I OSK 1619/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.C., J.B., J.C., P.W., P.P., T.P., D.C. i J.C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1863/21 o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania sądowego w sprawie ze skargi R.C., J.B., J.C., J.W., N.W., P.W., P.P., T.P., D.C. i J.C. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 899/17 oddalającym skargę R.C., D.C., J.C., J.C., J.B., P.P., P.W., R.W., T.P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 6 września 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 899/17 oddalił skargę R.C., D.C., J.C., J.C., J.B., P.P., P.W., R.W., T.P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2017 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego. Od wyroku tego środek odwoławczy nie został wniesiony, zatem wyrok uzyskał walor prawomocności od dnia 7 października 2017 r. Skargą z 30 grudnia 2019 r. R.C., J.B., J.C., R.W., P.P., T.P., D.C. i J.C., reprezentowani przez tego samego pełnomocnika, przez którego działali w sprawie I SA/Wa 899/17, wystąpili do Sądu o wznowienie postępowania zakończonego powyższym wyrokiem. Skarżący wskazali, że skargę opierają na przesłance wymienionej w art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, jako że ani ich pełnomocnik, ani oni nie otrzymali zawiadomienia z 25 lipca 2017 r. o wyznaczonym w sprawie terminie rozprawy na dzień 6 września 2017 r., bowiem doręczona ich pełnomocnikowi 2 sierpnia 2017 r. przesyłka nie zawierała pisma przewodniego ani zawiadomienia o rozprawie. Również na kopercie nie ujawniono żadnych informacji o jej zawartości. Podali też, że o wydanym wyroku pełnomocnik skarżących dowiedział się telefonicznie w dniu 5 listopada 2019 r., a następnie w dniu 22 listopada 2019 r. zapoznając się z aktami sprawy w siedzibie Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 20 kwietnia 2020 r. odrzucił skargę o wznowienie postępowania, wskazując, że skarga o wznowienie postępowania nie zawierała ustawowej podstawy wznowienia postępowania, co uzasadniało jej odrzucenie. Postanowieniem z 27 maja 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, z uwagi na śmierć w toku postępowania jednego ze skarżących i wydania rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej. Po weryfikacji informacji o zgonie strony i uwzględnieniu spadkobierców zmarłego jako nowych stron postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 17 listopada 2022 r. odrzucił skargę o wznowienie postępowania. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki znajdującej się w aktach sądowych sprawy wynika, że została ona prawidłowo doręczona adresatowi, co wynika z adnotacji doręczyciela placówki pocztowej, a na potwierdzeniu tym w miejscu "Rodzaj przesyłki" i "Termin" znajduje się skrótowy opis jej zawartości, z którego wynika, że przesyłka zawierała "zawiadomienie o rozprawie 6.09.2017 g. 11.00 s. B". W ocenie Sądu w chwili odbierania przesyłki pełnomocnik mógł bez trudu zweryfikować jej zawartość, a będąc adwokatem, zobligowany był do zachowania szczególnej staranności, tj. wyższej niż wymagana jest od osób niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami. Sąd odnotował, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do podważenia okoliczności doręczenia zawiadomienia o rozprawie, a na poparcie zgłoszonych twierdzeń nie przedstawiono żadnych dowodów. Na powyższe postanowienie R.C., J.B., J.C., P.W., P.P., T.P., D.C. i J.C. działający przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika wywiedli skargę kasacyjną. Zaskarżyli to rozstrzygnięcie w całości, wnieśli jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, oraz rozpoznania sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie: 1) art. 271 pkt 2, art. 280 § 1, art. 281 ppsa przez sprzeczne z przywołanymi przepisami przyjęcie, że złożona w niniejszej sprawie skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia, chociaż zawierała obszerny opis wraz z uzasadnieniem przepisów prawa, do których naruszenia doszło w związku z brakiem właściwego zawiadamiania o wyznaczonej w sprawie rozprawie; 2) art. 17 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (Dz.U. z 2012 r. poz. 1529, z późn. zm.) i art. 244 kpc w zw. z art. art. 106 § 5 ppsa przez przyjęcie, że także inne niż wskazane przepisach dokumenty, jak zwrotne potwierdzenie odbioru, mają mieć moc dokumentów urzędowych, chociaż nie wynika to z obowiązujących przepisów i pozostaje w sprzeczności z faktem, że to odbiorca przesyłki podpisuje zwrotne potwierdzenie odbioru, a nie pracownik poczty. Uzasadniając powyższe zarzuty, autor skargi kasacyjnej podniósł, że w zaskarżonym postanowieniu doszło do oceny merytorycznej zaistnienia przesłanki wznowienia postępowania. Ponadto, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, autor skargi kasacyjnej wskazał, że to informacje umieszczone na kopercie, w której przesłano pismo procesowe, a nie na zwrotnym potwierdzeniu doręczenia mają istotne znaczenia, zwłaszcza wobec niemożliwości przeprowadzenia