I GZ 390/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 17 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 860/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. M., P. W.-M., A. W. i T. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 17 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 860/15 odmówił A. M. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. W uzasadnieniu postanowienia, WSA w G. wskazał, że skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż posiada mieszkanie o powierzchni 29 m2 którego zakup sfinansował kredytem, utrzymuje się z emerytury w wysokości 3.700,08 zł brutto miesięcznie, ponosi wydatki na spłatę zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie ponad 1.700 zł miesięcznie oraz na leczenie, a także koszty związane z zamieszkaniem w Męcikale. Odpowiadając na zarządzenie referendarza sądowego skarżący nadesłał: odpisy zeznań podatkowych PIT-37 za lata 2013-2014 r., w których wykazał dochody z emerytury oraz z działalności wykonywanej osobiście w łącznej wysokości 54.823,81 zł (za 2013 r.) i 49.547,32 zł (za 2014 r.), odpis decyzji z dnia [...] marca 2015 r. o waloryzacji emerytury wojskowej, która wynosi 3.070,28 zł netto, wyciąg z rachunku bankowego o numerze [...] w M. B. S.A. za okres od 1 maja do 30 czerwca 2015 r., którego saldo końcowe wynosiło 406,58 zł, wymiar opłat za mieszkanie które od 1 lipca 2015 r. wynoszą 191,10 zł wraz z rozliczeniem wody za okres od 1 kwietnia do 30 czerwca 2015 r., kopię umowy kredytu konsolidacyjnego z dnia [...] czerwca 2015 r. przyznanego na spłatę dotychczasowych zobowiązań w łącznej kwocie 18.815 zł oraz na dowolny cel konsumpcyjny w kwocie 19.190 zł w gotówce wraz z harmonogramem spłat, z którego wynika, że miesięczna rata wynosi 568,09 zł, kopię zaświadczenia z M. B. z dnia [...] czerwca 2015 r. o całkowitej spłacie pożyczek, kopie umowy kredytu hipotecznego z dnia [...] czerwca 2014 r. zaciągniętego w A. B. wraz z harmonogramem spłat, z którego wynika, że miesięczna spłata wynosi 1.070,10 zł, dodatkowe oświadczenie, w którym podał, że działalność gospodarczą jedynie zarejestrował i nie osiąga z niej żadnego przychodu, nie posiada środków trwałych ani wyposażenia; nie posiada samochodu; nie wynajmuje mieszkania w G., które zostało nabyte w stanie deweloperskim i nie zostało jeszcze wykończone; poza opłatami za mieszkanie w G. ponosi wydatki na zakup oleju opałowego do ogrzewania domu, które wynoszą około 3.500 zł rocznie, tj. około 300 zł miesięcznie. Dodatkowo skarżący oświadczył, że nie posiada pojazdów mechanicznych; nie posiada rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne; stałe koszty jego wymienione w tj. opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, internet, RTV itp., ponoszą za niego członkowie rodziny; wyjaśnił także, że w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej i z małżonką pozostaje w separacji, w związku z czym nie posiada ani danych ani dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej. Sąd I instancji uzasadniając zaskarżone postanowienie stwierdził, że skarżący nie wykazał zasadności wniesionego żądania. Pomimo, że skarżący odpowiadając na zarządzenie z dnia 8 lipca 2015 r. przedłożył obszerną dokumentację, to jednak jego sytuacja finansowa jest wciąż niejasna. Sąd I instancji stwierdził, że miesięczne wydatki skarżącego przekraczają zadeklarowany dochód. W konsekwencji przyjął, że posiadane przez wnioskodawcę środki finansowe na zaspokojenie bieżących kosztów utrzymania są w rzeczywistości większe. Sąd podkreślił również, że w ramach kredytu konsolidacyjnego, poza środkami na spłatę dotychczasowych zobowiązań kredytowych, bank przyznał skarżącemu także kwotę 19.190 zł na dowolny cel konsumpcyjny. Środki te zostały pozostawione do dyspozycji skarżącego w dniu zawarcia umowy. Skarżący podniósł, że z otrzymanego kredytu uregulował zaległości względem G. Z. N. .K. w kwocie 7000 zł tytułem zaległości. Sąd zauważył przy tym, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 255 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania prawa pomocy i art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. Konstytucji RP na skutek ograniczenia praw skarżącego do sądu na skutek bezzasadnej odmowy przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie skarżącego Sąd I instancji wadliwie zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, uznając w efekcie, że skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący kwestionuje sposób dokonanej przez Sąd I instancji oceny przedłożonych przez skarżącego dowodów, ponieważ we wniosku zawarł szereg oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej, które umożliwiły Sądowi I instancji dokonanie weryfikacji wiarygodności wszystkich przedłożonych oświadczeń. Skarżący nie posiada innych aktywów, kont bankowych ponad te, które zostały przez niego wskazane. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tych przepisów wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy, uznając w efekcie, że skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 3.744,26 zł brutto miesięcznie z którego od dnia 1 sierpnia 2015 r. dokonywane są potrącenia w kwocie 936,07 zł miesięcznie. Miesięczne opłaty skarżącego za mieszkanie (200 zł czynsz za mieszkanie), telewizję cyfrową (14,90 zł), usługi świadczone przez [...] (72 zł) oraz zakup opału (300 zł) wynoszą około 600 zł. Ponadto skarżący wykonuje zobowiązania prywatnoprawne wynikające z różnych umów, które to spłaty stanowią znaczną część jego miesięcznych wydatków. Skarżący przeznacza miesięcznie kwotę 1.070,10 zł na spłatę kredytu hipotecznego oraz kwotę 568,09 zł na spłatę kredytu konsolidacyjnego i nie wykazuje zaległości w ich spłacie. Należy stwierdzić, że konieczność spłaty kredytów i innych zobowiązań nie powinna skutkować automatycznie zwolnieniem od kosztów sądowych. Jak zwraca się uwagę w orzecznictwie NSA, "zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych" (zob. np. postanowienie NSA z 25 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GZ 387/15). Należy w tym zakresie podzielić ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że zobowiązania prywatne nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych. Do takich zaliczyć należy natomiast koszty postępowania sądowego, zainicjowanego przez skarżącego. Nie jest przecież dopuszczalna sytuacja, w której strona postępowania posiada znaczne środki finansowe na spłatę kredytów zaciągniętych na powiększenie swojego prywatnego majątku czy też pozyskanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, zaś koszty postępowania przez nią przed sądem finansowane są z budżetu państwa, a więc przez ogół podatników. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że strona nie wykazała zaistnienia przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd I instancji szczegółowo zbadał sytuację materialną strony, porównał wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie musi ponieść skarżący z jego możliwościami finansowymi. Sąd wskazał przede wszystkim, że posiadane przez wnioskodawcę środki finansowe muszą być większe skoro miesięczne wydatki skarżącego przekraczają jego dochód. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że skoro skarżący spłaca regularnie kredyty, to niejasne wydają się wyjaśnienia skarżącego, że nie posiada innych niż wynikające ze świadczenia emerytalnego środków pieniężnych. Tym samym nie można uznać, że skarżący nie ma możliwości pozyskania środków finansowych na opłacenie niezbędnych opłat sądowych zainicjowanego przez niego postępowania sądowego. Na tle przedstawionej sytuacji majątkowej, w szczególności dochodów i majątku, jak też możliwości ponoszenia wydatków Sąd I instancji słusznie uznał, że skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceny dokonanej przez Sąd I instancji nie podważa argumentacja powołana przez skarżącego w zażaleniu. Reasumując, należy stwierdzić, że Sąd I instancji w sposób pełny dokonał analizy sytuacji materialnej skarżącego i uznał, że nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Fakt, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Sąd I instancji nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu