I GZ 240/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 marca 2018 r. sygn. akt III SA/Łd 14/17 w zakresie odrzucenie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w sprawie ze skargi P. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia (...) października 2016 r., nr (...) w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem zdnia 23 marca 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 14/17 odrzucił skargę P. M. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w sprawie zakończonej wydaniem w dniu 28 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 14/17 przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyroku oddalającego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia (...) października 2016 roku znak (...) w przedmiocie oddalenia zarzutów zgłoszonych na postępowanie egzekucyjne z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia. Wyrokiem z dnia 28 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę P. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia (...) października 2016 r., znak (...)w przedmiocie oddalenia zarzutów zgłoszonych na postępowanie egzekucyjne z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia. Wyrok jest prawomocny od dnia 22 lipca 2017 r. Pismem z dnia 19 lutego 2018 r. (k. 216) skarżący wniósł sporządzoną osobiście skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem ww. orzeczenia. Zarządzeniem z dnia 5 marca 2018 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do sprecyzowania w terminie 7 dni czy pismo skarżącego z dnia 19 lutego 2018 r. jest wnioskiem o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku czy też skargą o wznowienie postępowania (k. 225). Powyższe wezwanie pełnomocnik odebrał 13 marca 2018 r. Sąd wskazał, że na powyższe pismo pełnomocnik nie udzielił odpowiedzi. W dniu 15 marca 2018 r. skarżący przedłożył pismo, w którym wyjaśnił, w odpowiedzi na wezwanie do sprecyzowania pisma z dnia 19 lutego 2018 r., że jest ono skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku WSA w Łodzi z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 14/17 (k. 235). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyżej powołanym postanowieniu zważył, że skarga podlega odrzuceniu. Sąd I instancji podkreślił, że przedmiotowa skarga jest niedopuszczalna z przyczyny mającej charakter nieusuwalny, bowiem została wniesiona z naruszeniem art. 175 § 1 i § 3 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., p.p.s.a.) w zw. z art. 285f § 3 i art. 285b p.p.s.a. Zgodnie z tymi przepisami skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia powinna być sporządzona przez adwokata, radcę prawnego, a w sprawach obowiązków podatkowych także przez doradcę podatkowego. Wymóg ten nie dotyczy sytuacji, kiedy skargę taką wnosi Prokurator Generalny lub Rzecznik Praw Obywatelskich. W konsekwencji Sąd wskazał, że pomimo tzw. przymusu adwokacko-radcowskiego, skarga ta została sporządzona osobiście przez P. M., co narusza powyższą przesłankę, w konsekwencji czyniąc ją niedopuszczalną i podlegającą odrzuceniu. Zażalenie od powyższego postanowienia pismem z dnia 29 marca 2018 r. złożył skarżący wnosząc o uchylenie tego postanowienia w całości jako bezprzedmiotowe. Zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 marca 2018 r. złożył również pełnomocnik skarżącego wyznaczony w dniu 23 marca 2018 r. (pismo Izby Adwokackiej w Łodzi k. 253 akt sądowych). Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia, a to: a. art. 285f § 3 p.p.s.a. w. zw. z art. 175 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 285a p.p.s.a., art. 285d p.p.s.a. i 285e p.p.s.a. w zw. z art. 46 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 49 § 1 p.p.s.a. - poprzez całkowicie dowolne przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, że pismo z dnia 19 lutego 2018 roku, które zostało wniesione przez skarżącego P. M. stanowiło skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku, wydanego przez ww. Sąd w dniu 28 lutego 2017 roku i w tym zakresie także skierowanie nieprawidłowych i wzajemnie sprzecznych wezwań do skarżącego i jego pełnomocnika z urzędu, tj. wezwania z dnia 22 lutego 2018 roku i wezwania z dnia 5 marca 2018 roku - w sytuacji, gdy pismo skarżącego z dnia 19 lutego 2018 roku stanowiło wniosek o wyznaczenie dla skarżącego odrębnego pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, na co wskazywała