I OSK 2385/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 28 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Go 272/24, w sprawie ze skargi B.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 29 kwietnia 2024 r., nr SKO.Go/431-MA/819/24 w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, zwany dalej "Sądem I instancji", wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Go 272/24, oddalił skargę B.G., zwanej dalej "skarżącą" lub "skarżącą kasacyjnie", na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim, zwanego dalej "Kolegium", z dnia 29 kwietnia 2024 r., nr SKO.Go/431-MA/819/24, w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (pkt I) oraz zwrócił od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim na rzecz skarżącej B.G. kwotę 200 złotych tytułem nienależnie uiszczonego wpisu sądowego od skargi (pkt II). Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Zaskarżając wyrok Sądu I instancji w części obejmującej jego punkt I podniesiono podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, to jest błędną wykładnię art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r.", w związku z art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit c) Konwencji Praw Osób Niepełnosprawnych polegającej na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych wyinterpretowanych wprost z przepisów ustawy jako zmierzających do ochrony podmiotów słabszych w ramach systemu zaopatrzenia społecznego, a tym samym naruszenie norm ustawy zasadniczej nakazujących ochronę przez organy państwowe osób dotkniętych niepełnosprawnością oraz ich rodzin, a co za tym idzie zaniechanie dokonania wykładni systemowej i skupienie się wyłącznie na efektach wykładni literalnej, a błąd ten polega na niezasadnym przyjęciu okresu za jaki przysługuje skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, w zakresie jego daty początkowej i ustalenie, że przysługuje ono od dnia1 lutego 2024 r., w sytuacji gdy J.G. został zaliczony do osób niepełnosprawnych przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności od urodzenia oraz w sytuacji, gdy z karty informacyjnej nr [...] z dnia 14 grudnia 2023 r. wynika, że cierpi on na schorzenie natury genetycznej z rozpoznaniem [...], co determinuje wniosek oczywisty, że zaburzenie to jako genetyczne, jest powodem niepełnosprawności od urodzenia. Skarżąca kasacyjnie, wskazując na powyższą podstawę skargi kasacyjnej, wniosła o zmianę orzeczenia w zaskarżonej części poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od dnia [...] 2023 r. ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. W skardze kasacyjnej sformułowano również wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych oraz oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca kasacyjnie przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. W sprawie nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i sąd pierwszej instancji. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). W skardze kasacyjnej postawiono jedynie zarzut naruszenia prawa materialnego, nie postawiono natomiast zarzutów odnoszących się do poczynionych przez organy orzekające ustaleń faktycznych. Skarżąca kasacyjnie nie zakwestionowała zatem, że orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Gorzowie Wielkopolskim o stopniu niepełnosprawności syna J.G. zostało wydane w dniu 6 marca 2024 r. Ponadto zarzut ten oparto na naruszeniu art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 u.ś.r. Wskazane regulacje prawne zawierają jednostki redakcyjne w postaci punktów i liter, których jednak autor skargi kasacyjnej nie przytoczył, Naczelny Sąd Administracyjny nie może się zaś domyślać, które z nich według skarżącej kasacyjnie zostały naruszone. Sąd kasacyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej – co wskazywano wyżej – nie jest między innymi uprawniony do formułowania czy doprecyzowywania (konkretyzowania) zarzutów kasacyjnych. W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177 ze zm.), 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Prawidłowo Sąd I instancji zwrócił uwagę, ze zgodnie z art. 24 ust. 1 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (ust. 2). Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (ust. 2a). W przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca okresu zasiłkowego (ust. 3). Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko, zgodnie z którym przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. należy rozumieć w ten sposób, że świadczenie pielęgnacyjne będzie przysługiwało począwszy od miesiąca, w którym strona złożyła wniosek, o ile w tym miesiącu spełniała wszystkie łącznie przesłanki do jego przyznania, a jednam z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Skarżąca kasacyjnie złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem w dniu 19 marca 2024 r. i do wniosku tego dołączyła orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 6 marca 2024 r. Organy słusznie uznały zatem, że z dniem 6 marca 2024 r. skarżąca spełniła przesłankę legitymowania się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności syna. Świadczenie nie mogło być przyznane od daty urodzenia się syna skarżącej (to jest od dnia [...] 2023 r.). Natomiast skoro skarżąca w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności syna, złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności (legitymując się orzeczeniem o niepełnosprawności), to prawidłowo ustalono prawo do wnioskowanego świadczenia od dnia 1 lutego 2024 r. a więc począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a u.ś.r.) do dnia 31 marca 2027 r., to jest do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności wydanego w dniu 6 marca 2024 r. orzeczenia o niepełnosprawności. W tych okolicznościach – wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej – nie jest dopuszczalna wykładnia celowościowa tych przepisów, bowiem ich wykładnia językowa w powiązaniu z art. 24 u.ś.r. nie budzi wątpliwości, jest jednoznaczna, nie prowadzi do sprzeczności z celem regulacji w u.ś.r., którym nie jest przyznawanie świadczeń w sposób nieograniczony konkretnymi przesłankami. Wprowadzenie przesłanek dopuszczalności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest właśnie wyrazem przyjęcia przez prawodawcę określonej aksjologii. Naczelny Sąd Administracyjny - w działaniu organów administracji polegającym na przyznaniu wnioskowanego świadczenia za okres, w którym skarżąca spełniła ustawowe przesłanki do jego przyznania - nie dostrzega naruszenia wartości wyrażonych w przywołanych regulacjach prawa międzynarodowego oraz wyrażonych w przepisach u.ś.r. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 P.p.s.a.