania renty rodzinnej do tej daty, to na etapie postępowania odwoławczego, toczącego się przed Kolegium od 3 stycznia 2024 roku, brak było podstaw do stosowania na podstawie przepisów przejściowych dotychczasowych zasad. Nawet uzyskanie i przedłożenie organowi odwoławczemu decyzji ZUS nie dawałoby podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach. W tej sytuacji, wywołanej zmianą stanu prawnego, nie może być skuteczny zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 10, 79a i 81 k.p.a. Jest to zarzut naruszenia przepisów postępowania, i jak już wcześniej wskazano, dla swej skuteczności wymaga wskazania możliwego, istotnego wpływu naruszenia na wynik postępowania. Wobec regulacji art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, jakiekolwiek pouczenia skarżącej o potrzebie zawieszenia pobierania renty rodzinnej po 1 stycznia 2024 r. nie mogły odnieść skutku, jeżeli przesłanka ta nie została spełniona przed zmianą stanu prawnego. Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.