III SA/Kr 1248/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) Protokolant starszy referent Monika Kostecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 30 maja 2023 r., nr SKO.Soc/4116/1104/2023 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Decyzją z 30 maja 2023 r. nr SKO.Soc/4116/1104/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Wadowic nr [...] z [...] r. orzekającą o odmowie przyznania A. W. (dalej: "skarżący") dodatku węglowego. Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. W dniu 30 listopada 2022 r. skarżący złożył wniosek o wypłatę dodatku węglowego. We wniosku wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, gdzie głównym źródłem ogrzewania jest kominek zasilany paliwami stałymi w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym, a gospodarstwo domowe skarżącego znajduje się w budynku jednorodzinnym z zainstalowanym w nim głównym źródłem ogrzewania. W dniu 30 listopada 2022 r. skarżący złożył deklarację o źródłach ogrzewania i spalania paliw do centralnej ewidencji emisyjności budynków, w której wykazał jako główne źródła ogrzewania kominek, a rodzaj stosowanego paliwa to drewno, węgiel, pellet lub inny rodzaj biomasy. W dniu 2 stycznia 2023 r. skarżący złożył oświadczenie, że ogrzewa dom drewnem kawałkowym i wypełnił niewłaściwy wniosek o wypłatę dodatku węglowego. W piśmie zatytułowanym "Skarga" z 10 stycznia 2023 r. skarżący, relacjonując rozmowę z urzędnikiem potwierdził, że używane przez niego paliwo to drewno. W dniu 8 lutego 2023 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, w toku którego ustalono, że głównym źródłem ogrzewania domu jest kominek, który jest opalany drewnem. Kominek posiada funkcję ogrzewania oraz podgrzewania wody. Biorąc pod uwagę powyższe, w oparciu o art. 2 ust. 1 i 16 ustawy o dodatku węglowym, decyzją z 28 lutego 2023 r. Burmistrz Wadowic orzekł o odmowie przyznania skarżącemu dodatku węglowego. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, że od lat opala dom koksem i drewnem, które potrzebne jest do rozpalania. Skarżący podał, że w 2022 r. nie można było. Jak wskazał, posiadał jeszcze parę worków koksu po zimie 2021-2022 ale zużył je w listopadzie i ostatni w grudniu. Nie posiada rachunków za koks bo nie wiedział, że musi je zbierać. Podniósł, że swój wniosek uzupełnił oświadczeniem, że w obecnej sytuacji nie stać go na zakup koksu ze względu na bardzo wysoką cenę i trudną dostępność. Obecnie opala drewnem rozpałkowym czyli kawałkowym, które pozostało mu z zapasów. Stwierdził, że w toku postępowania był wprowadzony w błąd przez urzędników. Decyzją z 30 maja 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia powołując się na przepisy ustawy o dodatku węglowym stwierdzono, że nie ma możliwości przyznania dodatku węglowego skarżącemu, bowiem z wpisu do CEEB dokonanego 30 listopada 2022 r., a także z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że głównym źródłem ogrzewania jest kominek, a rodzaj stosowanego opału to drewno. Wskazano, że organ I instancji zasadnie przeprowadził wywiad środowiskowy bowiem skarżący wskazał we wniosku o dodatek węglowy inne źródło ogrzewania niż widniejące w centralnej ewidencji emisyjności budynków. W ocenie Kolegium zebrany w sprawie materiał dowodowy usunął wątpliwości co do tego, co stanowi główne źródło ciepła w domu skarżącego. Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego zainstalowanym głównym źródłem ciepła jest kominek, a stosowanym paliwem drewno kawałkowe. Ponadto wskazano, że skarżący w toku postępowania, 2 stycznia 2023 r. i 10 stycznia 2023 r. oświadczył, że rodzajem stosowanego paliwa jest drewno kawałkowe. Powyższe zostało także potwierdzone w odwołaniu - skarżący wskazał, że stosuje drewno kawałkowe z uwagi na wysoką cenę i trudną dostępność koksu. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze podniósł, że w trakcie wywiadu środowiskowego oświadczył, że ostatni worek koksu skończył mi się późnej jesieni. Ze względu na brak drobnego, workowanego koksu i cenę, która z 1200 zł skoczyła na 4500 zł nie stać go było na zakup. Dodał, że w dniu złożenia wizyty przez MOPS koks nie był w ogóle dostępny dlatego musiał palić drewnem rozpałkowym. Wskazał, że deklaracja została prawidłowo wypełniona, złożona i opis w niej budził kontrowersje, które udowodnił na przykładzie w MOPSIE. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Za materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie przyjęto przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2023 r., poz. 141), dalej także jako "u.d.w.". Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przepis art. 2 ust. 3 u.d.w. stanowi zaś, że przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. Zatem ustalenie w toku sprawy, że w budynku zainstalowane jest źródło ciepła, które faktycznie nie jest zasilane paliwem stałym, o którym mowa w art. 2 ust. 3 u.d.w., wyklucza możliwość przyznania dodatku węglowego. W realiach kontrolowanej sprawy skarżący złożył przez internet wniosek o przyznanie mu dodatku węglowego, jednak z deklaracji CEEB (k. 5) wynika, że opala swoje gospodarstwo domowe kominkiem na paliwo stałe (drewno, pellet lub inny rodzaj biomasy węgiel). To, że skarżący używa jako paliwa drewna wynika również z pism zalegających w aktach sprawy na k. 6 i nr k. 12. Zwłaszcza to drugie pismo zatytułowane "Skarga" wskazuje, że skarżący złożył wniosek o dodatek węglowy działając – jak stwierdził zgodnie ze wskazaniem urzędnika, ale później wyraził zdziwienie, że zawnioskował o dodatek węglowy skoro opala dom drewnem. Twierdzenia te (w zakresie rodzaju stosowanego paliwa) korespondują z relacją z rozmowy telefonicznej ze skarżącym zawartą na k. 6 akt adm. Kolejno, w toku wywiadu środowiskowego (k. 21) ustalono, że skarżący opala w kominku drewnem. Sąd zauważa, że mimo ujawnionych w toku postępowania wątpliwości co do rodzaju wsparcia, jakiego skarżący się domaga, organy nie pouczyły skarżącego w tym zakresie i nie wezwały go o stosowne sprecyzowanie wniosku uznając, że sprawa dotyczy dodatku węglowego zgodnie z literalną treścią wniosku. Tymczasem prawidłowe ustalenie przedmiotu postępowania jest kluczowe dla ustalenia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, która z kolei zakreśla zakres koniecznych do poczynienia ustaleń faktycznych. Ponadto zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, organ procedując w przedmiocie wniosku o przyznanie dodatku węglowego (przy braku spełnienia przesłanek do jego przyznania z uwagi na główne źródło ciepła i rodzaj stosowanego paliwa) powinien mieć też na uwadze uregulowania innych ustaw, w szczególności ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (np. WSA w Łodzi w wyroku z dnia 13 września 2023 r., II SA/Łd 345/23, WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 7 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 601/23, WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 16 października 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 571/23, WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z 18 października 2023 r., sygn. akt II SA/Go 402/23 ). Jak wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 26 października 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1059/23 mając na uwadze szczególne okoliczności ustanowienia prawa do tego dodatku związane z gwałtownym wzrostem cen na rynku paliw, zdaniem Sądu wobec stwierdzenia przez organ, że skarżący nie spełnia warunków do przyznania dodatku węglowego z uwagi na ustalenie, że kocioł zasilany jest paliwem w postaci drewna kawałkowego winien wezwać skarżącego do prawidłowego sformułowania wniosku gdyż w okolicznościach niniejszej sprawy powinny znaleźć zastosowanie, przepisy ustawy z dnia 15 września 2022 r.o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw. Zgodnie z brzmieniem art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2022 roku o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. poz. 1967 ze zm.) dodatek dla gospodarstw domowych przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, w przypadku gdy głównym źródłem ciepła gospodarstwa domowego jest: - kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia albo piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane peletem drzewnym, drewnem kawałkowym lub innym rodzajem biomasy (...) (pkt 1); - kocioł gazowy zasilany skroplonym gazem LPG (pkt 2 ), albo - kocioł olejowy (pkt 3); - zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków (...). Jednocześnie należy mieć na uwadze, że w świetle art. 24 ust. 25a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła (obowiązującego od dnia 4 listopada 2022 r., także wobec spraw wcześniej wszczętych) "W przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do dodatku dla gospodarstw domowych. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 25 ust. 2 stosuje się." Powyższe przepisy obowiązywały w czasie wydawania rozstrzygnięć przez organy obu instancji, a więc organ powinien to uwzględnić. W realiach niniejszej sprawy organ, wobec ujawnionych w toku postępowania wątpliwości co do przedmiotu wniosku, a także wobec ustaleń wskazujących, że skarżący opala swoje gospodarstwo drewnem powinien udzielić skarżącemu stosownych informacji o możliwych rodzajach wsparcia (stosownie do wymogów zawartych w art. 9 k.p.a.) i wezwać go o jednoznaczne sprecyzowanie wniosku, tj. czy dotyczy on dodatku węglowego, czy dodatku dla gospodarstw domowych. Następnie w zależności od stanowiska skarżącego i dalszych poczynionych ustaleń, wydać stosowne rozstrzygnięcie. W tym miejscu Sąd wskazuje na ratio legis omawianych przepisów prawa. Jak trafnie wyartykułował to WSA w Gliwicach w wyroku z 10 października 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 581/23 intencją ustawodawcy było objęcie pomocą finansową jak największej liczby gospodarstw domowych, a jednocześnie zobligowanie organów gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) do wnikliwego, wszechstronnego zbadania sytuacji faktycznej w zakresie źródeł ciepła lub źródeł spalania paliw w gospodarstwach domowych i to nie tylko tych, co do których wpłynął wniosek o wypłatę dodatku węglowego lub dodatku dla gospodarstw domowych, ale także w tych gospodarstwach domowych, co do których organ jest w posiadaniu informacji wskazujących na to, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę jednego z powyższych dodatków, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy. Na organie spoczywa obowiązek ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego w gospodarstwach domowych prowadzonych na terenie gminy, jak również rodzaju paliwa używanego do ogrzewania budynków w tych gospodarstwach, a następnie przyznanie przysługującego dodatku. Wskazane wyżej uchybienia przepisom postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 k.p.a. doprowadziły organy do przedwczesnego przyjęcia, że podstawą prawą rozstrzygnięcia jest ustawa o dodatku węglowym, a wobec ustalenia, że rodzaj stosowanego przez skarżącego paliwa to drewno kawałkowe – do odmowy przyznania dodatku węglowego. Taki stan rzeczy stwarza podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. o czym orzeczono jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu.