I OSK 198/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Anna Wesołowska (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Maciołek po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1788/22 w sprawie ze skargi N.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Wyrokiem z 6 września 2023 r. I SA/Wa 1788/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi N. T. (dalej: Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce (dalej: organ, SKO, Kolegium) z [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w pkt 1 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Wyszkowa z [...] lutego 2022 r. nr [...], w pkt 2 zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce na rzecz N. T. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z [...] lutego 2022 r. Burmistrz Wyszkowa (dalej; Burmistrz) uznał za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przyznane na L. K. i wypłacone za okres od 1 sierpnia 2021 r. do 30 listopada 2021 r. w łącznej kwocie 7 884 zł oraz ustalił obowiązek zwrotu tego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Burmistrz podniósł, że decyzją z [...] stycznia 2021 r., nr [...], zmieniono decyzję z [...] grudnia 2016 r., nr [...], wraz z decyzjami zmieniającymi, i przedłużono świadczenie pielęgnacyjne na dziecko L. K. zgodnie z art. 15h ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych na okres do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W dniu 29 grudnia 2021 r. do Burmistrza wpłynął wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko L. K., do którego dołączono orzeczenie o niepełnosprawności wydane 7 lipca 2021 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Wyszkowie. W związku z powyższym Burmistrz uznał świadczenia pobrane przez skarżącą za okres od 1 sierpnia 2021 r. do 30 listopada 2021 r. za nienależnie pobrane, które podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Skarżąca. Decyzją z [...] maja 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce (Kolegium) utrzymało w mocy decyzję z [...] lutego 2022 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ przywołał treść art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych stanowiący podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji i wskazał, że tylko "świadczenia nienależnie pobrane" podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Obowiązek zwrotu może zostać ustalony tylko w sytuacji, gdy organ wykaże, że świadczeniobiorca nie tylko pobrał świadczenia, które mu nie przysługiwały (nie posiadał do nich uprawnienia), ale również, że był świadomy faktu wypłaty świadczeń, mimo zaistnienia okoliczności mających wpływ na istnienie uprawnienia. Kolegium wskazało, że wprawdzie organ pierwszej instancji nie wypowiedział się co do stanu świadomości i zawinienia skarżącej co do pobierania świadczeń jej nienależnych, jednakże kompetencje orzecznicze organu odwoławczego pozwalają mu na uzupełnienie stanowiska zajętego przez organ pierwszej instancji. Organ podniósł, że skarżąca nie mogła nie zauważyć zawartego w decyzji z [...] stycznia 2021 r. obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, lecz z obowiązku tego wywiązała się dopiero 29 grudnia 2021 r. Kolegium wskazało następnie, że skarżąca była pouczona o treści art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak też o innych przesłankach negatywnych mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Stosowne pouczenie zawierał wniosek z [...] grudnia 2016 r. o przyznanie świadczenia. Ponadto, w treści uzasadnienia decyzji z [...] stycznia 2021 r. Burmistrz wyraźnie zaznaczył (akapit pierwszy zdanie drugie), że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustalane jest w oparciu o orzeczenie o niepełnosprawności. W dalszej części wyjaśniono również, że podstawę do wydania tej decyzji stanowi art. 15h ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. przewidujący wydłużenie/zachowanie ważności dotychczasowego orzeczenia o niepełnosprawności, a którego termin ważności upływał w okresie pandemii. Wskazano przy tym, że skarżąca spełnia warunki do przedłużenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z art. 15h ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. W konsekwencji, zdaniem organu, uznać trzeba, że skarżącej znany był obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie pielęgnacyjne o wydaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, jak również, co do zasady, była ona świadoma faktu, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jej do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności, zaś jego nieprzedłożenie skutkować będzie utratą tego prawa. Organ podniósł, że decyzja o zwrocie nienależnych świadczeń nie ma charakteru uznaniowego i nie zależy od woli stron postępowania. Przeciwnie, determinowana jest przepisami prawa, co oznacza, że przy spełnieniu określonych warunków ustawowych organ zobowiązany jest do określonego działania. W decyzji z [...] stycznia 