weryfikacji zawartości przesyłek w obecności pracownika poczty. Zaznaczył przy tym, że zawiadomienie o rozprawie zostało doręczone na adres, pod którym nie prowadził działalności jako pełnomocnik procesowy stron. Dodatkowo wskazał, że w myśl art. 17 Prawa pocztowego moc dokumentów urzędowych mają potwierdzenie nadania przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego wydane przez operatora wyznaczonego i wykaz ten nie obejmuje zwrotnych potwierdzeń doręczenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, choć nie wszystkie zarzuty okazały się zasadne. Odnosząc się w pierwszej kolejności do wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, wskazać należy, że zgodnie z art. 182 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie, a do takich postanowień należy zaskarżone postanowienie. Wobec tego nie było przeszkód do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Przechodząc do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 271 pkt 2 ppsa można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Jednocześnie w myśl art. 280 § 1 ppsa sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Z kolei stosownie do postanowień art. 281 ppsa na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia lub termin do wniesienia skargi nie został zachowany, odrzuca skargę o wznowienie. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy. Analiza powyższych przepisów wskazuje, że odrzucenie skargi o wznowienie postępowania na posiedzeniu niejawnym, co do zasady możliwe jest, jeżeli skarga nie opiera się na ustawowej przesłance wznowienia, nie zaś gdy podstawa ta nie jest zasadna (zob. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2012 r., sygn. akt II OSK 2531/12). Zauważyć bowiem należy, że na posiedzeniu takim sąd bada skargę o wznowienie wyłącznie pod kątem spełnienia przesłanek formalnych jej wniesienia, tj. terminu wniesienia skargi o wznowienie postępowania oraz oparcia jej na jednej z ustawowych przesłanek wznowienia (zob. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 marca 2012 r., sygn. akt I GSK 80/12). Ocena zasadności wznowienia postępowania na podstawie przesłanki i okoliczności wskazanych w skardze o wznowienie następuje bowiem, co do zasady, dopiero na rozprawie, zgodnie z art. 281 ppsa. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji działając na posiedzeniu niejawnym, dokonał, co słusznie zauważył autor skargi kasacyjnej, oceny zasadności wznowienia postępowania, tj. dokonał merytorycznego, a nie formalnego zbadania podstawy skargi o wznowienie postępowania, co powinno nastąpić na rozprawie. Dokonanej bowiem oceny sposobu doręczenia zawiadomienia o miejscu i terminie rozprawy w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 899/17 i działań pełnomocnika podjętych w związku z doręczeniem zawiadomienia nie można uznać za formalne zbadanie oparcia skargi o wznowienie postępowanie, ale za ocenę zasadności tej podstawy, która powinna nastąpić na rozprawie. Tym samym zarzut naruszenia art. 271 pkt 2, art. 280 § 1, art. 281 ppsa w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okazał się zasadny. Jednocześnie w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak było podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 17 Prawa pocztowego i art. 244 kpc w zw. z art. art. 106 § 5 ppsa. Jak słusznie zauważył to autor skargi kasacyjnej, rozpoznawana sprawa dotyczy kwestii dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, a zatem polega na formalnym zbadaniu skargi, a nie merytorycznej ocenie zasadności podniesionych zarzutów i argumentacji przytoczonej na poparcie tych zarzutów. Tymczasem ocena zasadności zarzutu naruszenia art. 17 Prawa pocztowego przez Sąd pierwszej instancji na tym etapie postępowania musiałaby prowadzić do merytorycznej oceny samej skargi o wznowienie postępowania i odbywałaby się z naruszeniem art. 281 ppsa. Na marginesie powyższego należy jednakże zauważyć, że przepis art. 17 Prawa pocztowego wskazuje, że potwierdzenia nadania przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego wydane przez operatora wyznaczonego oraz wydruk potwierdzenia nadania przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego pobrane samodzielnie z systemu teleinformatycznego operatora wyznaczonego służącego do nadawania rejestrowanych przesyłek pocztowych lub przekazów pocztowych mają moc dokumentów urzędowych. Wykładnia a contrario tego przepisu, ku której skłania się autor skargi kasacyjnej, prowadziłaby do nieuzasadnionego wniosku, że żadne inne dokumenty nie posiadają mocy dokumentów urzędowych, z czym z oczywistych względów nie można się zgodzić. W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 ppsa uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał o kosztach postępowania kasacyjnego, bowiem zgodnie z odpowiednio stosowaną uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07, przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie, a takim jest właśnie postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania.