I GSK 802/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia NSA Lidia Ciechomska-Florek Sędzia del. WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Protokolant Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 lutego 2016 r. sygn. akt I SA/Sz 1183/15 w sprawie ze skargi M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oraz odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 11 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 1183/15 oddalił skargę M. T. G. (dalej: skarżący) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie (dalej: SKO) z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym i odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Sąd I instancji rozstrzygał w następującym stanie faktycznym i prawnym: Prezydent Miasta Szczecin występując w przedmiotowej sprawie w roli wierzyciela i organu egzekucyjnego, wystawił w dniu [...] maja 2014 r. wobec skarżącego osiem tytułów wykonawczych, obejmujących należności z tytułu opłaty dodatkowej za nieopłacone postoje w strefie płatnego parkowania pojazdu marki T. o nr rej. [...] w kwocie po 50 zł za każdy postój oraz koszty upomnienia w kwocie 8,80 zł. Odpisy tytułów wykonawczych zostały doręczone skarżącemu w dniu [...] lipca 2014 r. Pismem z dnia [...] lipca 2014 r. skarżący zgłosił zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, wskazując na błąd co do osoby zobowiązanego. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r., wydanym na podstawie art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm. - dalej: u.p.e.a.), Prezydent Miasta Szczecin uznał za nieuzasadnione zarzuty zgłoszone przez zobowiązanego w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych oraz odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec uznania, że wystarczającym dowodem nieopłaconego postoju pojazdu w strefie płatnego parkowania są zawiadomienia o nieopłaconym postoju. W wyniku rozpatrzenia zażalenia, SKO postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r., uchyliło zaskarżone postanowienie i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji wobec uznania, że zobowiązany nie tylko wskazał dane użytkownika pojazdu umożliwiające wierzycielowi identyfikację tej osoby, ale nadto wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań tejże osoby w charakterze świadka. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezydent Miasta Szczecin postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r. uznał za nieuzasadnione zarzuty wniesione przez zobowiązanego oraz odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ stanął na stanowisku, że za osobę zobowiązaną do uiszczenia opłat za korzystanie z miejsc parkingowych w strefie płatnego parkowania uznać należy zobowiązanego jako właściciela pojazdu. Orzekając na skutek zażalenia, SKO postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2015 r. utrzymało w mocy ww. postanowienie organu I instancji. Organ II instancji uznał, że skarżący nie przedstawił żadnego wiarygodnego dowodu na poparcie zgłoszonego zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego, a tym samym organ I instancji mógł w przedmiotowym postępowaniu za zobowiązanego uznać właściciela pojazdu. Przeprowadzenie konkretnego dowodu z przesłuchania świadka w osobie Z. W. okazało się niemożliwe wskutek okoliczności niezależnych od Strony i organu. Śmierć świadka będącego jednocześnie domniemanym użytkownikiem pojazdu nie może skutkować stwierdzeniem, że zarzut błędu co do osoby zobowiązanego jest uzasadniony. W ocenie organu w przypadku, gdy zobowiązany nie zaoferował - poza przesłuchaniem domniemanego użytkownika - innych dowodów, należało przyjąć, że nie uwolnił się od odpowiedzialności. Skarżący nie zgadzając się z rozstrzygnięciem wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Sąd I instancji oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) i uzasadniając motywy podjętego rozstrzygnięcia, po uprzednim wskazaniu przepisów prawnych mających zastosowanie w sprawie zaznaczył, że istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy fakt parkowania pojazdu skarżącego w strefie płatnego parkowania w dniach i godzinach ustalonych przez organ został należycie udowodniony - co wiąże się z zarzutem błędu co do osoby zobowiązanego, zgłoszonym w piśmie z dnia [...] lipca 2014 r., a jednocześnie z zarzutem nieistnienia obowiązku, zgłoszonym dodatkowo w skardze. W ocenie Sądu I instancji, nie można uznać za uzasadnione twierdzeń skarżącego, że fakt parkowania pojazdu będącego własnością skarżącej nie został w sposób należyty udowodniony, a zatem, że druki "zawiadomień" wystawione przez inkasentów pobierających opłaty umieszczane na pojeździe nie stanowią wystarczającego dowodu parkowania pojazdu. Zdaniem WSA w świetle okoliczności faktycznych występujących w rozpoznawanej sprawie zachodzi podstawa do uznania, że skarżący nie był faktycznie zainteresowany wykonywaniem ustawowego obowiązku co do uiszczania opłaty za parkowanie swojego pojazdu w strefie płatnego parkowania, a świadczy o tym w 25 nieopłaconych zaparkowań samochodu stanowiącego własność skarżącego za okres około trzech lat, a jedynie był zainteresowany uzyskaniem potwierdzenia jego zachowania jako zgodnego z prawem, umożliwiającego dalsze unikanie odpowiedzialności od ponoszenia opłat za parkowanie pojazdu w tej strefie. Zdaniem Sądu I instancji, zachowanie skarżącego zmierzało jedynie do obejścia obowiązującego porządku prawnego, zmierza bowiem do zrealizowania celu, którego osiągnięcie jest zakazane. Chodzi tu zatem o wywołanie skutku sprzecznego z prawem. Odnosząc się do argumentacji strony skarżącej, Sąd I instancji uznał, że skarżący jedynie gołosłownie polemizuje z obowiązkiem, który wynika z mocy przepisu ustawy o drogach publicznych (art. 13 ust. 1 w związku z art. 13f ust.1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, Dz. U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm.). Zdaniem Sądu I instancji, sporządzenie zawiadomień o nieopłaconym postoju w strefie płatnego parkowania (na drukach ścisłego zarachowania) wraz z wyszczególnieniem wszystkich danych pojazdu i miejsc jego parkowania przez inkasentów (kontrolerów) obsługujących strefę płatnego parkowania, bezspornie mających uprawnienia do kontrolowania wykonywania obowiązków ustawowych wnoszenia opłat przez korzystających z drogi publicznej przez parkowanie pojazdu w strefie płatnego parkowania, należy uznać za wystarczającą podstawę faktyczną dla przyjęcia, że pojazd ten w określonych dniach i godzinach był zaparkowany w miejscu znajdującym się w takiej strefie. W ocenie WSA skarżący nie przedstawił w toku postępowania żadnego jednoznacznego i bezspornego dowodu na okoliczność parkowania pojazdu poza obszarem strefy płatnego parkowania w dniach i godzinach określonych w 25 zawiadomieniach. Wobec faktu, że wierzyciel nie ma możliwości wykazywania prawdziwości twierdzeń zobowiązanego, zaś organ egzekucyjny nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego, to z tego powodu ciężar przeprowadzenia dowodu w celu wzruszenia twierdzeń organu obciąża co do zasady stronę, która z danego faktu wywodzi korzystne dla siebie skutki. Zasadnie zatem w ocenie Sądu I instancji organy przyjęły, że dowód w tym zakresie obciąża właściciela pojazdu, a działaniu organu nie można zarzucić naruszenia art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Stanowisko organów w tym przedmiocie zostało wyczerpująco przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego aktu, i odpowiada obowiązującemu prawu oraz dominującemu orzecznictwu sądów administracyjnych. W ocenie WSA nie zasługiwał na uwzględnienie również zarzut naruszenia przez organy wskazanego w uzasadnieniu skargi przepisu art. 13b ust. 1 ustawy o drogach publicznych z uwagi na jego zgłoszenie po ustawowym terminie (art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.). W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Szczecinie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie przez WSA skargi M. G. w sytuacji, gdy postanowienie SKO i poprzedzające go postanowienie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 33 pkt 4 u.p.e.a. oraz z naruszeniem art. 75 § 1 k.p.a. uzasadniającym jego uchylenie ze względu na istotne naruszenie przepisów postępowania, w szczególności polegające na błędnym ustaleniu przez organy stanu faktycznego w sprawie i dokonanie na tej podstawie niewłaściwej oceny materiału dowodowego, przez co wypełniona została dyspozycja art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Argumentację na poparcie powyższego zarzutu skarżący przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336). Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała. Postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania należało uznać za nieusprawiedliwiony. W zarzucie tym skarżący kasacyjnie wskazuje na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy postanowienie SKO i poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 33 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 75 § 1 k.p.a. ze względu na istotne naruszenie przepisów postępowania, w szczególności błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz niewłaściwą ocenę materiału dowodowego. Kwestią sporną jest zaistnienie przesłanki zarzutów egzekucyjnych pomieszczonej w art. 33 pkt 4 u.p.e.a., czyli błąd co do osoby zobowiązanej. W ocenie NSA organy dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Nie doszło w tym zakresie do naruszenia wskazanych w zarzucie przepisów prawa. Wprawdzie można było w tej sprawie poszerzyć postępowanie dowodowe o wnioskowane przez stronę dowody w postaci przesłuchania żony biorącego w użyczenie samochód, za którego parkowanie należne są opłaty dodatkowe oraz ewentualnie domowników, którzy zamieszkiwali razem z biorącym w użyczenie samochód Z. W. Nie mniej jednak zgromadzony materiał dowodowy pozwalał, w ocenie NSA, na konstatację, iż to skarżący kasacyjnie winien uiścić opłaty dodatkowe za parkowanie pojazdu. Twierdzenia zobowiązanego są bowiem niewiarygodne. Podkreślić w okolicznościach stanu faktycznego sprawy należy, że skarżący kasacyjnie nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczność zawarcia umowy użyczenia pojazdu. Wskazać dalej trzeba, że okres nieopłacania opłaty dodatkowej za postój samochodu marki T., wynosi prawie 3 lata i 4 miesiące. Pierwszy postój w strefie płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty miał bowiem miejsce w dniu [...] kwietnia 2010 r., ostatni zaś [...] sierpnia 2013 r. W sumie było to 25 postojów bez opłaty. Oczywiście umowa użyczenia nie musiała być sporządzona na piśmie. Nie mniej jednak tak długi okres użyczenia bez spisanej umowy nie jest czymś zwyczajowo przyjętym. Doświadczenie życiowe podpowiada, że umowy takie są sporządzane w formie pisemnej. Jeśli brak takiej umowy, to co do zasady strony takiego stosunku prawnego wiąże jakaś osobista relacja. Skarżący kasacyjnie przedstawiając swoje stanowisko w sprawie nie wskazał dlaczego doszło do użyczenia tego pojazdu. Nie zaprezentował żadnej przekonującej argumentacji dla usprawiedliwienia powoływanej umowy. Nie przedstawił żadnego dokumentu wskazującego, że doszło do zawarcia takiej umowy, co usprawiedliwiałoby też w sposób obiektywny nieodpłatne użyczenie samochodu przez okres prawie 3 lat i 4 miesięcy. Istota zasady swobodnej oceny dowodów polega na tym, że organ nie jest skrępowany żadnymi przepisami co do rodzaju poszczególnych dowodów i może zgodnie z własną oceną wyników postępowania dowodowego w danej sprawie ustalić stan faktyczny. Niewątpliwie swobodna ocena nie oznacza oceny dowolnej, gdyż organ w uzasadnieniu decyzji musi wykazać dlaczego przyjął taki, a nie inny stan jako podstawę swego rozstrzygnięcia. Przepis art. 80 k.p.a. nie wyznacza organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie wg swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne (por. wyrok NSA z dnia 9 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 484/15, LEX nr 2118772). Artykuł 80 k.p.a. statuuje zasadę swobodnej oceny dowodów, a zatem nie wyznacza on organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. Oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodność i moc dowodów), organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, wskazując w uzasadnieniu decyzji fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (por. wyrok NSA z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 1940/11, LEX nr 1331838). Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całego materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych (por. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 203/16, LEX nr 2432892). Podkreślić w tym miejscu należy, że zachowanie formy pisemnej umowy użyczenia samochodu leży w interesie użyczającego właściciela, aby w razie nieprawidłowego czy niezgodnego z prawem korzystania z pojazdu mógł on wskazać sprawcę zdarzenia i dotyczy to nie tylko sytuacji nieuiszczania opłaty za parkowanie. Nie przedstawił dowodu, kto płacił za samochód ubezpieczenie, jeśli on, to dlaczego ponosił z tego tytułu obciążenie przez tak długi okres, nie korzystając przy tym z samochodu. Jeżeli ciężar składki ubezpieczeniowej spoczywał na biorącym w użyczenie, to z pewnością zachowały się jakieś dowody na piśmie dotyczące uiszczenia składki OC lub składek, łącznie z autocasco (AC). Tak długi okres użyczenia bez umowy na piśmie wskazuje, jak to już wcześniej zauważono, na bliską relację pomiędzy stronami umowy. Konstatacja taka kłóci się jednak z brakiem wiedzy po stronie skarżącego kasacyjnie o śmierci biorącego w użyczenie samochód Z. W. Podkreślić w tym miejscu wypada, że skarżący kasacyjnie wnosił o przesłuchanie Z. W. czterokrotnie, wszystkie cztery wnioski złożone zostały już po śmierci biorącego w użyczenie samochód. Z. W. zmarł bowiem w dniu [...] listopada 2013 r., natomiast wnioski o jego przesłuchanie zostały złożone w dniach: [...] listopada 2013 r., [...] stycznia 2014 r., [...] lipca 2014 r. i [...] marca 2015 r. A więc, w okresie ponad roku i czterech miesięcy od śmierci Z. W. skarżący kasacyjnie nie miał wiedzy o śmierci wydawałoby się bliskiej osoby. Skarżący winien był wiedzieć o śmierci Z. W., jeżeli rzeczywiście użyczał mu samochód przez okres prawie 3 lat i 4 miesięcy. W ocenie NSA przedstawione fakty poddają w wątpliwość twierdzenia skarżącego kasacyjnie co do rzeczywistego użyczenia przedmiotowego pojazdu, za którego parkowanie nie uiszczano opłat. Usprawiedliwione zatem w tych okolicznościach było uznanie skarżącego kasacyjnie, jako właściciela pojazdu, za zobowiązanego do uiszczenia tych 25 opłat dodatkowych. Tym samym postawiony w skardze kasacyjnej zarzut nie zasługiwał na uwzględnienie. Ustalenia faktyczne organów zaaprobowane przez Sąd I instancji, jak i dokonana ocena zgromadzonego materiału dowodowego nie naruszały prawa. Uwzględniono bowiem w postępowaniu dowodowym treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, wskazano w uzasadnieniu postanowienia fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których oparł rozstrzygnięcie, przedstawił też argumentację dotyczącą uznania jako niewiarygodnych twierdzeń zobowiązanego. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut skargi za nieusprawiedliwiony i oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.