I OSK 1655/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi E.R. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 grudnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2966/23 w sprawie ze skargi kasacyjnej E.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 17 sierpnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Po 422/23 w sprawie ze skargi E.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z 25 kwietnia 2023 r. nr SKO.4132.615.83.2023.ZR w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: odrzucić skargę o wznowienie postępowania.

Wyrokiem z 3 grudnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2966/23, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną E. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 17 sierpnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Po 422/23, w sprawie ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z 25 kwietnia 2023 r. nr SKO.4132.615.83.2023.ZR, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca, zastępowany przez zawodowego pełnomocnika, pismem z 8 października 2025 r. wystąpiła ze skargą o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 grudnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2966/23. Skarżąca wskazała, że podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego stanowi orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie (art. 272 § 1 p.p.s.a.), a to orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 8 lipca 2025 r., sygn. akt: SK 33/23, o niezgodności art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm. – dalej: "u.ś.r.") i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, o której mowa w tym przepisie, sprawującej wyłączną opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i w związku z tym rezygnującej z zatrudnienia, z art. 71 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżąca podała jednocześnie, że skarga została wniesiona z zachowaniem trzymiesięcznego terminu, który rozpoczął swój bieg z chwilą wydania ww. wyroku, tj. 8 lipca 2025 r. Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o: 1) uchylenie w całości ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w całości i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania w obu instancjach oraz kosztów postępowania wznowieniowego, 2) ewentualnie o zmianę ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w całości i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania w obu instancjach oraz kosztów postępowania wznowieniowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepisy ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tekst jedn. (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") przewidują możliwość żądania wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem (tak art. 270 p.p.s.a.). Postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania nie jest zwykłym postępowaniem sądowym ani też postępowaniem ze skargi kasacyjnej, lecz ma ono charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Ze względu na wyjątkowy charakter tego postępowania muszą być zachowane wymogi określone w dziale VII ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 276 p.p.s.a. do postępowania ze skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy poniższe nie stanowią inaczej. Jednakże, gdy do wznowienia postępowania właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny, stosuje się odpowiednio art. 175 p.p.s.a. Skarga o wznowienie postępowania złożona w niniejszej sprawie spełnia powyższy wymóg, albowiem sporządzona została przez zawodowego pełnomocnika będącego radcą prawnym. Zgodnie z dyspozycją art. 279 p.p.s.a. skarga o wznowienie powinna zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia. Wskazane elementy zostały w przedmiotowej skardze dochowane. Postępowanie wznowieniowe składa się z dwóch etapów, co wyraźnie wynika z art. 280 § 1 p.p.s.a. Pierwszy etap sprowadza się do badania na posiedzeniu niejawnym, czy skarga o wznowienie wniesiona jest w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Chodzi w tym przypadku nie o badanie, czy rzeczywiście przyczyny wznowienia istnieją, ale czy skarżący wskazał w skardze podstawę wznowienia i czy wskazana przez niego podstawa odpowiada jednej z podanych w ustawie przyczyn uzasadniających żądanie wznowienia. W braku jednego ze wskazanych wymagań sąd odrzuci skargę, jeżeli zaś spełnione zostały wskazane wyżej wymogi, sąd przystępując do drugiego etapu wyznacza rozprawę. Podkreślenia wymaga, że badanie dopuszczalności skargi o wznowienie nie jest badaniem zasadności skargi, lecz jedynie badaniem warunków umożliwiających rozpatrywanie samej skargi. Oceny dokonuje się na podstawie twierdzeń zawartych w skardze. Na tym etapie sąd nie bada trafności powołanych podstaw wznowienia postępowania, ale tylko fakt ich powołania (np. wyrok NSA z 25 czerwca 2008 r., I FSK 1837/07). Odrzucenie skargi o wznowienie może nastąpić tylko wtedy, gdy nie opiera się ona na ustawowej podstawie wznowienia, a nie wtedy, gdy podstawa ta nie jest merytorycznie zasadna (np. wyrok NSA z 19 grudnia 2006 r., II OSK 123/06). W związku z powyższym należy ocenić, czy skarga wniesiona w niniejszej sprawie oparta jest na ustawowej podstawie wznowienia oraz czy została wniesiona w odpowiednim terminie. Jako podstawę wznowienia postępowania skarżąca wskazała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2025 r., SK 33/23, dostępny w Zbiorze Urzędowym Orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego lub Biuletynie Informacji Publicznej Rzecznika Praw Obywatelskich, na mocy którego orzeczono, że art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 323, ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, o której mowa w tym przepisie, sprawującej wyłączną opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i w związku z tym rezygnującej z zatrudnienia, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, co oznacza, że jego skutkiem jest usunięcie z systemu prawnego niekonstytucyjnego rozumienia art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. (por. Roman