zarówno treść ww. pisma, jak i treść kolejnych pism wniesionych przez skarżącego, a także wezwanie ww. Sądu z dnia 22 lutego 2018 roku, b. art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 252§ 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 36 pkt 2 p.p.s.a. i art. 39 p.p.s.a. w zw. z art. 244 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. i art. 245 p.p.s.a. - poprzez nieuprawnione zaniechanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zakwalifikowania pisma skarżącego z dnia 19 lutego 2018 roku, jako wniosku o przyznanie pomocy prawnej, obejmującej ustanowienie na jego rzecz pełnomocnika z urzędu do sporządzenia w jego imieniu i na jego rzecz skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 lutego 2017 roku, a nadto — zaniechanie wezwania skarżącego P. M. do uzupełnienia braków formalnych wniosku — w sytuacji, gdy przyznane na rzecz skarżącego na podstawie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 9 maja 2017 roku prawo pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu i związane z tym umocowanie dla pełnomocnika do prowadzenia konkretnej sprawy nie obejmowało swym zakresem sporządzenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, wobec czego odrębny wniosek o przyznanie pełnomocnika do wniesienia ww. skargi, który został zawarty w piśmie z dnia 19 lutego 2018 roku, był uzasadniony i Wojewódzki Sąd Administracyjny winien wezwać skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku i jego złożenia na urzędowym formularzu, a następnie ww. wniosek ten, w przypadku jego uzupełnienia, winien zostać rozpoznany przez ww. Sąd. W związku z powyższym, pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz adwokat K, Z, zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 285a p.p.s.a., przedmiotem zaskarżenia skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia może być każde prawomocne orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jednakże ustawa wymaga w art. 285l w zw. z art. 175 § 1 p.p.s.a., żeby ten nadzwyczajny środek zaskarżenia został sporządzony przez uprawniony do tego podmiot, a więc adwokata lub radcę prawnego, chyba że skargę tę sporządza sędzia, prokurator, notariusz, itd. (art. 175 § 2 - 3). Niespełnienie wymogów formalnych powoduje odrzucenie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, o czym stanowi art. 285f § 3. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a. prawo pomocy przyznane na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu obejmuje w całości postępowanie wywołane wniesieniem skargi tj. postępowanie zwykłe. Ponadto uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GPS 2/10 przesądzono, że prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub ustanowienia adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) przyznane stronie w sprawie ze skargi, na podstawie art. 244 i art. 245 p.p.s.a., obejmuje postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania w tej sprawie. Wskazać należy, że Prawo o postępowaniu przed sądami nie zawiera przepisu, który uprawniałby stronę do żądania wyznaczenia kolejnego pełnomocnika w sytuacji, gdy dotychczas wyznaczony pełnomocnik nie spełnił jej oczekiwań, tj. nie doprowadził do pozytywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia sprawy. Niezadowolenie strony z działań pełnomocnika z urzędu nie może stanowić podstawy do zmiany postanowienia w przedmiocie jego ustanowienia przez Sąd. Powyższe nie pozbawia strony możliwości obrony jej praw. Sąd ustanawia pełnomocnika z urzędu tylko raz. O tym natomiast jaka konkretnie osoba będzie tym pełnomocnikiem, stosownie do art. 253 p.p.s.a. decyduje wyłącznie właściwa korporacja zawodowa. Tak więc w przypadku wątpliwości strona niezadowolona z działań pełnomocnika może wystąpić do organu samorządu zawodowego z wnioskiem o dokonanie kontroli zasadności podejmowanych działań. Tenże organ będzie również właściwy do wyznaczenia innego pełnomocnika dla strony. Tak też stało się w niniejszej sprawie gdyż pisma skarżącego doprowadziły do zmiany pełnomocnika przez Izbę Adwokacką w Łodzi (pismo z dnia 23 marca 2018 r.). A zatem podkreślić należy, że sposób reprezentacji i współpracy pełnomocnika ze skarżącym nie podlega kontroli sądu administracyjnego. Niezadowolenie ze sposobu działania pełnomocnika nie uzasadnia więc jego zmiany, a tym bardziej ponownego wydania postanowienia o przyznaniu prawa pomocy w tym zakresie. Wynika to z faktu, że sąd przyznaje swoim postanowieniem prawo do bycia reprezentowanym, które - jeśli nie zostało cofnięte przez sąd (art. 249 p.p.s.a.) - obowiązuje w toku całego postępowania, w tym również jak wskazano powyżej w toku postępowania wznowieniowego. Sąd nie ma bowiem żadnego wpływu na to, kto będzie osobiście pomoc na rzecz strony świadczył (por. postanowienie NSA z dnia: 31 września 2017 r., sygn. akt II OZ 915/17, 23 września 2014 r., sygn. akt I OZ 801/14). Zaś w przypadku skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie uznał, że prawo pomocy przyznane w postępowaniu zwykłym nie przechodzi na postępowanie w sprawie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Podkreśla się, że skarga ta nie jest kolejnym środkiem zaskarżenia, charakterystycznym w razie uruchomienia kontroli instancyjnej, a służy tylko kontroli legalności orzeczenia, które pomimo niezgodności z prawem nadal będzie istniało w obrocie prawnym. Celem tego postępowania jest dochodzenie roszczenia odszkodowawczego od Skarbu Państwa na podstawie art. 417 § 1 k.c. za naruszającą prawo działalność orzeczniczą sądu jako władzy publicznej i stanowi niezbędny prejudykat do dochodzenia takiego odszkodowania. Wobec tego nie można uznać, że jest ono kontynuacją postępowania w sprawie zapoczątkowanej wniesieniem skargi i zakończonej prawomocnym orzeczeniem. Przede wszystkim postępowanie to nie zmierza do wzruszenia kwestionowanego orzeczenia jak w przypadku postępowania wywołanego skargą kasacyjną czy skargą o wznowienie postępowania (por. postanowienia NSA: z dnia 9 lutego 2017 r., sygn. akt II GZ 1060/16, z dnia 12 marca 2013 r. o sygn. akt II OZ 160/13 oraz z dnia 19 listopada 2014 r. sygn. akt I OZ 1040/14; postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 10 marca 2014 r. o sygn. akt IV SA/Wr 171/09; J. Drachal, A. Wiktorowska, G. Rząsa; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 4., Wyd. C.H. Beck, str. 1188; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 5., LexisNexis, str. 716). Należy zauważyć, że analiza akt sądowych wskazuje, że skarżący w piśmie z dnia 19 lutego 2018 r. wnosi i żąda: "ustanowienia przez sąd o sygn. akt III SA/Łd 14/17 w ustawowym terminie 1-go dnia zastępcy procesowego na okoliczność skarg, 1. skargi o stwierdzenie nie zgodności z prawem prawomocnego wyroku sądowego w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 14/17. 2. Oraz skargi o wznowienie postępowania sądowego o sygn. akt III SA/Łd 14/17." Z przedmiotowego pisma oraz dalszych pism i dokumentów składanych przez skarżącego wynika więc jednoznacznie, że dąży on do tego by pełnomocnik w jego imieniu złożył przedmiotowe skargi. Zauważyć należy też, że wyznaczony przez Okręgową Radę Adwokacką w Łodzi adw. Filip Nowak (k. 99 akt sądowych) podjął w sprawie stosowne działania - sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Pełnomocnik wywiązał się więc z nałożonego na niego obowiązku, a prawo pomocy w tym postępowaniu zostało zrealizowane (por. postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1320/10, 7 września 2011 r., sygn. akt I OZ 654/11, 12 listopada 2009 r., sygn. akt I OZ 1049/09). Zgodnie z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi pismo skarżącego z dnia 19 lutego 2018 r. powinien potraktować jako wniosek o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie zastępcy procesowego na okoliczność złożenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku sądowego w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 14/17. Tym bardziej, że jak już wyżej wykazano przyznane postanowieniem z dnia 9 maja 2017 r. prawo pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego poprzez ustanowienie adwokata nie rozciąga się na postępowanie ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia sądowego. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w związku ze złożeniem pisma z dnia 19 lutego 2018 r. powinien wezwać skarżącego do uzupełnienia braków formalnych złożonego wniosku przez jego złożenie na urzędowym formularzy zgodnie z art. 252 § 2 p.p.s.a. i w przypadku jego uzupełnienia rozpoznać jego wniosek w trybie procesowym. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowieni podlega uchyleniu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 i § 2 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a., na jego wniosek, po złożeniu stosownego oświadczenia.