I OSK 2377/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 sierpnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 764/22 w sprawie ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 15 marca 2022 r. znak SKO.NP/4115/72/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 25 sierpnia 2022 r. III SA/Kr 764/22, oddalił skargę I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 15 marca 2022 r. znak SKO.NP/4115/72/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną złożyła I. K. zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzuciła: 1. rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia; 2. naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości; 2) rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym; 3) zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania poniesionych przed sądem pierwszej instancji; 4) rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym w myśl art. 182 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji. Odniesienie się do zarzutów będzie jednak wymagało przytoczenia istotnych ustaleń faktycznych, jakie Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w chwili wydawania zaskarżonej decyzji Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm.; dalej: u.ś.r.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym niż wymienione w pozostałych punktach osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W orzecznictwie podnosi się, że "zgodnie z tym przepisem podstawowym warunkiem, od którego spełnienia zależy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i niemożliwością podjęcia bądź kontynuowania pracy zarobkowej" (zob. wyrok NSA z 16.11.2023 r., I OSK 1946/22, LEX nr 3634295). "Do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest wystarczające stwierdzenie znacznego stopnia niepełnosprawności u podopiecznego wnioskodawcy zobowiązanego do świadczeń alimentacyjnych na rzecz osoby niepełnosprawnej, ale przede wszystkim rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź niepodejmowanie takich zajęć z uwagi na konieczność podjęcia opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować" (zob. wyrok NSA z 24.08.2023 r. I OSK 1575/22, LEX nr 3599120; wyrok NSA z 12.07.2023 r. I OSK 1096/22, LEX nr 3613994). Tak też wyłożył te przepisy Sąd I instancji. Z akt sprawy wynika, że matka skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z 15 września 2021 r.), jest niezdolna w pełni do samodzielnej egzystencji, w związku z ograniczonymi możliwościami ruchowymi funkcjonuje głównie w mieszkaniu. Sąd I instancji prawidłowo przyjął zatem, na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., że w postępowaniu dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego organ dokonuje ustalenia zakresu rzeczywiście sprawowanej opieki na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, zarówno na podstawie dokumentów uprawnionych organów, jak i innych zgromadzonych w sprawie dowodów. Dowody te podlegają łącznej ocenie, co też w sprawie miało niewątpliwe miejsce. Faktyczny stopień samodzielności B. K. został ustalony na podstawie wywiadu środowiskowego, z którego wynika, że B. K. nie jest osobą leżąca, porusza się o własnych siłach, jest osobą kontaktową, nie używa także pieluchomajtek. Dlatego słuszna jest ocena, że w zakresie podstawowych czynności bieżącego, codziennego funkcjonowania, matka skarżącej jest osobą dostatecznie samodzielną, w tym znaczeniu, że nie potrzebuje nieustannej i kompleksowej opieki. Z wywiadu środowiskowego nie wynika, aby B. K. wymagała pomocy przy ubieraniu, utrzymywaniu higieny, czy karmieniu, czyli że czynności opiekuńcze realizowane przez skarżącą względem matki nie są na tyle absorbujące, aby musiały być czynione przez osobę, która w tym celu całkowicie rezygnuje z pracy. Z opisu wykonywanych czynności wynika, że stanowią one w istocie zwykłą opiekę i pomoc w codziennym funkcjonowaniu (zakupy, sprzątanie, naprawy). Deklarowane przez skarżącą prace, jako czynności wykonywane co pewien czas, nie wymagają ciągłej obecności, co w ocenie Sądu I instancji, przy odpowiedniej organizacji pełnionych obowiązków, umożliwia podjęcie zatrudnienia. Realizowane przez skarżącą czynności mogą być wykonywane pomimo zatrudnienia, a stan zdrowia jej matki, w ustalonych okolicznościach, nie wymaga jej nieprzerwanej obecności i pomocy, jak to ma miejsce w przypadku osób leżących, nieposiadających możliwości poruszania się lub wymagających stałej kontroli i obecności opiekuna z uwagi na dolegliwości fizyczne lub umysłowe, stanowiące zagrożenie dla życia lub zdrowia chorego. Trzeba zauważyć, że sama konieczność opieki nad niepełnosprawną nie stanowi – w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. – samodzielnej i wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis ten należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, a taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie (podobne stanowisko: zob. wyrok NSA z 20.12.23 r. sygn. akt I OSK 2322/22, CBOIS; a także wyrok NSA z 05.12.23 r. sygn. akt I OSK 2037/22, CBOIS; wyrok NSA z 20.06.23 r. sygn. akt I OSK 1593/22, CBOIS). Ani organ, ani Sąd I instancji nie kwestionowali też, że skarżąca kasacyjnie należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ani też, że zachodzi jakakolwiek negatywna przesłanka z ust. 1a tego przepisu. Skarga kasacyjna stawiając zarzuty naruszenia prawa materialnego: art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., jako postać naruszenia wskazuje błędną ich wykładnię, co – jak wskazano wyżej – nie ma usprawiedliwionych podstaw. Autor skargi kasacyjnej nie zakwestionował natomiast ustaleń faktycznych organu, co do zakresu koniecznej opieki skarżącej kasacyjnie nad matką, ani też – przy założeniu skutecznego zakwestionowania ustaleń faktycznych – nie zarzucił niewłaściwego zastosowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zakresie związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a obowiązkami wynikającymi z opieki. Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 p.p.s.a. ją oddalił. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w myśl art. 182 § 1 p.p.s.a.