Hauser, Janusz Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 42, J. Trzciński, Rozdział 9 Wokół art. 190 ust. 4 Konstytucji, Wybrane Zagadnienia, [w:] Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy administracyjne, Warszawa 2023; zob. wyroki NSA z dnia: 4 listopada 2025 r. sygn. akt I OSK 2169/24; z 5 listopada 2025 r. I OSK 2054/24 i z 9 stycznia 2026 r. I OSK 348/25). W myśl art. 272 § 1 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. W sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Jeżeli w chwili wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzeczenie sądowe nie było jeszcze prawomocne na skutek wniesienia środka odwoławczego, który został następnie odrzucony, termin biegnie od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu (art. 272 § 2 p.p.s.a.). Należy również wskazać, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Jednocześnie jednak art. 190 ust. 2 Konstytucji stanowi, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Stosownie do art. 190 ust. 3 in principio Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2025 r., na który powołuje się skarżąca, do chwili obecnej nie został ogłoszony (opublikowany) w Dzienniku Ustaw, zgodnie z art. 190 ust. 2 i ust. 3 Konstytucji RP. W powołanym wypadku Trybunał nie określił innego terminu utraty mocy obowiązującej. Skoro więc powyższy wyrok Trybunału nie został ogłoszony (opublikowany) w Dzienniku Ustaw, to nie można przyjmować, że wyrok ten wywołał skutek prawny w postaci usunięcia z systemu prawnego niekonstytucyjnego rozumienia art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. (por. L. Garlicki, uwagi 7–10 do art. 190, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. L. Garlicki, t. 5, stan prawny na dzień 1 sierpnia 2007, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2007, s. 8– 11). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ogłoszenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w dzienniku urzędowym nie ma charakteru wyłącznie technicznego, lecz stanowi konstytucyjnie określony warunek jego wejścia w życie i wywołania skutków prawnych w sferze powszechnie obowiązującej. Do czasu ogłoszenia wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie uzyskuje przymiotu skuteczności normatywnej w porządku prawnym. Ponadto nie ma również podstaw do liczenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Wymaga podkreślenia, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wyraźnie rozróżnia się dwa zdarzenia prawne, tj. publiczne ogłoszenie wyroku przez Trybunał (ogłoszenie sentencji po przeprowadzeniu postępowania kontrolnego) oraz jego ogłoszenie w odpowiednim dzienniku urzędowym, stanowiące warunek wejścia w życie orzeczenia w rozumieniu art. 190 ust. 3 Konstytucji RP. Należy mieć na uwadze, że Trybunał Konstytucyjny jest tzw. ustawodawcą negatywnym, to jest może usuwać z systemu prawa normy uznane za niekonstytucyjne (zob. np. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 24 września 2014 r., Ts 248/13). Wykładnia przepisów dotyczących ogłaszania orzeczeń Trybunału musi zatem uwzględniać zasady ogłaszania przepisów prawa. Skoro zasadą jest, że warunkiem wejścia w życie ustaw, rozporządzeń oraz aktów prawa miejscowego jest ich ogłoszenie (art. 88 ust. 1 Konstytucji RP), to należy przyjąć, że warunkiem koniecznym usunięcia z systemu prawa normy uznanej przez Trybunał za niekonstytucyjną jest ogłoszenie orzeczenia Trybunału w taki sam sposób, w jaki zostały ogłoszone przepisy zawierające niekonstytucyjną normę. W ten sposób zostaje zrealizowana konstytucyjna zasada, że obywatele czerpią wiedzę na temat obowiązującego prawa z dzienników urzędowych. Z tą zasadą jest skorelowana zasada powszechnej znajomości prawa. Ogłoszenie sentencji wyroku na sali rozpraw Trybunału Konstytucyjnego nie może być utożsamiane z jego wejściem w życie. Rozróżnienie to ma charakter systemowy i wynika wprost z art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP. Ogłoszenie wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność określonego przepisu, następujące po przeprowadzeniu rozprawy w Trybunale, wywołuje określone skutki w sferze stosowania prawa, polegające na uchyleniu domniemania konstytucyjności konkretnego przepisu. Tak więc niewątpliwie dopiero ogłoszenie wyroku Trybunału w dzienniku urzędowym nadaje mu moc powszechnie obowiązującą w znaczeniu formalnym i prowadzi do zmiany stanu obowiązywania norm w systemie prawa. Na gruncie art. 272 § 1 i 2 p.p.s.a. relewantne jest właśnie to zdarzenie – wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w rozumieniu art. 190 ust. 3 Konstytucji RP. Ustawodawca wyraźnie powiązał początek biegu terminu do wniesienia skargi o wznowienie z "wejściem w życie" orzeczenia, a więc nie sposób utożsamiać tego momentu z wcześniejszym publicznym ogłoszeniem sentencji wyroku. Skoro wyrok z 8 lipca 2025 r. nie został opublikowany w odpowiednim dzienniku urzędowym, a więc nie doszło do jego wejścia w życie w rozumieniu art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, to tym samym nie rozpoczął biegu termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. W tej sytuacji nie można bowiem przyjąć, że termin z art. 272 § 2 p.p.s.a. został zachowany, skoro nie zaistniało zdarzenie prawne inicjujące jego bieg. Należy w tym miejscu podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny badając, w środka, jakim jest wznowienie postępowania. Należy także odnotować, że skarżący nie wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2025 r., sygn. akt: SK 33/23, został wydany w wyniku rozpoznania wniesionej przez niego skargi konstytucyjnej. W tym stanie rzeczy w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać należy, że rozpoznawana skarga o wznowienie postępowania nie opiera się na ustawowej podstawie wznowienia określonej w art. 272 § 1 p.p.s.a., a w konsekwencji nie można uznać jej za wniesioną w terminie, co czyni skargę niedopuszczalną i uzasadnia jej odrzucenie. Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.