I GZ 115/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "E." Sp. z o.o. w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 2110/13 w zakresie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi "E." Sp. z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 20 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 2110/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 4 oraz art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej p.p.s.a.), umorzył postępowanie w sprawie z wniosku "E." Sp. z o.o. w M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt I) oraz odrzucił skargę kasacyjną (pkt II). Sąd I instancji wskazał, że zarządzeniem z 19 stycznia 2016 r. wezwano "E." Sp. z o.o. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej wniesionej od postanowienia WSA z dnia 9 marca 2015 r. o odrzuceniu skargi. W odpowiedzi na wezwanie, w terminie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej skarżąca wniosła po raz kolejny o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Złożony wniosek stanowił kopię uprzednio złożonego wniosku. Wniosek zakwalifikowano jako wniosek o zmianę postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 sierpnia 2015 r., którym odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 17 października 2016 r. Sąd I instancji odmówił zmiany powyższego postanowienia. Kolejno Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 grudnia 2016 r. (I GZ 620/16) oddalił zażalenie na to postanowienie. Pismem z dnia 24 stycznia 2017 r. ponownie wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na wezwanie spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy, załączając tożsamy wniosek jak poprzednie. Przywołanym na wstępie postanowieniem z dnia 20 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu umorzył postępowanie w zakresie złożonego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odrzucił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia WSA zaznaczył, że już na wcześniejszym etapie postępowania sądowego niejednokrotnie oceniano sytuację finansową skarżącej spółki w kontekście możliwości partycypowania w kosztach sądowych (vide: postanowienie WSA z dnia 19 maja 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, postanowienie NSA z dnia 15 lipca 2014 r.). Odmawiając spółce przyznania prawa pomocy Sąd podkreślił, że treść składanych wniosków nie wskazuje na taką sytuację finansową wnioskującej, która uzasadniałaby zmianę pierwotnie podjętego rozstrzygnięcia. Złożone wnioski nie wskazywały żadnych nowych okoliczności w sprawie, stanowiąc praktycznie kopię poprzednich pism. Sąd I instancji stwierdził, że kolejne powtórzenie wniosku oznacza, że obecne orzekanie w przedmiocie prawa pomocy polegać powinno na zbadaniu, czy zmieniły się okoliczności, które legły u podstaw poprzedniego rozstrzygnięcia. Sąd wskazał, że stosownie do treści art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może więc wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. W sytuacji gdy skarżąca kolejny raz składa w tej samej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy, oparty na identycznej argumentacji jak w prawomocnie oddalonych rozstrzygnięciach, i którego celem jest jedynie przedłużenie toczącego się postępowania sądowego, zdaniem WSA, powinno się zastosować art. 249a p.p.s.a. W myśl powyższego przepisu, jeżeli strona cofnie wniosek lub jego rozpoznanie stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W świetle powyższego za zbędne WSA uznał rozpoznanie sprawy wielokrotnie już rozstrzyganej i analizowanej przez Sąd, od którego rozstrzygnięć skarżąca wnosiła przysługujące jej środki zaskarżenia i których rozpoznanie nie przyniosło skutków oczekiwanych przez stronę. W kwestii żądań zwolnienia od kosztów sądowych opartych na tożsamych okolicznościach i popieranych każdorazowo identycznymi argumentami wypowiadał się referendarz sądowy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, a także Naczelny Sąd Administracyjny, wobec czego zajmowanie kolejny raz stanowiska w tym samym zakresie jest zbędne i nieuzasadnione. W konsekwencji Sąd I instancji umorzył postępowanie w zakresie przyznania prawa pomocy, mając na uwadze względy sprawności i szybkości postępowania. W zakresie odrzucenia wniesione skargi kasacyjnej, czyli rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 2 zaskarżonego postanowienia, Sąd I instancji podniósł, że skarżąca skargę kasacyjną wniosła pismem z dnia 12 grudnia 2014 r., a następnie po uprawomocnieniu się postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 sierpnia 2015 r., jak również postanowienia Sądu z dnia 17 października 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, została wezwana do uiszczenia wpisu od niej w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. W zakreślonym terminie strona nie uiściła należnego wpisu, w konsekwencji czego WSA odrzucił wniesione środek zaskarżenia na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Zażalenie