I GZ 379/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Fundacji E. [...] w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 października 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 512/23 w przedmiocie odrzucenia skargi i zwrotu wpisu sądowego w sprawie ze skargi Fundacji E. [...] w G. na decyzję Zarządu Województwa Pomorskiego z dnia 22 czerwca 2023 r., stanowiącą załącznik do uchwały Zarządu Województwa Pomorskiego z dnia 22 czerwca 2023 r., nr 686/460/23 w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z 20 października 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 512/23 odrzucił skargę Fundacji E. w G. na decyzję Zarządu Województwa Pomorskiego z 22 czerwca 2023 r., stanowiącej załącznik do uchwały Zarządu Województwa Pomorskiego z dnia 22 czerwca 2023 r., nr 686/460/23 w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji – odwołując się do art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) - dalej: "p.p.s.a." stwierdził, że skarga podlegała odrzuceniu, ponieważ strona ją wnosząca nie posiadała legitymacji skargowej w tej sprawie. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że uczestnictwo skarżącej w realizacji programu jako partner beneficjenta na podstawie umowy partnerskiej, uzasadnia tylko subiektywny interes skarżącej w ustaleniu zgodności z prawem orzeczonego względem beneficjenta zwrotu środków o dofinansowanie. Sąd wskazał, że skarżącej nie obciąża zwrot dofinansowania związany z realizacją projektu, wynikający z umowy o dofinansowanie i przepisu prawa materialnego. Natomiast odpowiedzialność na jaką powołuje się skarżąca, wynika w tym przypadku wyłącznie z zawartej pomiędzy beneficjentem a skarżącą umowy o charakterze cywilnoprawnym. Skarżąca wiosła zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji, zaskarżając je w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania art. 50 § 1 i 2 p.p.s.a. poprzez błędną interpretację i uznanie, iż skarżąca nie ma legitymacji, a w szczególności interesu prawnego w przeprowadzeniu sądowej kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz naruszenie art. 207 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2009 r., nr 157, poz. 1240) - dalej: "u.f.p" w szczególności ust. 9 tego przepisu oraz art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) - dalej jako: "k.p.a." poprzez błędną wykładnię prowadzącą do zawężającej interpretacji interesu prawnego, o którym mowa w art. 50 § 1 i 2 p.p.s.a. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zwrot kosztów postępowania. W odpowiedzi na zażalenie organ wniósł o oddalenie zażalenia w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, dlatego że stanowisko Sądu pierwszej instancji w przedmiocie interesu prawnego skarżącej we wniesieniu skargi jest nieprawidłowe. W konsekwencji zaskarżone postanowienie wydano z naruszeniem art. 58 § 1 pkt 6 i art. 50 § 1 p.p.s.a. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że wprawdzie pojęcie "interes prawny" należy rozumieć podobnie – jako interes oparty na prawie, niezależnie od tego czy termin ten analizowany jest w kontekście postępowania administracyjnego czy sądowego, ale – w odróżnieniu od innych procedur – możliwość realizacji tego interesu przed sądem jest zasadą państwa demokratycznego, znajdującą zakotwiczenie w przepisach ustawy zasadniczej. Uwaga ta jest kluczowa dla oceny trafności zaskarżonego postanowienia, dlatego że niuans ten zdaje się umykać motywom tego orzeczenia. Dopuszczalność drogi sądowej jako takiej nie zależy przecież tylko od tego, czy jednostka jest lub była wcześniej stroną jakiegokolwiek postępowania, w szczególności postępowania administracyjnego, lecz od tego czy mamy do czynienia ze sprawą indywidualną w sporze o prawo w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji. Dopiero przesądzenie tej kwestii otwiera pole do rozważań na temat tego, czy ustawodawca zwykły to konstytucyjnie gwarantowane prawo zapewnił, a jeżeli tak, przed jakim sądem i w jakiego rodzaju procedurze. Nie jest przecież tak, że wszystkie spory jednostki z administracją rozpoznają sądy administracyjne, bo do tego potrzebny jest – w myśl art. 184 Konstytucji – wyraźny przepis ustawy. Nie każda zatem podejmowana przez administrację aktywność podlega weryfikacji przez sąd administracyjny. Z tego powodu dla stwierdzenia tego, czy skarżącemu przysługuje interes prawny we wniesieniu skargi, nie wystarczy rozważenie jego sytuacji prawnej w kontekście wcześniej prowadzonego postępowania administracyjnego, w związku z wynikiem którego wywiódł skargę. Konieczna jest natomiast w takiej sytuacji analiza tego, czy prawa lub obowiązki wynikające z wydanej decyzji administracyjnej determinują sytuację prawną skarżącego. W tej sprawie skarżący nie występował w postępowaniu administracyjnym jako strona, ale jest jasne, że jego zobowiązanie względem adresata decyzji stanowi bezpośredni skutek tej decyzji. Trudno zatem bronić tezy, że decyzja ta nie wywołuje skutków w sferze praw i obowiązków skarżącego. Przeciwnie, skoro prostą konsekwencją tej decyzji i obowiązków z niej wynikających, a spoczywających na jej adresacie jest roszczenie regresowe podniesione względem skarżącego i to związane z wykonywaniem czynności podlegających ocenie w postępowaniu administracyjnym, to twierdzenie o braku legitymacji skargowej jest nieuprawnione. Istotnie, zobowiązanie skarżącego wynika z umowy partnerskiej, ale przecież umowa ta nie funkcjonuje w próżni, lecz stanowiła nieodłączny element programu, którego sposób realizacji zakwestionowano w decyzji. Jeżeli żądanie beneficjenta programu pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z treścią tej decyzji, to nie można przyjąć że interes w jej zaskarżeniu ma jedynie subiektywny, czy faktyczny charakter. Kwestia ta jednak musi podlegać szczegółowej ocenie w ramach rozpoznania wniesionej skargi i dlatego jej odrzucenie jest na tym etapie postępowania przedwczesne. Stanowisko odmienne prowadziłoby do istotnego zawężenia konstytucyjnie gwarantowanej kontroli sądowej administracji, bo w postępowaniu przed sądem powszechnym, uruchomionym w celu realizacji skierowanego wobec skarżącego żądania ocena legalności decyzji administracyjnej nie byłaby możliwa właśnie ze względu na wspomniany rozdział kompetencji sądów powszechnych i sądów administracyjnych. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że nie może on zostać uwzględniony, gdyż zgodnie z art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a., a niniejsze postanowienie nie jest żadnym z orzeczeń wskazanych w art. 209 p.p.s.a.