2021 r. Burmistrz zakreślił, w sposób nie budzący wątpliwości, zarówno okres uprawnienia skarżącej do przedmiotowego świadczenia, jak też obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu o wydaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Skarżąca, pomimo że, co do zasady, znane były jej skutki niewywiązania się z rzeczonego obowiązku zaniechała jednak jego wykonania, to jest wykonała ten obowiązek w sposób opieszały, po upływie 5 miesięcy. Kolegium podniosło również, że nie kwestionuje tego, że córka skarżącej jest osobą niepełnosprawną od urodzenia i stan ten może się nie zmienić. Jednakże, przedłużenie z mocy prawa ważności orzeczenia o niepełnosprawności małoletniej L. K., a w konsekwencji wydanie decyzji z [...] stycznia 2021 r. zmieniającej okres przyznania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, nie znosiło ciążącego na skarżącej obowiązku poinformowania organu o uzyskaniu nowego orzeczenia, którego wydanie skutkowało "wygaśnięciem" terminu ważności orzeczenia poprzedniego (zastępowanego), a tym samym również prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na okres ważności tego orzeczenia. Końcowo organ odwoławczy odniósł się do zarzutu skarżącej, że nowe orzeczenie o niepełnosprawności zostało ujawnione w Elektronicznym Krajowym Systemie Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności, do którego organ ma dostęp. Kolegium podniosło, że poza przypadkiem określonym w art. 15h ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. organ pomocowy nie działa z urzędu. Ponadto, w okresie pandemii gospodarka, w tym sektor publiczny, dotknięty jest jej skutkami, w tym trudnościami organizacyjno-kadrowymi, także w wyniku zachorowań pracowników i powodowanej tym absencji, czy kwarantannami pracowników, co oczywiście przekłada się na wydolność działania administracji publicznej. Nie sposób więc oczekiwać od organów państwa, że w tych warunkach, nie mając takiego obowiązku, będą podejmować z urzędu szerokie działania w interesie stron postępowania, gdy same strony nie wykazują należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw i dbałości o własne interesy. Skargę na powyższą decyzję wniosła Skarżąca zarzucając jej naruszenie: 1) art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 15h ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych przez jego niewłaściwe zastosowanie w stanie faktycznym sprawy i wadliwe przyjęcie, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenia i zobowiązana jest do ich zwrotu; 2) art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. w zw. z art. 15h ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z 2 marca 2020 r. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że pobrane przez skarżącą świadczenie pielęgnacyjne było świadczeniem nienależnie pobranym w sytuacji, gdy skarżąca nie została pouczona w sposób należyty o braku prawa do jego pobierania; 3) art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych; 4) art. 8 ust. 1 k.p.a. przez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i zasądzenie kosztów postępowania. W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z [...] marca 2023 r. zatytułowanym "Replika na odpowiedź na skargę" Skarżąca podtrzymała skargę w całości oraz przedstawiła dodatkową argumentacje na poparcie podniesionych w niej zarzutów. Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, ze skarga była zasadna. Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie za zdefiniowane nienależnie pobrane świadczenie organy uznały sytuację pobierania przez skarżącą w okresie od 1 sierpnia 2021 r. do 30 listopada 2021 r. świadczenia pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 7 884 zł, w warunkach kiedy podlegająca jej opiece córka uzyskała nowe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, o czym skarżąca niezwłocznie nie poinformowała organu, a pierwotnie prawo do świadczenia, w związku z art. 15h ustawy z dnia 2 marca 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095, dalej "ustawa o COVID-19"), przyznane było na okres nie dłuższy niż do dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Ustalony w tym aspekcie stan faktyczny sprawy nie budzi sporu i znajduje odzwierciedlenie w aktach sprawy. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego warunkiem uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest świadomość świadczeniobiorcy braku prawa do pobierania danego świadczenia, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego, jasnego i zrozumiałego pouczenia. Ponadto, w orzecznictwie ugruntowany jest słuszny pogląd, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Z powyższego wynika, że dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być bowiem świadoma, że wystąpiła okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia. Z tych przyczyn istotne znaczenie ma dochowanie przez organ obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony, i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2022 r., I OSK 1392/21, Lex nr 3343757). Przy tym dla oceny czy w danym przypadku spełniono warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. konieczne jest uwzględnienie celu wskazanej regulacji prawnej. Otóż wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, że świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji, pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, że ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego. Według utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego pouczenie powinno jednoznacznie wyjaśniać, w sposób zrozumiały dla przeciętnego świadczeniobiorcy, w jakich sytuacjach pobierane świadczenie staje się "nienależnie pobrane" w rozumieniu prawa, a także jakie są skutki prawne pobierania takiego świadczenia. Wreszcie pouczenie nie może być udostępniane wyłącznie w chwili występowania z wnioskiem o przyznanie świadczenia, to jest przykładowo tylko na druku stosownego wniosku, który jest składany w organie, a tym samym pozostawiany w aktach administracyjnych, i którym świadczeniobiorca nie dysponuje w okresie pobierania świadczenia (por. na przykład wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2013 r., I OSK 1525/12, ONSAiWSA 2014/3/52). Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie Skarżąca została poinformowana o konieczności dostarczenia do organu nowego orzeczenia (o niepełnosprawności) po jego uzyskaniu. Taka informacja ujęta została w końcowej części decyzji z [...] stycznia 2021 r., mocą której przedłużono jej okres pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd wojewódzki uznał, że organy nie dostrzegły, iż w ślad za nałożeniem owego obowiązku nie pouczono Skarżącej o konsekwencjach jego niedopełnienia. W szczególności nie poinformowano adresata decyzji o utracie w takiej sytuacji prawa do pobierania świadczenia. Dysfunkcje obciążające osobę niepełnosprawną mają charakter trwały i - co wyszczególnił Sąd I instancji - trwają od jej urodzenia, to sam fakt wydania nowego orzeczenia dokumentującego ową niepełnosprawność mógł, z perspektywy Skarżącej, być zdaniem Sądu Wojewódzkiego oceniany jako pozostający bez istotnego znaczenia, a przynajmniej nie rzutujący na prawo do świadczenia. Świadczenie to było niezmiennie nadal skarżącej na niepełnosprawną córkę wypłacane, zakres sprawowania czynności opiekuńczo - bytowych w stosunku do niepełnosprawnego dziecka nie uległ zasadniczej zmianie, a same materialnoprawne przesłanki jego otrzymywania, określone w art. 17 ust. 1 ustawy były spełnione. Ponadto obowiązkiem organu ustalającego prawo do świadczeń rodzinnych jest, w myśl art. 23b ust. 1 pkt 5 ustawy, samodzielne uzyskanie lub weryfikacja w rejestrach publicznych (a do takich należy Elektroniczny Krajowy System Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności), między innymi, informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1172, 1495, 1696 i 1818), obejmującej następujące dane: a) datę i rodzaj wydanego orzeczenia, b) wskazania, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, c) datę powstania niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, d) datę złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności oraz e) okres na jaki zostało wydane orzeczenie. Zatem gdyby odpowiednio organ sam wykonał należące do niego obowiązki mógłby doprowadzić do prawnego usankcjonowania pobieranego przez stronę świadczenia. Sąd I instancji zwrócił przy tym uwagę, że przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych decydujące znaczenie mają materialnoprawne przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. warunkujące to prawo, czyli te z którymi wskazana ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych. Zgodnie bowiem z generalną normą z art. 7 k.p.a., ustanawiającą zasadę prawdy obiektywnej, organy "podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy". Powyższe oznacza, że prowadzący postępowanie organ ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością (por. wyrok WSA w Gliwicach z 15 lipca 2022 r., II SA/Gl 281/22, Lex nr 3375571). Podsumowując, Sąd I instancji uznał, że w treści decyzji z [...] stycznia 2021 r. nie wyartykułowano, że niepoinformowanie o uzyskaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi. Wobec powyższego organy obu instancji nieprawidłowo przyjęły, że skarżąca została poprawnie pouczona o warunkach przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto, brak poinformowania organu o uzyskaniu nowego orzeczenia nie spowodował, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnoprawną zostało wypłacone skarżącej nienależnie, gdyż prawo do tego świadczenia nie ustało. W okolicznościach niniejszej sprawy nie ziścił się zatem zdaniem Sądu Wojewódzkiego element subiektywny warunkujący uznanie wypłaconego, w okresie ujętym w kwestionowanej decyzji, świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane, w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. Tym bardziej, że materialnoprawne przesłanki otrzymywania spornego świadczenia, z uwagi na stopień niepełnosprawności i moment jej powstania u osoby niepełnosprawnej, w przypadku skarżącej pozostawały spełnione. Odmiennie je klasyfikując organy naruszyły, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 2b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. przez ich zastosowanie w stanie faktycznym, który ich do tego nie uprawniał. Naruszenie to zaś było wynikiem błędnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, efektem czego było wadliwe przyjęcie przez organy, że skarżąca została w sposób adekwatny pouczona o ciążących na niej obowiązkach i konsekwencjach ich niedopełnienia, co stanowi o istotnym naruszeniu art. 80 k.p.a. Z tych przyczyn konieczne stało się uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Kolegium zaskarżając go w całości i zarzucając mu: I. naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej p.p.s.a.), w związku z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) przez błędne zastosowanie, skutkujące uznaniem, że świadczenie rodzinne pobrane przez Skarżącą tj. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przyznane na L. K., wypłacone za okres od 1 sierpnia 2021 r. do 31 listopada 2021 r. w łącznej kwocie 7 884,00 zł nie było świadczeniem nienależnie pobranym, mimo że w tym okresie zaistniały przesłanki dla takiej oceny, b) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie nie został spełniony warunek skutecznego pouczenia, o którym mowa tym przepisie podczas gdy Skarżąca w decyzji Burmistrza została skuteczne zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności, natomiast w decyzji z [...] grudnia 2016 r., nr [...] została skutecznie pouczona o okolicznościach mogących spowodować utratę prawa do świadczenia rodzinnego. Pouczenie Skarżącej, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. było sformułowane i przedstawione w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż Skarżąca miała (będzie miała) świadomość pobierania nienależnego świadczenia. Pouczenie jednoznacznie wyjaśniało, w sposób zrozumiały dla przeciętnego świadczeniobiorcy, w jakich sytuacjach pobierane świadczenie staje się "nienależnie pobrane" w rozumieniu prawa, a także jakie są skutki prawne pobierania takiego świadczenia. II. naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. przez błędne uznanie, że organ odwoławczy nie dokonał dostatecznych ustaleń faktycznych pozwalających na przyjęcie, że pobrane przez Skarżącą świadczenie rodzinne tj. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przyznane na L. K., wypłacone za okres od 1 sierpnia 2021 r. do 31 listopada 2021 r. w łącznej kwocie 7 884,00 złotych, nie spełnia przesłanki do uznania go za świadczenie nienależnie pobrane, co zostało w sposób dostateczny wyjaśnione w zaskarżonej decyzji, 2. naruszenie art. 145 § 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 23b ust. 1 pkt 5 u.ś.r. poprzez uznanie przez Sąd I instancji, że organy w niniejszym postępowaniu mogą samodzielnie uzyskiwać i weryfikować informacje o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, podczas gdy organy takich ustaleń i weryfikacji mogą dokonywać tylko na etapie ustalania prawa do świadczeń rodzinnych, a nie po zakończeniu postępowania i wydaniu decyzji przyznającej świadczenie (poza postępowaniem); 3. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji organu obu instancji pomimo braku naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wskutek bezpodstawnego uznania, że w sprawie zostały naruszone art. 7, 77 § 1 i 80, art. 107 § 3 k.p.a.; 4. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. polegające na tym, że Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, chociaż skarga podlegała oddaleniu w okolicznościach wskazanych w decyzji. Kolegium wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzenie na rzecz strony przeciwnej [zwrotu] kosztów postępowania kasacyjnego, w tym [zwrotu] kosztów zastępstwa prawnego, stanowiącego wynagrodzenie radcy prawnego, zgodnie z załączoną fakturą VAT oraz złożyło - na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a - oświadczenie, iż zrzeka się rozprawy i wniosło o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyła Skarżąca wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej w całości, wyznaczenie i przeprowadzenie rozprawy oraz zasądzenie [zwrotu] kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy świadczenie pielęgnacyjne wypłacone Skarżącej prawidłowo zostało uznane przez organy za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, ze zmianami, dalej "u.ś.r."). Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne, wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1). Słusznie zatem zwracał uwagę Sąd I instancji, że osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że wystąpiła okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia. Prawidłowo również Sąd Wojewódzki podkreślał, że istotne znaczenie ma dochowanie przez organ obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia. Sąd kasacyjny nie podziela stanowiska Sądu Wojewódzkiego, w świetle którego w realiach rozpoznawanej sprawy nie można uznać, że Skarżąca została pouczona o konsekwencjach niedopełnienia obowiązku dostarczenia do organu nowego orzeczenia o niepełnosprawności po jego uzyskaniu. Jak wynikało z akt administracyjnych, Skarżącej - na mocy decyzji Burmistrza z [...] grudnia 2016 r., zmienionej następnie kolejnymi decyzjami określającymi wysokość świadczenia, zostało przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką w okresie od 1 października 2016 r, do 31 grudnia 2020 r. to jest do końca ważności orzeczenia o niepełnosprawności dziecka. Decyzja z [...] grudnia 2016 r. zawierała stosowne pouczenie o wynikającej z art. 25 ust. 1 u.ś.r. konieczności niezwłocznego poinformowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Z takim pouczeniem skarżąca zapoznała się również już wcześniej, składając wniosek o przyznanie świadczenia na stosownym formularzu. Następnie, decyzją z [...] stycznia 2021 r., Burmistrz ponownie zmienił decyzję z 9 grudnia 2016 r. poprzez wskazanie w punkcie 1, że okres na jaki przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne zostaje przedłużony do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności L. K. W punkcie 2 decyzji wskazano, że od stycznia 2021 r. świadczenie będzie wypłacane w kwocie 1.971 złotych. W uzasadnieniu tej decyzji organ wyjaśnił dokładnie, że okres przyznania świadczenia uległ zmianie z uwagi na przedłużenie okresu obowiązywania posiadanego orzeczenia o niepełnosprawności, które nastąpiło z kolei na podstawie art. 15h ustawy o COVID-19, w związku z wprowadzaniem na terenie kraju stanu epidemii wywołanego wirusem SarS-CoV-2. W dalszej kolejności organ przytoczył treść ustępu 1 ww. przepisu, który stanowił, że z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność: 1) upłynęła w terminie do 90 dni przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, pod warunkiem złożenia w tym terminie kolejnego wniosku o wydanie orzeczenia, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności; 2) upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Poza tym w sentencji decyzji pogrubionym drukiem zawarto informację, że w przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności należy niezwłocznie o tym fakcie zawiadomić organ wypłacający świadczenie. Mając powyższe na uwadze, trudno zgodzić się z Sądem I instancji, że zawarte w ww. decyzji pouczenie były niewystarczające, aby spowodować u skarżącej zaistnienie świadomości, iż pobierane przez nią świadczenie po wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności córki będzie świadczeniem nienależnie pobranym, a które skarżąca będzie musiała zwrócić. Przede wszystkim bowiem wskazać należy, że w ww. decyzji Burmistrza z [...] stycznia 2021 r., w sposób szczegółowy odniesiono się do okoliczności faktycznych i prawnych niniejszej sprawy. W sentencji decyzji wyraźnie zakreślono czasookres, na jaki wydłużono przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dla córki skarżącej. Już sama zatem treść sentencji decyzji zawierała informację o "okolicznościach" utraty prawa do pobierania świadczenia. Świadczenie zostało bowiem przyznane (cyt.): "(...) jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności". W treści uzasadnienia przywołano dodatkowo art. 15h ust. 1 ustawy COVID i wyjaśniono, z jakich przyczyn przepis ten znalazł zastosowanie w sprawie i jakie są tego konsekwencje. Również w samej sentencji decyzji zawarto jednoznaczne pouczenie wskazujące na obowiązek: niezwłocznego przekazania nowego orzeczenia o niepełnosprawności (czego, co istotne skarżąca nie uczyniła). Skoro zatem z samej sentencji ww. decyzji, jasno wynikało do jakiej daty (zdarzenia) ważność poprzedniego orzeczenia o niepełnosprawności została przedłużona a zatem do jakiej daty – na mocy tej konkretnej ww. decyzji - skarżąca będzie mogła pobierać przyznane jej wcześniej świadczenie, to - w ocenie składu orzekającego – adresat decyzji nie powinien mieć w takiej sytuacji wątpliwości, że wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności oznaczać będzie, iż wygaśnie przedłużone ww. decyzją z [...] stycznia 2021 r. przyznane wcześniej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego a w konsekwencji, że brak już będzie podstaw do pobierania tego świadczenia. Zakres pouczeń zawartych zarówno we wniosku o przyznanie świadczenia, decyzji z [...] grudnia 2016 r. jak i treść całej decyzji z [...] stycznia 2021 r. pozwalały zatem na przyjęcie, że Skarżąca miała świadomość, iż jej obowiązkiem było poinformowanie organu o uzyskaniu nowego orzeczenia a co za tym idzie, że była ona świadoma również konsekwencji, jakie niosło za sobą niewywiązanie się z tego obowiązku, tj. utraty prawa do dalszego pobierania świadczenia na podstawie dotychczasowej decyzji (por. stanowisko