I OSK 1773/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 10 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 60/24 w sprawie ze skargi M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 8 listopada 2023 r. znak SKO-NP-4115-285/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 27 czerwca 2023 r. znak: GOPS.5211.443.2023, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz M.W. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zwany dalej "Sądem I instancji", wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 60/24, oddalił skargę M.W., zwanego dalej "skarżącym" lub "skarżącym kasacyjnie", na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu, zwanego dalej "Kolegium", z dnia 8 listopada 2023 r., znak sprawy: SKO-NP-4115-285/23, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniu 26 kwietnia 2023 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – Z.W., urodzoną [...] r., legitymującą się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 27 kwietnia 2020 r., kwalifikującym ją do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji od dnia 3 marca 2020 r. Wójt Gminy [...], zwany dalej "organem I instancji", decyzją z dnia 27 czerwca 2023 r., nr GOPS.5211.443.2023, odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadniając decyzję organ powołał się na treść art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.". W ocenie organu I instancji, analiza materiału dowodowego nie daje podstaw do uznania, że zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia, zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywania w nim pracy) przez skarżącego, a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. Co więcej, wskazano, że wnioskodawca ma aktualnie ustalone prawo do renty, co zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. stanowi przesłankę wykluczającą uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odniesiono się również do oświadczeń strony oraz ustaleń pracownika socjalnego, z których wynika, że oprócz skarżącego zobowiązanymi w stopniu równym do alimentacji względem Z.W. są pozostałe dzieci wyżej wymienionej. Organ uznał, że w sytuacji, gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji tego ustawowego obowiązku, nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji. Z powyższego wywnioskowano, że nie zachodziła konieczność rezygnacji przez skarżącego z zatrudnienia. W ocenie organu I instancji przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego byłoby niezgodne z interesem społecznym, albowiem prowadziłoby do przerzucenia realizacji obowiązków alimentacyjnych dzieci względem rodziców na całe społeczeństwo, w sytuacji gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił organowi: 1. błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki posiada zstępnych, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz syna; 2. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącego nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wniesiono o uchylenie powyższej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że z ustaleń organu I instancji wynika, iż skarżący w okresie od dnia 28 października 2019 r. do dnia 30 listopada 2020 r. pracował w firmie U. z siedzibą w W., następnie od dnia 17 listopada 2020 r. do dnia 23 grudnia 2020 r. był pracownikiem R. Sp. z o.o. z siedzibą w W.1. W okresie od dnia 3 stycznia 2021 r. do dnia 18 kwietnia 2021 r. pobierał zasiłek chorobowy z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a od dnia 4 czerwca 2021 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych z Urzędu Pracy. Z kolei decyzją ZUS z dnia 3 marca 2022 r. przyznano mu rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy od dnia 1 lipca 2021 r., którą nadal pobiera. W konsekwencji Kolegium uznało, że w realiach przedmiotowej sprawy brak jest związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką, albowiem przyczyną braku aktywności zawodowej skarżącego jest jego obecny stan zdrowia. Dodatkowo podniesiono okoliczność, że oprócz skarżącego zobowiązanymi do alimentacji matki są pozostałe dzieci Z.W. obciążone w tym samym stopniu co skarżący ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym wobec niepełnosprawnej matki. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i osoby te powinny się stosownie podzielić wykonywaniem tego obowiązku tak, aby nie była nim obciążona tylko jedna z nich. Kolegium uznało, że przyznanie odwołującemu świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który – z mocy prawa – w pierwszej kolejności ciąży na wszystkich dzieciach Z.W. W rezultacie odbywałoby się to kosztem rodzin, które rzeczywiście (z racji chociażby tego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji) muszą rezygnować z zatrudnienia po to, aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców. W przypadku odwołującego nie ma takiej konieczności, albowiem może on współdzielić opiekę nad niepełnosprawną matką z rodzeństwem oraz istnieje możliwość skorzystania przez niego z usług opiekuńczych. Na powyższą decyzję złożono skargę do Sądu I instancji, w której podniesiono następujące zarzuty: 1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; 2. rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżący zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będąc jednocześnie opiekunem osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że rodzeństwo skarżącego może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. W konsekwencji powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd I instancji powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2024 r. oddalił skargę. W motywach wyroku podniesiono, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w ramach opieki nad matką, skarżący wykonuje następujące czynności: przygotowywanie i podawanie posiłków, robienie zakupów, kupowanie i podawanie lekarstw, umawianie wizyt lekarskich, dojazdy do specjalistów, pranie i sprzątanie. Ponadto zapewnia matce pomoc w formie pielęgnacji i higieny osobistej (mycie, pomoc w ubieraniu, zmiana pampersów i opatrunków). W ocenie Sądu I instancji, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, że matka skarżącego nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności opiekuna, choćby przez niewielką część dnia. Wykazany zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką nie wymusza na nim rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Przy współuczestnictwie osób zobowiązanych do alimentacji, jak i wsparciu ze strony usług opiekuńczych, jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podniesiono, że system świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, by rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Powołując się na bogate orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, Sąd I instancji wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to – realizując obowiązek alimentacyjny w zakresie je obciążającym – mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości realizując obowiązek alimentacyjny powinny wspomóc tę osobę w inny sposób, tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Argumentując powyższe odwołano się do treści art. 128, art. 129 § 1, art. 135 § 1 i 2 oraz art. 140 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Sąd I instancji odniósł się również do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazując, że okoliczność, iż wnioskujący o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad matką ma wpływ na ocenę przesłanki związku przyczynowo-skutkowego wymaganego do przyznania wnioskowanego świadczenia (powołano się na wyroki NSA: z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2322/22; z dnia 6 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 128/23; z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23; z dnia 21 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 158/23). Podkreślono, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ewentualnie zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to – ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź opisana sytuacja uniemożliwia jego podjęcie (powołano się na wyroki WSA w Krakowie: z dnia 10 października 2022 r., sygn. III S/\/Kr 699/22; z dnia 12 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 335/22; z dnia 7 grudnia 2022 r, sygn. III SA/Kr 1104/22). Możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem, jest postrzegana jako element związku przyczynowego między niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji tego ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji. Co więcej, nie do pogodzenia z interesem społecznym byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie, wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo w sytuacji, gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny. Doprowadziłoby to też do - z jednej strony – uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo miałoby płacić jednemu z wielu dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając pozostałych faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi) oraz – z drugiej strony – dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców, a mimo to ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują. Zdaniem Sądu, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie regulacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica, naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP). Wobec tego "limitowanie" dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium konieczności wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica, nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Dlatego, zdaniem Sądu I instancji, wsparcia Państwa wymaga jedynie ten opiekun osoby z niepełnosprawnością, który sprawując faktycznie opiekę nad rodzicem, wykaże że nie może uzyskać (wyegzekwować) pomocy od rodzeństwa i z tego względu zmuszony jest zrezygnować z pracy, czy też nie może jej podjąć (powołano się na wyroki WSA w Krakowie: z dnia 5 czerwca 2023 r., sygn. III SA/Kr 375/23; z dnia 24 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 669/22; z dnia 5 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 918/22). Od wyroku Sądu I instancji skargę kasacyjną wniósł skarżący. Zaskarżając wyrok w całości podniesiono podstawy kasacyjne przewidziane w art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, to jest: 1. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż zakres sprawowanej przez stronę skarżącą opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez stronę skarżącą zatrudnienia nie występuje zawiązek przyczynowy; 2. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą uznaniem, iż przepis ten w jakikolwiek sposób uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od konieczności wykazania, że strona skarżąca podjęła działania mające na celu zapewnienie osobie niepełnosprawnej pomocy w inny sposób niż poprzez osobiste jej sprawowanie i występowanie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tego tytułu, np. poprzez skorzystanie z pomocy rodzeństwa czy usług opiekuńczych, podczas gdy warunek taki nie wynika ani z ww. przepisu ani z jakiegokolwiek innego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych; 3. Art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, iż dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby niepełnosprawnej konieczne jest wykazanie, że pozostałe dzieci niepełnosprawnej są obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, podczas gdy prawidłowa wykładania tego przepisu nakazuje przyjąć, iż możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane w tym samym stopniu pozostaje bez wpływu na prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, to jest: 1. art. 151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przy nieuwzględnieniu całości materiału dowodowego zebranego w sprawie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2. art. 151 P.p.s.a. poprzez niesłuszne oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", bowiem organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody. Skarżący kasacyjnie w oparciu o powołany zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 P.p.s.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. Ponadto wniesiono o zasądzenie na rzecz skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Stosownie do art. 176 § 2 P.p.s.a. zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy w sprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Jeżeli skarga kasacyjna oparta jest na obydwu podstawach kasacyjnych, co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy i motywy rozstrzygnięcia nie budzą wątpliwości. W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach, jednak treść podniesionych zarzutów dowodzi, że zasadniczym przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest wykładnia at. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zakresie występowania związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W związku z tym wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu z Dz. U. z 2023 r., poz. 390) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W świetle powyższego przepisu jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Charakter takiej opieki musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy (postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21, powoływane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z niekwestionowanych okoliczności niniejszej sprawy wynika, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 27 kwietnia 2020 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji od dnia 3 marca 2020 r. Z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, którego ustalenia nie zostały podważone, wynika, że matka skarżącego jest osobą całkowicie leżącą, leczącą się z powodu [...], [...] i [...]