I GZ 393/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 17 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 860/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. M., P. W.-M., A. W. i T. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 17 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 860/15 odmówił T. W. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Gdyni z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. W uzasadnieniu powyższego postanowienia, Sąd I instancji stwierdził, że skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 59 m2, posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów, 2 czerwca 2015 r. został zarejestrowany jako osoba bezrobotna i z tego tytułu otrzymuje zasiłek w wysokości 823 zł brutto miesięcznie. Skarżący nadesłał między innymi odpisy zeznań podatkowych PIT-37 za lata 2013-2014 r., w których za rok 2013 r. wykazał dochody ze stosunku pracy w wysokości 37.067,05 zł i 37.809,49 zł za 2014 r., odpis decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r. o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną i przyznaniu prawa do zasiłku z tego tytułu w wysokości 997,40 zł miesięcznie w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do zasiłku, a w okresie kolejnych miesięcy – 783,20 zł, wyciąg z rachunku bankowego o numerze [...] w [...] za okres od 1 maja do 29 lipca 2015 r., którego saldo końcowe wynosiło 7,80 zł, historię konta numer [...] w [...] za okres od 8 maja do 13 lipca 2015 r., na którym zostały zaksięgowane jedynie wpłaty w kwocie 600 zł na spłatę rat kredytu, potwierdzenie stanu zadłużenia w [...] z tytułu zaciągniętego kredytu w kwocie 99.886,40 zł wraz z harmonogramem spłat, z którego wynika, że miesięczna rata wynosi 1.376,05 zł, odpis umowy pożyczki zaciągniętej w [...] w wysokości 27.976,23 zł wraz z harmonogramem spłat, z którego wynika, że miesięczna rata wynosi 550,03 zł. Dodatkowo skarżący oświadczył, że nie posiada pojazdów mechanicznych; nie posiada rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne; stałe koszty, opłaty ponoszą za niego członkowie rodziny; wyjaśnił także, że w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej i z małżonką pozostaje w separacji, w związku z czym nie posiada ani danych ani dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej. Sąd I instancji uzasadniając zaskarżone postanowienie stwierdził, że skarżący nie wykazał zasadności wniesionego żądania. Pomimo, że skarżący przedłożył obszerną dokumentację, to jednak jego sytuacja finansowa jest wciąż niejasna. W ocenie Sądu, nadal niewyjaśniona pozostaje kwestia, jakimi środkami pieniężnymi skarżący faktycznie dysponuje, poza przyznanym zasiłkiem dla bezrobotnych. Sąd zwrócił uwagę, że wbrew temu co skarżący oświadczył, on sam opłaca swoje wydatki związane z bieżącymi opłatami jak również opłaca rachunki członków rodziny. Zastrzeżenia Sądu budzi okoliczność, że na konto córki skarżący przekazał kwotę 2.226 zł. Skarżący spłaca również pożyczkę zaciągniętą przez małżonkę oraz opłaca jej ubezpieczenie na życie. Przekazuje również regularnie kwotę 130 zł na rzecz E. W. (małżonki A. W.). Należy również zauważyć, że skarżący miesięcznie dokonuje spłat kredytów i pożyczek w łącznej kwocie 2.526,08 zł, znacznie przekraczających kwotę osiąganych dochodów z tytułu zasiłku. Sąd I instancji zauważył również, że skarżący nie przedłożył wyciągu ze wszystkich kont bankowych jakie posiada. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 255 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania prawa pomocy i art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. Konstytucji RP na skutek ograniczenia praw skarżącego do sądu na skutek bezzasadnej odmowy przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie skarżącego Sąd I instancji wadliwie zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, uznając w efekcie, że skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący kwestionuje sposób dokonanej przez Sąd I instancji oceny przedłożonych przez skarżącego dowodów, ponieważ we wniosku zawarł szereg oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej, które umożliwiły Sądowi I instancji dokonanie weryfikacji wiarygodności wszystkich przedłożonych oświadczeń. Skarżący nie posiada innych aktywów, kont bankowych ponad te, które zostały przez niego wskazane. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tych przepisów wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, uznając w efekcie, że skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wprawdzie skarżący zawarł we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej, jednakże dokumenty zgromadzone w sprawie nie pozwalają na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskującego. Należy zauważyć, że wbrew temu co skarżący wskazał w oświadczeniu z przedłożonej historii rachunku o nr [...] wynika, że skarżący sam ponosi nie tylko własne wydatki związane z opłatami za telefon, internet, telewizję – pakiet rozszerzony TV net, ale również opłaca niektóre rachunki swojej małżonki (opłata za energię, ubezpieczenie na życie, spłata pożyczki w [...]). Skarżący regularnie również przekazuje kwotę 130 zł na rzecz E. W. tytułem: "działka, kwiaty". Skarżący przekazał również kwotę 2 226,00 zł (otrzymanej wpłaty z [...]) na rzecz córki D. Ś. Skarżący nie przedłożył również wyciągu z konta [...] z którego 5 czerwca 2015 r. dokonał przelewu środków w kwocie 8.800 zł na rachunek P. M., zaś 1 lipca 2015 r. dokonał przelewu środków w kwocie 390 zł na swoje konto w [...]. Powyższe okoliczności są wystarczające do uznania, że skarżący jest w swoich wyjaśnieniach niewiarygodny. Nie można bowiem z jednej strony kategorycznie twierdzić, że jedyne źródło utrzymania dla skarżącego wynosi 823 zł brutto z tytułu zasiłku dla osoby bezrobotnej i jednocześnie wykazywać kilkukrotnie wyższe wydatki i koszty utrzymania. Wątpliwości budzi również okoliczność, że skarżący sam miesięcznie spłaca zaciągnięte kredyty i pożyczki w łącznej kwocie 2.526,08 zł miesięcznie. Są to wydatki znacznie przekraczające kwotę osiąganych przez skarżącego dochodów z tytułu zasiłku. Należy również zauważyć, że zobowiązania skarżącego z tytułu zaciągniętych kredytów, pożyczek, mają charakter zobowiązań prywatnoprawnych, a brak jest jakichkolwiek podstaw, aby zobowiązania te były traktowane priorytetowo wobec danin publicznoprawnych. Do takich zaliczyć należy natomiast koszty postępowania sądowego, zainicjowanego przez skarżącego. Nie jest przecież dopuszczalna sytuacja, w której strona postępowania posiada znaczne środki finansowe na spłatę kredytów zaciągniętych na powiększenie swego prywatnego majątku czy też pozyskanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, zaś koszty postępowania przez nią przed sądem finansowane są z budżetu państwa, a więc przez ogół podatników. Sąd pierwszej instancji oceniając przedstawione informacje w kontekście spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uznał, że skarżący nie przedstawił wiarygodnie swojej sytuacji materialnobytowej, co z kolei uniemożliwiło Sądowi ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. Należy zauważyć, że skarżący we wniesionym zażaleniu nie zakwestionował skutecznie dokonanej przez Sąd I instancji oceny swojej sytuacji materialnej, jedynie ogólnikowo wskazał, że przedłożył wszystkie wymagane dokumenty. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu I instancji, zgodnie z którym pomimo zawarcia umowy rozdzielności majątkowej małżeńskiej, uzyskiwane przez żonę skarżącego dochody mają wpływ na ocenę jego sytuacji finansowej. Przedłożenie dokumentów finansowych żony miałoby na celu dokonanie oceny, czy w tym konkretnym przypadku można obiektywnie oczekiwać wsparcia małżonka. Żądanie przedstawienia dokumentów obrazujących sytuację finansową żony skarżącego spowodowane było relacjami finansowymi pomiędzy małżonkami w szczególności w kwestii regulacji poszczególnych opłat. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu.