I GZ 392/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 17 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 860/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. M., P. W.-M., A. W. i T. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 17 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 860/15 odmówił A. W. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Gdyni z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził w uzasadnieniu, że skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, nie posiada żadnego majątku, natomiast posiada zobowiązanie z tytułu kredytu hipotecznego, otrzymuje świadczenie przedemerytalne w wysokości 1.025 zł brutto miesięcznie (875,92 zł netto miesięcznie), które stanowi jego jedyne źródło utrzymania. Skarżący nadesłał między innymi odpisy zeznań podatkowych PIT-37 za lata 2013-2014 r., w których za rok 2013 r. wykazał dochody ze stosunku pracy w wysokości 32.987,52 zł, zaś za 2014 r. zadeklarował dochody ze stosunku pracy w wysokości 11.843,76 zł oraz z innych źródeł w kwocie 6.020,10 zł, kopię umowy pożyczki hipotecznej z dnia 16 kwietnia 2013 r. zawartej przez oboje małżonków z P. [...] S.A. wraz z zawiadomieniem z dnia 10 lutego 2015 r. o wysokości rat, które wynoszą 1.206,35 zł miesięcznie. Dodatkowo skarżący oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego, rachunków lokat, kont i lokat dewizowych, rachunków maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne; nie posiada pojazdów mechanicznych; stałe koszty jego utrzymania wymienione tj. opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, internet, RTV itp., ponoszą za niego członkowie rodziny; wyjaśnił, że w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej i z małżonką pozostaje w separacji, w związku z czym nie posiada ani danych ani dokumentów dotyczących sytuacji finansowej małżonki. Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie przedłożył żadnego dowodu potwierdzającego okoliczność, że pozostaje z żoną w separacji. Zatem Sąd domniemuje, że skarżący pozostaje z małżonką w separacji. Sąd I instancji uzasadniając zaskarżone postanowienie stwierdził, że skarżący nie wykazał zasadności wniesionego żądania. Pomimo, że skarżący odpowiadając na zarządzenie referendarza sądowego przedłożył obszerną dokumentację, to jednak jego sytuacja finansowa jest wciąż niejasna. W ocenie Sądu I instancji nie można ustalić, czy skarżący poza przyznanym mu świadczeniem rzeczywiście nie dysponuje innymi środkami pieniężnymi, chociażby w postaci oszczędności zgromadzonych na koncie. Z dokumentu ZUS o przyznaniu świadczenia emerytalnego wynika, że należności ze świadczenia wpłacane są na rachunek bankowy. Ponadto Sąd podniósł, że skarżący zaciągnął wspólnie z małżonką pożyczkę hipoteczną już po ustanowieniu rozdzielności majątkowej. W ocenie Sądu, udokumentowanie przez skarżącego posiadania zobowiązania wobec banku w znacznej wysokości i konieczność jego spłaty w kwocie przekraczającej aktualnie osiągane przez niego dochody, prowadzi do wniosku, że świadomym zamiarem skarżącego było zobrazowanie swojej sytuacji majątkowej w taki sposób, aby Sąd uznał, że nie ma on możliwości uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie ani w całości ani też w części. Ponadto wątpliwości Sądu budzi fakt, że mimo istnienia rozdzielności majątkowej z żoną i pozostawania z małżonką w separacji małżonkowie zaciągnęli wspólnie zobowiązanie wobec banku na kwotę 150 000 zł. Sąd wskazał, że ustrój rozdzielności majątkowej nie zwalnia skarżącego z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej małżonki. Dokonanie takiej oceny zostało uniemożliwione przez skarżącego, który uchylił się od przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej małżonki. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 255 p.p.s.a. poprzez niewąłściwe zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania prawa pomocy i art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. Konstytucji RP na skutek ograniczenia praw skarżącego do sądu na skutek bezzasadnej odmowy przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie skarżącego Sąd I instancji wadliwie zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, uznając w efekcie, że skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący z całą mocą kwestionuje sposób dokonanej przez Sąd I instancji oceny przedłożonych przez skarżącego dowodów. Skarżący we wniosku zawarł szereg oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej, które umożliwiły Sądowi I instancji dokonanie weryfikacji wiarygodności wszystkich przedłożonych oświadczeń. Skarżący nie posiada innych aktywów, ponad te, które zostały przez niego wskazane. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tych przepisów wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, uznając w efekcie, że skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wprawdzie skarżący zawarł we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej, jednakże dokumenty zgromadzone w sprawie nie pozwalają na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskującego.. Należy zauważyć, że z treści decyzji ZUS przyznającej skarżącemu świadczenie przedemerytalne wynika, że wskazaną należność Zakład wpłaci na rachunek bankowy. Skarżący wskazał, że jest to rachunek prowadzony przez jego żonę, jest to rachunek techniczny służący do dokonywania spłaty kredytu. Należy jednak zauważyć, że skarżący widnieje jako współwłaściciel tego rachunku, zatem powinien był przedstawić wyciąg z tego rachunku. Biorąc pod uwagę powyższe nie można ustalić, czy skarżący rzeczywiście nie dysponuje środkami pieniężnymi zgromadzonymi chociażby na tym koncie. W kontekście powyższego, wątpliwości budzi także sytuacja rodzinna skarżącego. Skarżący z jednej strony konsekwentnie twierdzi, że małżonkowie prowadzą odrębne gospodarstwa domowe - w ich małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej i pozostają w separacji, z drugiej zaś, już po ustanowieniu rozdzielności majątkowej (16 sierpnia 2012 r.), małżonkowie wspólnie zaciągnęli pożyczkę hipoteczną (16 kwietnia 2013 r.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu I instancji, zgodnie z którym pomimo zawarcia umowy rozdzielności majątkowej małżeńskiej, uzyskiwane przez żonę skarżącego dochody mają wpływ na ocenę jego sytuacji finansowej. Przedłożenie dokumentów finansowych żony miałoby na celu dokonanie oceny, czy w tym konkretnym przypadku można obiektywnie oczekiwać wsparcia małżonka. Żądanie przedstawienia dokumentów obrazujących sytuację finansową żony skarżącego spowodowane było relacjami finansowymi pomiędzy małżonkami w szczególności w kwestii zaciągnięcia wspólnej pożyczki hipotecznej i jej spłaty. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu