I OSK 1265/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Ministra Klimatu i Środowiska o zobowiązanie A. S. do złożenia kaucji na zabezpieczenie kosztów procesu w sprawie ze skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 845/22 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 25 stycznia 2022 r., nr 2/DP-WOPIV/2022 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego z mocy prawa postanawia: oddalić wniosek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 23 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 845/22 oddalił skargę A. S. na decyzję Ministra Klimatu i Środowiska z 25 stycznia 2022 r., nr 2/DP-WOPIV/2022, w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego z mocy prawa. A. S. wywiódł od powyższego wyroku skargę kasacyjną. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Klimatu i Środowiska wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Jednocześnie w piśmie organ wniósł w trybie art. 1119 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) w zw. z art. 300 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. – zwanej dalej "p.p.s.a") o zabezpieczenie kosztów procesu przez złożenie przez skarżącego kasacyjnie – na rachunek depozytowy Ministra Finansów lub w inny sposób oznaczony przez Sąd – kaucji aktorycznej w kwocie oznaczonej przez Sąd. Minister wskazał, że żądanie zabezpieczenia kosztów procesu w niniejszym postępowaniu jest uzasadnione tym, że skarżący kasacyjnie mieszka w Kanadzie, tym samym zachodzi przesłanka złożenia kaucji aktorycznej, określona w art 1119 k.p.c. Organ podkreślił również, że wniosek o kaucję jest zasadnym na obecnym etapie sprawie, gdyż w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym organowi nie przysługuje zwrot kosztów. Stąd też stosowane odpowiednio na zasadzie art 300 p.p.s.a. przepisy art. 1119 k.p.c i następne dopuszczają wniosek o zabezpieczenie kosztów procesu na obecnym etapie postępowania sądowego. Pismem z dnia 10 lipca 2023 r. Minister ponowił swój wniosek o zastosowanie wobec skarżącego kasacyjnie kaucji aktorycznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 300 p.p.s.a w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania w zakresie obrotu zagranicznego stosuje się odpowiednio przepisy o ustroju sądów powszechnych oraz przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące międzynarodowego postępowania cywilnego, a zatem części czwartej tego kodeksu. W myśl zawartego w tejże części art. 1119 k.p.c. powód, który nie ma miejsca zamieszkania lub zwykłego pobytu albo siedziby w Rzeczypospolitej Polskiej lub w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, jest obowiązany na żądanie pozwanego złożyć kaucję na zabezpieczenie kosztów procesu (kaucja aktoryczna). Określając zakres odpowiedniego stosowania przepisów K.p.c. nie można zapominać, iż art. 300 p.p.s.a. mieści się w Dziale X p.p.s.a. – Przepisy z zakresu postępowania w obrocie zagranicznym. Przepis ten używa nieznanego Kodeksowi postępowania cywilnego określenia "obrót zagraniczny". W praktyce sądowej przyjęto, iż terminem "obrót zagraniczny", "obrót prawny z zagranicą" oznacza czynności sądu, jakie muszą być podjęte w związku z uczestnictwem w postępowaniu podmiotu zagranicznego i konieczność współdziałania w związku z tym z organami państwa obcego, np. w kwestii doręczeń pism sądowych, pomocy prawnej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 lipca 2008 r., sygn. akt II FSK 172/08). W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, że kasator jest podmiotem zagranicznym, jednak jego uczestnictwo w postępowaniu nie wiąże się z koniecznością współpracy z organami państwa obcego. Tym bardziej, że skarżący kasacyjnie jest reprezentowany przez pełnomocnika zawodowego mającego siedzibę w Polsce. Jeżeli pomimo powyższych zastrzeżeń uznać za dopuszczalne odpowiednie stosowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym przepisu art. 1119 k.p.c., to należy stwierdzić, że nie zostały spełnione przesłanki dopuszczalności nałożenia na skarżącego obowiązku uiszczenia kaucji aktorycznej. Po pierwsze, podkreślić należy, że żądanie zabezpieczenia kosztów jest ograniczone czasowo. Zgodnie bowiem z art. 1121 k.p.c. pozwany może zgłosić żądanie zabezpieczenia kosztów przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy (§ 1). Późniejsze zgłoszenie żądania jest dopuszczalne, jeżeli dopiero w toku sprawy pozwany dowiedział się, że powód nie ma miejsca zamieszkania lub zwykłego pobytu albo siedziby w Rzeczypospolitej Polskiej lub w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej (§ 2 pkt 1), lub ustała podstawa prawna do zwolnienia powoda od obowiązku złożenia kaucji (§ 2 pkt 2). W omawianej sprawie Minister o zabezpieczenie kosztów procesu wystąpił dopiero po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji na etapie postępowania międzyinstacyjnego, czyli już po wydaniu się w spór co do istoty sprawy. Argumentacja Ministra, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym organowi nie przysługuje zwrot kosztów, nie może odnieść pożądanego skutku. Minister już na etapie postępowania administracyjnego wiedział, że skarżący kasacyjnie jest obywatelem Kanady i o zabezpieczenie ewentualnych kosztów postępowania powinien wystąpić na etapie przesyłania do WSA skargi wraz z odpowiedzią oraz aktami administracyjnymi. Późniejsze zgłoszenie żądania nie jest zatem dopuszczalne. Po drugie, zgodnie z art. 1123 k.p.c. sąd oznaczy wysokość kaucji, mając na względzie prawdopodobną sumę kosztów, które poniesie pozwany, jednak bez włączenia kosztów powództwa wzajemnego. W przedmiotowej sprawie Minister nie jest skarżącym kasacyjnie. Oznacza to, że na obecnym etapie postępowania do kosztów mających być zabezpieczonych w ramach kaucji aktorycznej należałoby jedynie wynagrodzenie reprezentującego organ radcy prawnego. W myśl § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.) stawka opłaty za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynosi 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam radca prawny w drugiej instancji - 75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł. Zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) stawka minimalna w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w innych sprawach, to 480 zł. Powyższe oznacza, że maksymalna kwota kosztów, które poniesie skarżący w postaci zwrotu organowi wynagrodzenia pełnomocnika, wynosi 480 zł. Nie jest to zatem kwota na tyle wysoka, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wymagałaby zastosowania kaucji aktorycznej. Zauważyć w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 1120 pkt 1 k.p.c. powód nie ma obowiązku określonego w art. 1119 k.p.c., jeżeli ma w Rzeczypospolitej Polskiej majątek wystarczający na zapłatę kosztów. Po trzecie, zastosowanie art. 1119 k.p.c. zostało wyłączone przez liczne umowy międzynarodowe wielo- i dwustronne zawarte przez Polskę. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na zakres terytorialny Konwencji między Prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej a Jego Królewską Mością odnośnie do Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii w przedmiocie postępowania w sprawach cywilnych i handlowych podpisanej w Warszawie 26 sierpnia 1931 r. (Dz.U. z 1932 r. Nr 55, poz. 533 ze zm.), wraz z oświadczeniem rządowym dotyczącym Szkocji (Dz.U. z 1932 r. Nr 76, poz. 688 ze zm.). Przepis art. 12 tej Konwencji przewiduje zasadę wzajemności w zakresie zwalniania od kaucji. W literaturze wskazuje się, że Konwencja ta obowiązuje nadal w stosunku do m.in. Kanady (zob. J. Ciszewski [w:] T. Ereciński, J. Ciszewski, Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego. Część trzecia. Przepisy z zakresu międzynarodowego postępowania cywilnego, wyd. III, Warszawa 2004, art. 1119). Zatem skoro skarżący kasacyjnie jest obywatelem Kanady, to nie ma podstaw do nałożenia na niego obowiązku uiszczenia kaucji aktorycznej. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 z art. 166 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.