I GZ 620/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 2110/13 w zakresie odmowy zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej we [...] z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w zaskarżonym postanowieniu z dnia 17 października 2016 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 2110/13 odmówił zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 sierpnia 2015 r. odmawiającego [...] (zwanej dalej: skarżącą) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej we [...] z dnia [...] września 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że postanowieniem z dnia 19 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Akceptując stanowisko Sądu wyrażone w ww. postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny (postanowieniem z dnia 15 lipca 2014 r., sygn. akt I GZ 212/14) oddalił zażalenie spółki w tym przedmiocie. Postanowieniem z dnia 20 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę spółki z powodu jej nieopłacenia. Pismem z dnia 12 grudnia 2014 r. (data stempla pocztowego) skarżąca spółka (zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika) wniosła skargę kasacyjną na postanowienie o odrzuceniu skargi, składając jednocześnie kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Prawomocnym postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec czego, na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 19 stycznia 2016 r. wezwano pełnomocnika strony skarżącej do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 533 zł, w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Jak wynika z akt sprawy, pełnomocnik spółki złożył kolejny wniosek o zwolnienie spółki w całości od kosztów sądowych. Wniosek ten zakwalifikowany został jako wniosek o zmianę postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 sierpnia 2015 r. W odpowiedzi na wezwanie Sądu o podanie w jakim zakresie doszło do zmiany sytuacji finansowej i majątkowej strony skarżącej oraz wskazanie dowodów uzasadniających zmianę postanowienia referendarza sądowego skarżąca wyjaśniła, że spółka wciąż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, gdyż nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi a jej wszelkie rachunki bankowe i wierzytelności są zajęte. Wskazała, że w okresie od kwietnia do czerwca 2014 r. wydane zostały decyzje określające wysokość zobowiązań podatkowych spółki na łączną kwotę około 6 milionów złotych. Skarżąca dodała również, że od 2014 r. nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiąga zysku. Skarbowe organy egzekucyjne umarzają prowadzone przeciwko spółce postępowania egzekucyjne ze względu na bezskuteczność egzekucji. Według Sądu I instancji jedyną nową okolicznością na jaką powołuje się skarżąca spółka jest wszczęcie wobec skarżącej kolejnych postępowań egzekucyjnych, na łączną kwotę 2. 098. 519, 40 zł. Zdaniem Sądu, przesłanka ta nie może stanowić wystarczającej podstawy do zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 24 sierpnia 2015 r. albowiem spółka nie wykazała, że z tego powodu jej sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu, wpływając przez to na zdolność spółki do poniesienia kosztów sądowych także w niniejszej sprawie. Uzasadnienia dla faktu pogorszenia się sytuacji majątkowej spółki z tego właśnie powodu nie mogą na tym etapie sprawy stanowić powołane we wniosku (jak również w piśmie procesowym z dnia 26 lipca 2016 r.) okoliczności (zajęcie celne towaru o wartości powyżej 300.000 zł, egzekucja należności publicznoprawnych w wysokości przekraczającej kwotę 5.000.000, decyzje wymiarowe na kwotę ok. 6.000.000 zł, brak zysku za 2014 r. oraz nieprowadzenie przez spółkę działalności gospodarczej przez ostatnie pół roku) albowiem wpływ tego rodzaju argumentacji na zdolność płatniczą strony był już przedmiotem oceny referendarza sądowego w prawomocnym postanowieniu z dnia 24 sierpnia 2015 r., a strona nie podniosła innych okoliczności, które mogłyby rzutować na pogorszenie się kondycji finansowej spółki. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., poprzez błędne niezastosowanie, podczas gdy skarżąca nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zaskarżone postanowienie rozstrzygało kwestię kolejnego wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia 19 września 2013 r. Rozpoznając pierwszy wniosek w tej sprawie referendarz sądowy badał zaistnienie przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Rozpoznanie kolejnych wniosków sprowadza się do ustalenia, czy okoliczności sprawy uległy zmianie, co uprawniałoby do zmiany prawomocnego postanowienia sądu. Zgodnie z prawidłowo powołanym i zastosowanym przez Sąd I instancji art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Jak wskazał NSA w postanowieniu z dnia 8 stycznia 2015 r., sygn. akt I GZ 606/14, stosownie do dyspozycji cytowanego przepisu zmiana takiego postanowienia może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpi zmiana okoliczności sprawy. Tymczasem skarżąca powołując się na nowe okoliczności, które mogłyby doprowadzić do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, nie przedstawiła dokumentów potwierdzających powoływane okoliczności. To, że skarżąca ocenia swoją sytuację inaczej niż Sąd administracyjny rozpatrujący jej wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie stanowi przesłanki do zmiany rozstrzygnięcia wydanego w tym zakresie. Instytucja przewidziana w art. 165 p.p.s.a. nie służy do ponownego rozpatrzenia argumentów strony przedstawionych w trakcie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, lecz do umożliwienia zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie (w tym postanowień w przedmiocie przyznania prawa pomocy) w przypadku, gdy okoliczności sprawy uległy zmianie, powodując nieadekwatność poprzednio zapadłego postanowienia do zmienionej sytuacji. W przypadku braku wskazania, iż okoliczności sprawy uległy zmianie, brak było podstaw do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy na podstawie art. 165 p.p.s.a. Jedyną nową okolicznością na jaką powołuje się skarżąca spółka jest wszczęcie wobec skarżącej kolejnych postępowań egzekucyjnych, na łączną kwotę 2. 098. 519, 40 zł. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji przesłanka ta nie może stanowić wystarczającej podstawy do zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 24 sierpnia 2015 r. albowiem spółka nie wykazała, że z tego powodu jej sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu, wpływając przez to na zdolność spółki do poniesienia kosztów sądowych także w niniejszej sprawie. Wskazać również należy, że treść kolejnego wniosku o przyznanie spółce zwolnienia w zakresie kosztów sądowych niemal w całości stanowi powtórzenie argumentacji wniosku będącego przedmiotem oceny referendarza sądowego w prawomocnym postanowieniu z dnia 24 sierpnia 2015 r. Wskazane okoliczności dowodzą tego, że zasadnicza argumentacja tego wniosku pokrywa się z tą, jaką skarżąca spółka podnosiła już wcześniej i która była już przedmiotem oceny. Z przyczyn powyższych, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił, jak w sentencji.