I GSK 93/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 października 2021 r. sygn. akt III SA/Po 538/21 w sprawie ze skargi A na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz A 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: WSA, Sąd I instancji) wyrokiem z 26 października 2021 r., sygn. akt III SA/Po 538/21 uwzględnił skargę A (dalej: strona, skarżąca, spółka) uchylając decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu (dalej: ZUS) z 25 stycznia 2021 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie z wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek za okres marzec, kwiecień i maj 2020 r. Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – wniósł ZUS zaskarżając wyrok w całości, domagając się alternatywnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania lub uchylenia tego orzeczenia w całości i oddalenia skargi spółki, a także zasądzenia od strony na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego wg norm przepisanych. Wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów: 1. postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. 105 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, iż w toku postępowania prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywoływanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.1842 ze zm.; dalej: ustawa) w sprawie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. Zakład naruszył ww. przepisy k.p.a. i ustawy, bowiem nie zastosował w sprawie z ww. wniosku spółki przepisu art. 15zzzzzn2 ustawy, co w konsekwencji doprowadziło do uchylenia przez ten Sąd decyzji ZUS wydanej zgodnie z art. 31zp ust. 1 ustawy; 2. prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj. art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 ustawy, poprzez przyjęcie, że przepis ten będzie miał zastosowanie w sprawie złożonego przez skarżącą 12.11.2021 r. wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi. W odpowiedzi na skargę kasacyjną zażądano jej oddalenia oraz zasądzenia od organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Przystępując do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej, należy tę ocenę poprzedzić koniecznym w rozpatrywanej sprawie przypomnieniem i wyjaśnieniem, że prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych jest o tyle istotne, że zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczają sformułowane przez skarżącego kasacyjnie zarzuty, oparte na ustawowych podstawach i uzasadnione w treści skargi kasacyjnej. Konkretne podstawy skargi kasacyjnej, czyli zawarte w niej przyczyny zaskarżenia rozstrzygnięcia, determinują całkowicie kierunek działalności badawczej (kontrolnej) Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą musi on podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Z tych względów, skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym, obwarowanym m.in. przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1-3 p.p.s.a.). Ponadto art. 176 p.p.s.a. reguluje elementy składowe skargi kasacyjnej, a zgodnie z § 1 pkt 2 tego przepisu jej obligatoryjnym elementem jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd pierwszej instancji (vide postanowienia NSA z 8 marca 2004 r. sygn. akt FSK 41/04; z 1 września 2004 r. sygn. akt FSK 161/04; z 24 maja 2005 r. sygn. akt FSK 2302/04). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych. Na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania nie tylko, które przepisy prawa materialnego zostały przez Sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, lecz także na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie zmierzać powinien do wykazania, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. Z kolei w przypadku zarzutu błędnej wykładni konieczne jest wskazanie na czym polega wadliwe rozumienie przez Sąd pierwszej instancji przepisu. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Podobnie rzecz się ma przy naruszeniu prawa procesowego, gdzie należy wskazać przepisy tego prawa, które zostały naruszone przez Sąd I instancji i wpływ tego naruszenia na wynik sprawy, tj. na rozstrzygnięcie (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić bowiem należy, że zamierzony skutek skarga kasacyjna może odnieść tylko wówczas, gdy wykazane zostanie takie naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania, któremu można zasadnie przypisać możliwy istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut mający oparcie w treści art. 174 pkt 2 p.p.s.a. bowiem we wniesionym środku zaskarżenia nie oznaczono precyzyjnie norm, które zostały naruszone; zarówno art. 15zzzzzn2, jak też art. 31zp ust. 1 ustawy zawierają szczegółowe normy (a jest ich łącznie kilkanaście), które – co do ich naruszenia – należało precyzyjnie oznaczyć. Była o tym wyżej mowa (z przytoczeniem orzecznictwa) i nie ma potrzeby ponownego przytaczania poczynionej argumentacji. Normy te łączą się bezpośrednio z przedmiotem niniejszej sprawy (w zakresie złożonego wniosku o przywrócenie terminu) i obowiązek ich precyzyjnego oznaczenia – w zakresie naruszenia prawa procesowego – nie budzi najmniejszej wątpliwości. Zdumiewać też musi powołanie w podstawie zarzutu skargi kasacyjnej art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.; Sąd I instancji wskazał w podstawie rozstrzygnięcia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. (vide ostatnie zdanie uzasadnienia wyroku). Autor skargi kasacyjnej – w uzasadnieniu wniesionego środka zaskarżenia – nie wskazuje też w jakim zakresie został naruszony art. 105 § 1 k.p.a.; oznacza to możliwość zaniechania rozważań co do tej kwestii przez Sąd II instancji. Precyzyjne oznaczenie – tym razem – podstawy zaskarżenia nie oznacza, że zarzut nr 2 skargi kasacyjnej można uznać za zasadny. Nie spełnia on bowiem podstawowego wymogu sformułowanego w art. 174 pkt 1 p.p.s.a.; nie wskazano na czym polegała jego błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka winna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie. Tymczasem wskazany – w podstawie zarzutu skargi kasacyjnej – art. 15zzzzz2 ust. 1 pkt 2 ustawy nie został w ogóle w powyższym zakresie omówiony; kilkakrotnie wskazuje się zaś art. 15zzzzzn2, co nie spełnia wyżej wskazanych wymogów formalnych. Mając na względzie powyższe – stosownie do treści art. 184 p.p.s.a. – należało orzec jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono w myśl art. 204 pkt 2 p.p.s.a.