na to postanowienie wniosła skarżąca Spółka, zaskarżając orzeczenie w całości oraz domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: 1. art. 249a p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i umorzenie postępowania w sprawie prawa pomocy, podczas gdy nie został rozpatrzony wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, a co za tym idzie skarżąca nie wyczerpała drogi do uzyskania zwolnienia z kosztów sądowych; 2. art. 220 § 3 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi kasacyjnej z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego, w sytuacji gdy skarżąca nie wyczerpała drogi do uzyskania zwolnienia z kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji ocenił wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy w kontekście art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Należy przy tym zwrócić uwagę, że ciężar wykazania zmiany okoliczności, zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 246 § 2 p.p.s.a. spoczywa na wnioskodawcy. Skoro spółka złożyła kolejny wniosek o przyznanie jej prawa pomocy, którego treść jest zbieżna z treścią uprzednio składanych wniosków rozpoznanych negatywnie, a postanowienia wydane w tym przedmiocie są prawomocne, to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo Sąd I instancji uznał, że merytoryczne rozpoznanie takiego wniosku stało się zbędne i na podstawie art. 249a p.p.s.a. w tym zakresie umorzył postępowanie. Ponadto, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego spółka nie wykazała, aby w sprawie doszło do jakiejkolwiek zmiany stanu majątkowego w kontekście art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że po prawomocnym zakończeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy i odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania (poprzez oddalenie przez NSA zażalenia skarżącej na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy) Sąd I instancji ma obowiązek stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a. ponownie wezwać stronę do uiszczenia wpisu od skargi, wyznaczając ustawowy termin do dokonania tej czynności oraz wskazując rygor jej niewykonania. Jeżeli natomiast strona po doręczeniu jej takiego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, należy stanąć na stanowisku, że bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje przerwany. Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu (por. postanowienie NSA z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 667/14, postanowienie NSA z dnia 10 czerwca 2016 r., sygn. akt I GZ 379/16). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego ma ona prawo w związku z art. 165 p.p.s.a. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z dnia 10 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 115/10; postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 761/13). Ponadto ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony w sytuacji gdy sąd prawomocnym postanowieniem ocenił, że skarżąca nie spełnia przesłanek zwolnienia jej z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie. Dopiero bowiem wydanie przez Sąd prawomocnego postanowienia odmiennej treści w przedmiocie udzielania stronie prawa pomocy skutkuje utratą mocy pierwszego postanowienia (por. postanowienie SN z dnia 24 kwietnia 1999 roku I CKN 146/98, OSNC 1999 Nr 11, poz. 196). Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, odmienne postępowanie sądu może prowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy i skutkować nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, a nawet trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do meritum. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należało również mieć na uwadze zasadę wyrażoną w art. 220 § 1 p.p.s.a., stosownie do której sąd nie podejmuje żadnej czynności w stosunku do pisma, od którego strona nie uiściła należnej opłaty. Zgodnie z art. 220 § 3 p.p.s.a. konsekwencją nieuiszczenia należnego wpisu od skargi jest odrzucenie tego środka zaskarżenia. W związku z powyższym NSA stwierdził, że prawomocne postanowienie sądu o odmowie zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów oraz ponowne wezwanie do uiszczenia należnej opłaty, nie zwalnia zatem strony od skutków niezastosowania się do tego wezwania, pomimo wystąpienia z kolejnym wnioskiem w tym samym przedmiocie. W świetle przedstawionych powyżej okoliczności sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd I instancji zasadnie umorzył postępowanie w zakresie kolejnego, tożsamego w swej treści wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odrzucił skargę kasacyjną spółki z uwagi na nieuiszczenie w wyznaczonym terminie wpisu od wniesionego środka zaskarżenia, pomimo prawidłowego pouczenia zawartego w przedmiotowym wezwaniu. Zarzut naruszenia art. 220 § 3 oraz zarzut naruszenia art. 249a p.p.s.a. sąd kasacyjny uznał zatem za nieusprawiedliwione. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.