. Ponadto ma problemy zdrowotne związane z [...] oraz [...]. Występują u niej [...]. Wymaga stałej opieki i pomocy innych osób. Skarżący zapewnia matce wszystkie niezbędne potrzeby, takie jak: przygotowywanie i podawanie posiłków, robienie zakupów, podawanie lekarstw o ustalonej godzinie, umawianie wizyt lekarskich. Skarżący zapewnia niepełnosprawnej matce pomoc w formie pielęgnacji i higieny osobistej (mycie, ubieranie, zmiana pampersów, opatrunków). Czynności opiekuńcze obejmują całą dobę. Okazjonalnie konieczne jest nocne wstawanie do podopiecznej i uspokajanie jej. Skarżący do lutego 2024 r. pozostawał na rencie socjalnej z powodu częściowej niezdolności do pracy. Skarżący zamieszkuje wspólnie z matką, żoną oraz dwójką dzieci w domu jednorodzinnym. Oprócz wyżej wymienionych w domu mieszka drugi syn podopiecznej E., który jest osobą schorowaną, posiadającą orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Dom znajduje się na terenie górzystym, jest oddalony od drogi głównej, ośrodka zdrowia, urzędu gminy i apteki. Dokonując oceny związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki należy brać pod uwagę wszelkie czynności wykonywane na rzecz osoby z niepełnosprawnością, w tym również tak zwane "zwykłe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego", jeżeli stan zdrowia tej osoby uniemożliwia jej wykonywanie takich czynności. Zakres opieki uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zależny jest od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim od indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp. Jeśli nawet opieka ta nie ma charakteru stricte leczniczego, to obejmuje szereg czynności, które mieszczą się w zakresie pielęgnacji osoby niepełnosprawnej (por. wyroki NSA: z dnia 28 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2016/22; z dnia 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2455/23 i I OSK 2242/23; z dnia 11 lipca 2024 r., sygn. akt I OSK 1733/23; z dnia 12 lipca 2024 r., sygn. akt I OSK 451/23; z dnia 27 listopada 2024 r., sygn. akt I OSK 3096/23, I OSK 3100/23 i I OSK 3132/23; z dnia 10 grudnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2937/23). Przyjmuje się, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (por. B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II, red. P. Rączka, LEX/el. 2023, art. 17). Przesłanką jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja (lub powstrzymywanie się) z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Wymóg ten nie jest związany żadnym zakresem etatowym (godzinowym) sprawowanej opieki. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej (postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21). Biorąc pod uwagę okoliczności przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że zachodzi określony w art. 17 u.ś.r. związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a obowiązkiem sprawowania bezpośredniej opieki nad niepełnosprawną matką. Charakter i intensywność tej opieki są właściwe dla potrzeb osoby z niepełnosprawnością – działania opiekuńcze realizowane są w sposób ciągły, o każdej porze dnia, bez przerw weekendowych czy świątecznych. Poza faktycznie świadczoną opieką, kluczowe znaczenie ma również ciągła dyspozycyjność skarżącego, gotowego do niesienia pomocy zgodnie z bieżącymi potrzebami i stanem zdrowia matki zarówno w ciągu dnia, jak i w nocy. Stan permanentnej dyspozycyjności, w którym pozostaje skarżący wobec niepełnosprawnej matki, bez wątpienia eliminuje możliwość podjęcia pracy lub prowadzenia działalności zarobkowej. Wynikający ze stanu faktycznego sprawy zakres opieki w sposób jednoznaczny wskazuje, że Z.W. w sposób oczywisty nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności opiekuna. Niezrozumiałe są przeciwne twierdzenia Sądu I instancji, który w sposób wyraźny bagatelizuje obciążenia zdrowotne matki skarżącego, a co za tym idzie konieczność sprawowania nad nią stałej pieczy. W takiej sytuacji nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem, że skarżący posiada możliwości podjęcia zatrudnienia, które dałoby się pogodzić ze sprawowaną opieką. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska Sądu I instancji jakoby dla oceny występowania związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną miał znaczenie fakt obciążania obowiązku alimentacyjnego względem niepełnosprawnej w tym samym stopniu pozostałych dzieci wyżej wymienionej. Jako błędne należało uznać twierdzenie Sądu I instancji, jakoby fakt, że istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji tego ustawowego obowiązku, powodował brak istnienia związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną. Skarżący oraz jego rodzeństwo należą do tej samej, pierwszej grupy osób zobowiązanych alimentacyjnie, a zarazem uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wskazuje, która z tych osób powinna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ani nie określa kryteriów wyboru takiej osoby. W tej sytuacji nie należy kwestionować, że decyzja ta powinna zostać w gestii rodziny. Kiedy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego składa wniosek o przyznanie świadczenia, brak jest podstaw do odmowy tego prawa wyłącznie z uwagi na istnienie innych dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca nie przewidział takiego wymogu w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W pozostałych przypadkach obowiązują ogólne zasady i przesłanki przyznawania świadczenia, w tym rzeczywiste sprawowanie opieki. Gdy zatem jedno z rodzeństwa faktycznie sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiegając się o świadczenie pielęgnacyjne, nie można mu odmówić tego prawa z uwagi na istnienie innych dzieci, które również mogłyby wypełniać obowiązek alimentacyjny, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21). W konsekwencji sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia zarówno przepisów postępowania, jak i prawa materialnego należało uznać za zasadne. Uznając, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a., zaskarżony wyrok uchylił, a uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę orzekając o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 27 czerwca 2023 r. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną (art. 153 w związku z art. 193 P.p.s.a.). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a., gdyż skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.