wyrażone w wyrokach NSA z 11 grudnia 2025 r. I OSK 246/24 i I OSK 2047/24). Sąd kasacyjny w składzie rozpoznającym sprawę podziela również stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 23 lutego 2026 r. I OSK 478/25, w którym zwrócono uwagę, że przepis art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy o COVID jest jednoznaczny i jasno wynika z niego, że dotychczasowe orzeczenie o niepełnosprawności wygasa po wydaniu nowego orzeczenia a najpóźniej z upływem 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii. Jak wskazano w cytowanym wyroku, treść tego przepisu nie potrzebowała zatem dodatkowego objaśnienia, a co więcej, objaśnienie takie polegające na parafrazie treści przepisu, przy jednoznacznej treści samego przepisu, mogłoby powodować dodatkowe wątpliwości co do zakresu obowiązków ciążących na beneficjencie świadczenia. Sąd kasacyjny nie podziela poglądu Sądu Wojewódzkiego, w świetle którego obowiązkiem organu było samodzielne pozyskanie w trybie art. 23b ust 1 pkt 5 u.ś.r. informacji o legitymowaniu się przez córkę Skarżącej orzeczeniem o niepełnosprawności. Zgodnie z przywołanym przez Sąd Wojewódzki przepisem, organ właściwy oraz wojewoda ustalający prawo do świadczeń rodzinnych są obowiązani do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji drogą elektroniczną informacji wskazanych w dalszej części przepisu. Cytowany przepis dotyczy zatem obowiązków organów toku postępowania o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnego. Nie nakłada on na organy obowiązku weryfikowania czy orzeczenie o niepełnosprawności z którego obowiązywaniem powiązane zostało uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, wygasło a jeżeli tak to kiedy. Jak zwrócono uwagę w cytowanym wyżej wyroku NSA z 23 lutego 2026 r. przepis ten określa bowiem zakres uprawnień organów właściwych w sprawach świadczeń rodzinnych w toku ustalania prawa do tych świadczeń, a nie następczej ich kontroli. Skład orzekający nie podziela także twierdzeń Sądu I instancji, że istotne znaczenie dla niniejszej sprawy miała również okoliczność, iż córka skarżącej była i jest nadal osobą niepełnosprawną, a co oznaczało, że w sytuacji faktycznej i prawnej skarżącej nic się nie zmieniło i nadal przysługiwało jej świadczenie pielęgnacyjne na córkę. Skoro bowiem przepisy prawa (art. 17 u.ś.r.) przewidywały, że jednym z obligatoryjnych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (tj. wydanym na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych) to oznaczało to, że z końcem ważności takiego orzeczenia wygasało prawo do pobierania przez uprawnionego świadczenia pielęgnacyjnego (w niniejszej sprawie tak orzeczono w decyzji Burmistrza z [...] grudnia 2016 r. przyznającej skarżącej świadczenie w okresie od 1 października 2016 r. do 31 grudnia 2020 r., tj. w okresie ważności orzeczenia o niepełnosprawności córki skarżącej). Przyznanie świadczenia na kolejny okres wymagało zatem przedstawienia organom nowego (aktualnego) orzeczenia o niepełnosprawności jak również złożenia kolejnego wniosku. Okoliczność, że osoba wymagająca opieki pozostawała nadal niepełnosprawna nie powodowała zatem sama w sobie automatyzmu w przyznaniu świadczenia na kolejny okres. Wymóg legitymowania się przez osobę wymagającą opieki ważnym orzeczeniem o niepełnosprawności jak również złożenia kolejnego wniosku jest wymogiem ustawowym i dotyczy wszystkich uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Brak stosownego wniosku, wobec treści art. 24 ust. 2 i ust. 3 u.ś.r. wyłączał możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podsumowując uznać należy, Sąd Wojewódzki błędnie uznał, że Skarżąca nie została poinformowana o konsekwencjach niedopełnienia obowiązku poinformowania organu o uzyskaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności jak również błędnie uznał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w stanie faktycznym sprawy nie ustało. Uznać zatem należało, że zebrany w sprawie materiał dowody pozwalał na stwierdzenie, że zostały spełnione wskazane w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. przesłanki do wydania decyzji o uznaniu, iż kwoty wypłacone skarżącej za okres od 1 sierpnia 2021 r. do 30 listopada 2021 r. w łącznej wysokości 7884 złote z tytułu opieki nad córką L. K. były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi. Brak było tym samym podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji z [...] lutego 2022 r. Z tych też przyczyn, zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 § 1 k.p.a. jak również zarzut naruszenia art. 23b ust. 1 pkt 5 u.ś.r. okazały się zasadne. W konsekwencji usprawiedliwione okazały się też zarzut naruszenia prawa materialnego, to jest art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 i art. 193 p.p.s.a. - uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. Z uwagi na charakter sprawy, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego od Skarżącej na rzecz organu.