I OSK 1783/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 10 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 3 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Bd 126/24 w sprawie ze skargi K.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia 27 grudnia 2023 r. nr KO.411.2375.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 16 listopada 2023 r. znak: GOPS.5233.122-2odm.SP.11.2023, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku na rzecz K.S. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, zwany dalej "Sądem I instancji", wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Bd 126/24, oddalił skargę K.S., zwanej dalej "skarżącą" lub "skarżącą kasacyjnie", na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku , zwanego dalej "Kolegium", z dnia 27 grudnia 2023 r., nr KO.411.2375.2023, w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniu 14 czerwca 2023 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawną matką – B.C., urodzoną [...] r., legitymującą się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 6 października 2022 r. kwalifikującym ją do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Wójt Gminy [...], zwany dalej "organem pierwszej instancji", decyzją z dnia 17 lipca 2023 r., nr GOPS.5233.122odm.SP.07.2023, odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku. Decyzją z dnia 13 września 2023 r., znak: KO.411.1665.2023, Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z dnia 16 listopada 2023 r., nr GOPS.5233.122-2odm.SP.11.2023, organ pierwszej instancji, po ponownym rozpatrzeniu wniosku, odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadniając decyzję organ powołał się na treść art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.". Powyższy przepis wskazuje na wymóg, by niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Wobec nie spełnienia powyższej przesłanki uznano, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. W oparciu o powyższe wniesiono o uchylenie powyższej decyzji i bezpośrednie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku decyzją z dnia 27 grudnia 2023 r., znak sprawy: KO.411.2375.2023, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium w pierwszej kolejności odniosło się do przesłanki odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia z art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazanej w zaskarżonej decyzji. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, wskazano, że przepis ten nie może mieć zastosowania w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Uzasadniając odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia organ odwoławczy, w oparciu o informacje znajdujące się w wywiadzie środowiskowym, stwierdził, że opieka sprawowana przez skarżącą nad matką nie spełnia warunków opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem jej zakres nie wymusza konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Na powyższą decyzję złożono skargę do Sądu I instancji, w której podniesiono następujące zarzuty: 1. dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad matką, podczas gdy w sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje; 2. naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", poprzez nieuwzględnienie przy ocenie dowodów przyczyny niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą na dzień składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalniało organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W konsekwencji powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie decyzji organów obu instancji, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Sąd I instancji powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2024 r. oddalił skargę. W motywach wyroku wskazano, że prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt I K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności – po ukończeniu 18. lub 25. roku życia przez osobę podlegającą opiece, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą. W związku z powyższym wskazano, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia. Następnie Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. osobom zobowiązanym do alimentacji, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W kontekście powyższego wyjaśniono, że choć ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to w świetle powyższej regulacji, aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia (stała, długoterminowa) wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (powołano się na wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Tym samym uznano, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (powołano się na wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11). Sąd I instancji podkreślił, że w orzecznictwie wskazuje się, iż choć przy ocenie związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną niedopuszczalne jest wywodzenie braku związku przyczynowo-skutkowego z faktu, że osoba o orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności (lub orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji), nie wymaga opieki ze względu na stopień swojej samodzielności (gdyż organ powinien przyjmować orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jako prejudykaty i ustalać stan faktyczny zgodnie z ich treścią), to dopuszczalne jest wywodzenie braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Organ musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Takich ustaleń nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem bowiem pozostaje, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia (powołano się na wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OSK 435/21). Tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, że sam fakt sprawowania opieki przez osobę niepodejmującą zatrudnienia nad niepełnosprawnym członkiem rodziny o wymaganym stopniu niepełnosprawności, o ile nie przeprowadzi się przeciwdowodu przeciw treści tego orzeczenia, jest decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia i nie ma tu żadnego znaczenia rzeczywisty charakter oraz wymiar tej opieki. Podkreślono, że legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (powołano się na wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 13 października 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 952/21). W konsekwencji powyższych rozważań wywiedziono, że w każdej sprawie dotyczącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy w sposób zindywidualizowany rozważyć jakiej opieki i w jakim rozmiarze - ze względu na rodzaj niepełnosprawności i choroby - potrzebuje osoba niepełnosprawna, a także w jakim stopniu zaabsorbowanie opiekuna sprawowaniem tej opieki uniemożliwia podjęcie przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sąd I instancji wskazał, że matka skarżącej choruje na [...], [...], miewa [...], [...] oraz bóle [...]. W codziennej egzystencji pomaga jej córka, która mieszka po sąsiedzku. Rola opiekuńcza skarżącej sprowadza się do pomocy w przygotowywaniu posiłków, praniu, sprzątaniu, gotowaniu. Ponadto skarżąca pomaga matce w utrzymaniu higieny osobistej. W wolnej chwili robi zakupy, realizuje recepty, umawia wizyty lekarskie, załatwia sprawy urzędowe i dokonuje opłat. Skarżąca, przebywając u rodziców, zajmuje się również chorym ojcem. W kontekście powyższych ustaleń stwierdzono, że matka skarżącej nie jest osobą leżącą. Porusza się samodzielnie, a więc nie potrzebuje w tym zakresie asysty innej osoby. Ze wskazanych przez skarżącą i jej matkę czynności opiekuńczych nie wynika, by B.C. była niesprawna ruchowo w jakiejkolwiek części ciała, może więc samodzielnie siedzieć, nie wymaga karmienia, pojenia, jest świadoma i samodzielnie spożywa przygotowane posiłki i leki. Jest także samodzielna w zakresie załatwiania potrzeb fizjologicznych. Udzielona pomoc sprowadza się zatem do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, a także jakie są wykonywane przez pracujące dzieci, które choć nie mieszkają z rodzicami, pomagają im w sprawach życia codziennego z powodu starczego wieku i związanych z wiekiem chorób. Nie są to czynności wymagające pełnej dyspozycyjności skarżącej, gdyż stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i mogą być wykonane wraz z czynnościami wykonywanymi w gospodarstwie domowym skarżącej lub z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub wyłącznie raz w tygodniu (np. zrobienie zakupów w weekend na cały tydzień dla swojej rodziny i matki, pranie, prasowanie, czy gotowanie obiadu na dwa dni). Wizyty lekarskie i urzędowe także nie odbywają się codziennie i mogą być planowane, co w konsekwencji stanowi o braku możliwości powiązania braku aktywności zawodowej skarżącej z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Uznano zatem, że organy zasadnie oceniły, iż czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą nie uniemożliwiają jej podjęcia zatrudnienia. Mogą one być zorganizowane w sposób umożliwiający jej podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym zakresie czasu pracy. Zaakcentowano, że jakkolwiek organy administracji nie posiadają medycznej wiedzy specjalistycznej uprawniającej do kwestionowania orzeczeń innych organów orzekających w przedmiocie stopnia niepełnosprawności, to mają one obowiązek dokonać oceny określonej przesłanki przyznania świadczenia w kontekście wszystkich okoliczności sprawy. Zgodnie bowiem z art. 80 K.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Okoliczności sprawy, pomimo istniejącej niepełnosprawności danego członka rodziny, wskazywać muszą na takie zaabsorbowanie czasu osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, by podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej było niemożliwe (niewykonalne). Podkreślono, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, iż zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, bowiem świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (powołano się na wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt l OSK 1549/19). Ponadto przywołano wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 stycznia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1056/21, w którym wskazano, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad nią. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości powinny wspomóc tę osobę w inny sposób, tj. finansując pomoc w opiece. Podkreślono, że stosownie do treści art. 129 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, krewnych w tym samym stopniu obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. W ocenie Sądu I instancji okoliczność ta ma znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Wprawdzie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale jej spełnienie nie może być sprowadzane wyłącznie do współwystępowania rezygnacji z zatrudnienia z faktem opieki nad niepełnosprawną osobą, w stosunku do której na wnioskodawcy ciążą obowiązki alimentacyjne. W sytuacji kiedy rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła nie tylko ze względu na potrzebę zapewnienia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ale także z powodu braku wywiązywania się innych członków rodziny z obowiązku alimentacyjnego względem tego niepełnosprawnego – to przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność zapewnienia opieki niepełnosprawnemu współwystępująca z brakiem wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego przez inne zobowiązane względem niepełnosprawnego osoby. W takim przypadku istnieje jedynie pośredni a nie bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a podjęciem opieki nad niepełnosprawnym. Wskazano, że z akt sprawy wynika, iż osoba wymagająca opieki ma oprócz skarżącej jeszcze kilkoro dzieci, a więc uznano, że konieczność rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia jest spowodowana nie tylko koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką, ale