I GZ 315/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 17 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 2418/22 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lipca 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 2418/22 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie zgody na zmianę założenia biznesplanu postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 20 grudnia 2023 r. V SA/Wa 2418/22 odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tego Sądu z 28 lipca 2023 r., w sprawie ze skargi M. M. (dalej "Skarżący") na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 2 sierpnia 2022 r. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 lipca 2023 r., V SA/Wa 2418/22 oddalił skargę M. M. na decyzję Prezesa ARiMR z 2 sierpnia 2022 r. Odpis sentencji wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi skarżącego 14 września 2023 r. Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika 23 października 2023 r. wniósł skargę kasacyjną, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. We wniosku pełnomocnik skarżącego wskazał, że uchybienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej było związane z jego uczestnictwem w posiedzeniach Okręgowej Komisji Wyborczej w G., do której został powołany na podstawie uchwały nr [...] Państwowej Komisji Wyborczej z [...] sierpnia 2023 r. W okresie poprzedzającym dzień wyborów, pełnomocnik skarżącego wielokrotnie uczestniczył w posiedzeniach Okręgowej Komisji Wyborczej w G., do tego wspólnie z innymi członkami tej Komisji pełnił rotacyjne dyżury informacyjne dla obwodowych komisji wyborczych i wyborców. 15 października 2023 r. oprócz rotacyjnego dyżuru w godzinach dziennych, od godziny 21.00 uczestniczył także w długotrwałym ciągłym posiedzeniu Okręgowej Komisji Wyborczej w G. w związku z koniecznością weryfikowania spływających z obwodowych komisji wyborczych protokołów głosowania oraz finalnie ustalenia wyników wyborczych z trzech okręgów senackich, jednego sejmowego oraz wyników referendum. Z tej przyczyny wniesienie skargi kasacyjnej w terminie zawitym okazało się niemożliwe. WSA w Warszawie uzasadniając odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej podniósł, że wniosek nie uprawdopodabniał braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd I instancji podkreślił, że uczestnictwo w posiedzeniach Okręgowej Komisji Wyborczej w związku z powołaniem do tej Komisji, nie stanowi przesłanki uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności. Pełnomocnik od [...] sierpnia 2023 r. wiedział jakie obowiązki będą ciążyły na nim z powodu uczestnictwa w Komisji Wyborczej. Powinien był tak zorganizować swoją pracę, aby nie dochodziło do zaniedbywania także tych obowiązków, które związane są ze świadczoną stronom obsługą lub pomocą prawną. Pełnomocnik zgodził się reprezentować stronę skarżącą w sprawie, zatem powinien wykonywać działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jak gdyby działał na własną rzecz. W zażaleniu skarżący zaskarżył powyższe postanowienie w całości wnosząc o jego zmianę i przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wskazał, że Sąd I instancji nie odniósł się do wskazanej we wniosku okoliczności, że pracę Okręgowej Komisji Wyborczej w G. przeciągnęły się czasowo i skończyły niedługo przed północą z poniedziałku na wtorek 16/17 października 2023 roku. Okoliczności tej w świetle posiadanej wiedzy o czasie pracy Okręgowych Komisji Wyborczych w G. pełnomocnik nie mógł przewidzieć. Wysoka frekwencja wyborcza, pionierskie zastosowanie systemu teleinformatycznego Wsparcia Organów Wyborczych (WOW), a także incydentalne wypadki zaniedbań i nieterminowego wykonania zadań obwodowych komisji wyborczych spowodowały, iż wbrew wcześniejszym przewidywaniom czynności Okręgowej Komisji Wyborczej w G. związane z ustaleniem wyników wyborów przeciągnęły się w sposób niekontrolowany na cały poniedziałek 16 października 2023 r., uniemożliwiając złożenie w tym dniu nadzwyczajnego środka zaskarżenia tj. skargi kasacyjnej. Okoliczności wskazane powyżej nie wymagają w ocenie Skarżącego dowodzenia, gdyż były powszechnie znane w świetle informacji środków masowego przekazu. Nadto autor zażalenia zaznaczył, że u podstaw wadliwości oceny dokonanej przez Sąd I instancji leży przekonanie, że pełnomocnik powinien taki stan rzeczy w zakresie terminu ustalenia wyników wyborów przewidzieć. Tymczasem posiadana wiedza od innych członków Komisji z wieloletnim doświadczeniem pracy w tej Komisji pozwalała na przyjęcie, że w godzinach popołudniowych 16 października 2023 roku pełnomocnik będzie miał już czas na końcowe zredagowanie skargi kasacyjnej i jej wyekspediowanie do Sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 dalej: "p.p.s.a."), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Wedle natomiast art. 87 § 2 p.p.s.a. w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Istotą przywrócenia terminu jest umożliwienie stronie obrony swoich praw w sytuacji, gdy upływ określonego terminu procesowego wywołuje negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby negatywnych konsekwencji uniknąć. Zasadnicze znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej ma zatem ustalenie, że uchybienie nie nastąpiło z winy strony. Stosowanie omawianej instytucji winno odbywać się wyjątkowo i być traktowane w sposób ścisły, ograniczony tylko do szczególnych okoliczności, w sposób niewypaczający zasady wyważonego formalizmu i dyscypliny procesowej. Brak winy w uchybieniu terminu w kontekście badania zasadności jego przywrócenia winien być oceniany przez pryzmat wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o własne interesy, biorąc przy tym pod uwagę także uchybienia spowodowane nawet lekkim niedbalstwem. W procesie oceny występowania ewentualnego zawinienia należy uwzględniać, że winą może być obarczona również osoba trzecia, której strona postępowania sądowoadministracyjnego powierza dokonanie określonej czynności procesowej, co dotyczy w szczególności działania profesjonalnego pełnomocnika umocowanego w sprawie. Instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i tylko kumulatywne zaistnienie przywołanych przesłanek może stanowić podstawę faktyczną i prawną do wydania przez sąd administracyjny postanowienia o przywróceniu wnioskodawcy terminu do dokonania czynności procesowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446, nb 4; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08). W sprawie Sąd I instancji trafnie ocenił, że działający w imieniu skarżącego pełnomocnik nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu, ponieważ okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie było niezawinione. Pełnomocnik wykonywał pracę w Okręgowej Komisji Wyborczej w G., która przeciągnęła się czasowo i skończyła niedługo przed północą z poniedziałku na wtorek 16/17 października 2023 r., co uniemożliwiło złożenie w tym dniu (tj. 16 października 2023 r. był terminem zawitym do dokonania tej czynności) nadzwyczajnego środka zaskarżenia tj. skargi kasacyjnej. Zdaniem NSA przytoczona argumentacja nie pozwala na przyjęcie odmiennej oceny co do stopnia zawinienia. W sprawach, w których stronę zastępuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy należy oceniać z uwzględnieniem miernika staranności, jakiego można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik ten podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa i znajomością procedury sądowej, tym samym pozostając w obowiązku dokładania najwyższej staranności zawodowej przy podejmowaniu wszelkich działań na rzecz mocodawcy. Kwestią sporną w sprawie pozostaje ocena, czy pełnomocnik zobowiązany był - w ramach reżimu najwyższej staranności właściwej dla profesjonalnego zastępcy - podjąć dodatkowe czynności faktyczne zmierzające do umożliwienia dokonania czynności wywiązującej się z określonego obowiązku procesowego. W sprawie uczestnictwo w posiedzeniach Okręgowej Komisji Wyborczej w związku z powołaniem do tej Komisji nie stanowi samo w sobie przeszkody, która mogłaby stanowić podstawę do przywrócenia terminu. Nie wykazano aby obowiązki związane z pracą w tej Komisji można było zakwalifikować jako przeszkodę, która nastąpiła nagle i niespodziewanie zwłaszcza, że pełnomocnik od [...] sierpnia 2023 r. wiedział jakie czynności będą ciążyły na nim z powodu uczestnictwa w Komisji Wyborczej. Powyższe nie stanowi niemożliwej do przezwyciężenia przeszkody dla profesjonalnego pełnomocnika, który działa w ramach kancelarii prawnej wraz z innym profesjonalnym pełnomocnikiem. To na profesjonalnym pełnomocniku ciąży zorganizowanie pracy kancelarii, w taki sposób by w każdym czasie można było dokonać czynności niezbędnych do ochrony interesów swego mocodawcy oraz zabezpieczyć się przed ujemnymi następstwami tego rodzaju sytuacji (jak powołanie do uczestnictwa w posiedzeniach Okręgowej Komisji Wyborczej), która wystąpiła w przedmiotowej sprawie. Ewentualnie mógł ustanowić substytuta, który by go zastąpił i skutecznie oraz bez zbędnej zwłoki wykonał obowiązki pełnomocnika w sprawie. Tego jednak pełnomocnik nie uczynił. Ponadto w okolicznościach sprawy, gdzie pełnomocnik korespondował z Sądem I instancji za pomocą drogi elektronicznej wydaje się mało prawdopodobne, by w takiej sytuacji nie potrafił znaleźć zastępstwa celem przesłania Sądowi skargi kasacyjnej w zakreślonym terminie – mogąc przewidzieć, że czynności Okręgowej Komisji Wyborczej związane z ustaleniem wyników wyborów przeciągną się w sposób niekontrolowany. W ocenie NSA, uwzględniając całokształt przedstawionych przez pełnomocnika skarżącego okoliczności - nie sposób uznać, że dołożył on staranności, która powinna przemawiać za uznaniem braku jego winy w niedotrzymaniu terminu. Wskazywane powody uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej świadczą, zdaniem NSA, o co najmniej lekkim niedbalstwie pełnomocnika skarżącego. Dopuszczenie się zaś przez stronę (pełnomocnika) choćby lekkiego niedbalstwa w prowadzeniu własnych spraw, w świetle powołanych na wstępie uwag, wyłącza możliwość uwzględnienia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.