I OSK 1528/24

Dnia 13 czerwca 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 1002/23 w sprawie ze skargi H.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 31 sierpnia 2023 r. nr SKO.421.559.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 20 marca 2024 r. (sygn. akt II SA/Gd 1002/23) – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dalej: "p.p.s.a") – oddalił skargę H.J na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 31 sierpnia 2023 r. nr SKO.421.559.2023 uchylającą decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 12 czerwca 2023 r. nr MOPR.VI.5211.000043.2023 o odmowie przyznania H.J świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką - W.J i przyznającą skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką od dnia 1 czerwca 2023 r. bezterminowo w wysokości 2.458,00 zł. W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, H.J. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku naruszenie prawa materialnego, tj: art. 27 ust. 5 pkt 3 oraz art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako "u.ś.r.") - przez błędną ich wykładnię sprowadzającą się do przyjęcia, że wyłączona jest możliwość przyznania prawa do wybranego przez stronę, korzystniejszego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, począwszy od daty złożenia wniosku, w sytuacji zbiegu praw do ww. świadczenia oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego i jednoczesnej rezygnacji (z dniem złożenia wniosku) z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w sytuacji braku uchylenia decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, podczas gdy wykładnia celowościowa ww. przepisów prowadzi do wniosku przeciwnego. Mając na uwadze powyższe, skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto wnosiła także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2024, poz. 935 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna została oparta jedynie na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. na obrazie prawa materialnego w postaci błędnej wykładni art. 27 ust. 5 pkt 3 oraz art. 24 ust. 2 u.ś.r. Spór determinowany powyższymi zarzutami dotyczył zaś daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji przyznał bowiem skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 czerwca 2023 r., tj. od dnia ustania negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci przysługiwania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stanowisko to zostało następnie zaaprobowane przez Sąd I instancji. Natomiast - zdaniem skarżącej - świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać jej od miesiąca złożenia wniosku, to jest od dnia 1 grudnia 2022 r. - zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r. W związku z powyższym, skład orzekający pragnie wyjaśnić, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Po myśli natomiast art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Z powołanych przepisów jasno wynika zatem, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, a co wyklucza możliwość równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania. Zgodzić się tym samym należy z Sądem Wojewódzkim, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 3 u.ś.r., jest również brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany np. specjalny zasiłek opiekuńczy, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest bowiem możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia. Przy czym wola zrzeczenia się prawa do konkurencyjnego świadczenia musi być wyrażona w sposób jednoznaczny i wyraźny a nie tylko hipotetyczny, czy warunkowy. Oświadczenie strony w tym zakresie musi bowiem doprowadzić do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie. Jednocześnie, zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Oznacza to, że w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do kolidującego świadczenia, wykluczającego możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z decyzją uchylającą przyznanie konkurencyjnego świadczenia. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, wskazać należy, że bezspornym jest, iż do dnia 7 czerwca 2023 r. funkcjonowała w obrocie prawnym decyzja z dnia 8 grudnia 2022 r. przyznająca skarżącej na okres od dnia 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r. specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu sprawowania opieki nad matką. Dopiero bowiem decyzją z dnia 7 czerwca 2023 r., Prezydent Miasta [...], po złożeniu przez skarżącą jednoznacznego oświadczenia o rezygnacji z przyznanego specjalnego zasiłku opiekuńczego - działając na podstawie art. 155 k.p.a. – uchylił ww. decyzję od 1 czerwca 2023 r. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że powyższa decyzja z dnia 7 czerwca 2023 r. nie została przez stronę zakwestionowana i - wobec jej niezaskarżenia - stała się ostateczna oraz prawomocna. W tej sytuacji zgodzić się zatem należy z Sądem Wojewódzkim, iż - w realiach rozpoznawanej sprawy - to dopiero wydanie przez Prezydenta Miasta [...] decyzji z dnia 7 czerwca 2023 r., uchylającej wcześniej przyznane skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a nie - jak twierdził autor skargi kasacyjnej - złożenie przez stronę wniosku w dniu 15 grudnia 2022 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniem o warunkowej rezygnacji z prawa do otrzymywanego specjalnego zasiłku opiekuńczego i wyborze świadczenia korzystniejszego - wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w postaci posiadania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z tych też powodów skład orzekający podzielił wykładnię prawa materialnego dokonaną przez Sąd I instancji a co prowadziło do wniosku, że zarzuty kasacyjne w postaci błędnej wykładni art. 27 ust. 5 pkt 3 i art. 24 ust. 2 u.ś.r., należało uznać za niezasadne. Powyższe skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej, o czym – na zasadzie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. - Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak sentencji.