także brakiem wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego przez inne osoby zobowiązane do alimentacji względem niepełnosprawnej matki w takim samym stopniu jak skarżąca. Reasumując Sąd I instancji wskazał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jest w pełni wystarczający, aby stwierdzić, że między sprawowaną przez skarżącą opieką nad niepełnosprawną matką a rezygnacją przez nią z podjęcia zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia, nie istnieje bezpośredni związek przyczynowy. W konsekwencji oddalono skargę nie zgadzając się z podniesionymi w niej zarzutami naruszenia przepisów postępowania oraz zarzutem dotyczącym błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Od wyroku Sądu I instancji skargę kasacyjną wniosła skarżąca. Zaskarżając wyrok w całości podniesiono podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Na podstawie wskazanego przepisu zarzucono naruszenie prawa materialnego, to jest.: 1. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na stwierdzeniu, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nad matką nie wypełnia dyspozycji tego przepisu, podczas gdy – jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego – skarżąca sprawuje nad matką opiekę w pełnym zakresie, pomagając matce nawet w czynnościach samoobsługowych, a w rozumieniu przywołanego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia – opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; 2. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na stwierdzeniu, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednemu z nich, w sytuacji, gdy skarżąca spełnia wszystkie ustawowe przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca kasacyjnie w oparciu o powołane zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie wniesionej skargi, alternatywnie zaś o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ponadto wniesiono o zasądzenie na rzecz skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Równocześnie złożono oświadczenie o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy w sprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). W skardze kasacyjnej sformułowano zarzut oparty na postawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a., który dowodzi, że zasadniczym przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest ocena, czy w okolicznościach niniejszej sprawy skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., to jest czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną matką. W związku z tym wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu z Dz. U. z 2023 r., poz. 390) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W świetle powyższego przepisu jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Charakter takiej opieki musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, to jest wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy (postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21, powoływane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z niekwestionowanych okoliczności niniejszej sprawy wynika, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 6 października 2022 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Z przeprowadzonych w sprawie wywiadów środowiskowych, których ustalenia nie zostały podważone, wynika, że matka skarżącej od wielu lat choruje na [...], [...], [...], [...], bóle [...]. Porusza się za pomocą [...]. Jej mąż posiada orzeczenie o trwałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Do zakresu sprawowanej nad nią przez skarżącą opieki należą: pomoc przy myciu ciała i głowy, higiena rąk i paznokci, pomoc w zmianie bielizny, przygotowywanie leków i podawanie ich o określonej porze dnia, przygotowywanie posiłków i podawanie ich do stołu, towarzyszenie w wizytach lekarskich, realizacja recept oraz robienie zakupów. Ponadto skarżąca zajmuje się praniem, sprzątaniem mieszkania, w tym zmianą pościeli, wietrzeniem pomieszczeń oraz utrzymywaniem porządku w obejściu domu. Opiekę nad matką zaczyna od godziny 7:30, kiedy przygotowuje poranny posiłek oraz lekarstwa do przyjęcia. Następnie pomaga matce przebrać się w odzież dzienną, okazjonalnie – w zależności od potrzeby – udziela pomocy w porannej toalecie. Po wykonaniu tych czynności podaje wcześniej przygotowany posiłek. Czynności te zajmują ok. 2 godzin, do godziny 9:30. Po porannym posiłku skarżąca sprząta pomieszczenia, gdzie przebywa niepełnosprawna matka. Czynności te polegają na myciu naczyń, układaniu i wietrzeniu pościeli, praniu odzieży i pościeli, gdy wymagają odświeżenia. Zajęcia te trwają ok 1,5 godziny. W godzinach 11:30-13:30 skarżąca przygotowuje obiad, który podaje ok. godziny 14:30-15:30. W tym czasie podaje matce lekarstwa. Po obiedzie skarżąca sprząta i pomaga położyć się matce na popołudniową drzemkę. W godzinach 16:00-19:00 skarżąca przebywa w swoim lokalu mieszkalnym, który znajduje się kilka metrów od mieszkania jej rodziców. Następnie przygotowuje dla matki wieczorny posiłek, podaje leki, przygotowuje posłanie do snu, wietrzy pomieszczenia, pomaga matce w kąpieli i myciu włosów oraz ułożeniu do snu. Opiekę nad chorą kończy ok. godziny 20:30. Przez całą dobę skarżąca pozostaje do dyspozycji niepełnosprawnej matki. Zdarzały się sytuacje, gdy matka potrzebowała pomocy skarżącej również w nocy. Matka skarżącej nie wymaga stałej pomocy przy codziennej toalecie, takiej jak mycie twarzy czy załatwianie potrzeb fizjologicznych. Dokonując oceny związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki należy brać pod uwagę wszelkie czynności wykonywane na rzecz osoby z niepełnosprawnością, w tym również tak zwane "zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego", jeżeli stan zdrowia tej osoby uniemożliwia jej wykonywanie takich czynności. Zakres opieki uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zależny jest od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim od indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. Jeśli nawet opieka ta nie ma charakteru stricte leczniczego, to obejmuje szereg czynności, które mieszczą się w zakresie pielęgnacji osoby niepełnosprawnej (por. wyroki z NSA: z dnia 28 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2016/22; z dnia 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2455/23 i I OSK 2242/23; z dnia 11 lipca 2024 r., sygn. akt I OSK 1733/23; z dnia 12 lipca 2024 r., sygn. akt I OSK 451/23; z dnia 27 listopada 2024 r., sygn. akt I OSK 3096/23, I OSK 3100/23 i I OSK 3132/23; z dnia 10 grudnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2937/23). Odnosząc się do przedstawionego powyżej zakresu sprawowania opieki wskazać należy, że przytoczony powyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zawęża charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazuje, aby musiała to być opieka stała, wykonywana bez przerwy, przez 24 godziny na dobę, a opiekun musiał zamieszkiwać wspólnie z podopiecznym. Przyjmuje się, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (por. B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II, red. P. Rączka, LEX/el. 2023, art. 17). Przesłanką jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja (lub powstrzymywanie się) z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Wymóg ten nie jest związany żadnym zakresem etatowym (godzinowym) sprawowanej opieki. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej (postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21). Biorąc pod uwagę okoliczności przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że zachodzi określony w art. 17 u.ś.r. związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a obowiązkiem sprawowania bezpośredniej opieki nad niepełnosprawną matką. Charakter i intensywność tej opieki są właściwe dla potrzeb osoby z niepełnosprawnością – działania opiekuńcze realizowane są w sposób ciągły, o każdej porze dnia, bez przerw weekendowych czy świątecznych. Poza faktycznie świadczoną opieką, kluczowe znaczenie ma również ciągła dyspozycyjność skarżącej, gotowej do niesienia pomocy zgodnie z bieżącymi potrzebami i stanem zdrowia matki zarówno w ciągu dnia, jak i w nocy. Stan permanentnej dyspozycyjności wobec niepełnosprawnej matki, w którym pozostaje skarżąca, bez wątpienia eliminuje możliwość podjęcia pracy lub prowadzenia działalności zarobkowej. Poczynione przez organ administracyjny II instancji ustalenia – poddane pod rozwagę i zaakceptowane przez Sąd I instancji – wskazują na wyraźne deprecjonowanie znaczenia czynności opiekuńczych realizowanych przez skarżącą. Wbrew stanowisku Sądu I instancji czynności te nie mogą być realizowane dorywczo "na zapas". Aktywności takie jak przygotowywanie posiłków do bezpośredniego spożycia czy punktualne podawanie lekarstw wymagają działania w określonym czasie. Także czynności związane z utrzymaniem higieny osobistej, czy przygotowaniem miejsca do spoczynku nie mogą mieć charakteru okazjonalnego, lecz są integralną częścią codziennych zobowiązań skarżącej względem matki. W takiej sytuacji nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem, że skarżąca posiada możliwości podjęcia zatrudnienia, które dałoby się pogodzić ze sprawowaną opieką. W konsekwencji sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należało uznać za zasadny. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska Sądu I instancji w zakresie objętym drugim z zarzutów skargi kasacyjnej. Dla oceny występowania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną nie ma znaczenia fakt, że obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej obciąża w tym samym stopniu pozostałe dzieci podopiecznego. Jako błędne należało uznać twierdzenie Sądu I instancji, jakoby w sytuacji, kiedy rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła nie tylko ze względu na potrzebę zapewnienia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ale także z powodu braku wywiązywania się innych członków rodziny z obowiązku alimentacyjnego względem tego niepełnosprawnego – to przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność zapewnienia opieki niepełnosprawnemu współwystępująca z brakiem wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego przez inne zobowiązane względem niepełnosprawnego osoby. Skarżąca oraz jej rodzeństwo należą do tej samej, pierwszej grupy osób zobowiązanych alimentacyjnie, a zarazem uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wskazuje, która z tych osób powinna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ani nie określa kryteriów wyboru takiej osoby. W tej sytuacji nie należy kwestionować, że decyzja ta powinna zostać w gestii rodziny. Kiedy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego składa wniosek o przyznanie świadczenia, brak jest podstaw do odmowy tego prawa wyłącznie z uwagi na istnienie innych dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca nie przewidział takiego wymogu w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W pozostałych przypadkach obowiązują ogólne zasady i przesłanki przyznawania świadczenia, w tym rzeczywiste sprawowanie opieki. Gdy zatem jedno z rodzeństwa faktycznie sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiegając się o świadczenie pielęgnacyjne, nie można mu odmówić tego prawa z uwagi na istnienie innych dzieci, które również mogłyby wypełniać obowiązek alimentacyjny, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21). Uznając, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a., zaskarżony wyrok uchylił, a uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę orzekając o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 16 listopada 2023 r. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną (art. 153 w związku z art. 193 P.p.s.a.). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a., gdyż skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.