I GSK 284/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia del. WSA Małgorzata Bejgerowska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej ES od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 września 2019 r. sygn. akt I SA/Gd 478/19 w sprawie ze skargi ES na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 28 grudnia 2018 r. nr 2201-IEE-2.711.2.195.2018.2.BT w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 3 września 2019 r., o sygn. akt I SA/Gd 478/19, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a."), oddalił skargę ES (dalej jako: "Strona" lub "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 28 grudnia 2018 r., nr 2201-IEE-2.711.2.195.2018.2.BT, w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Pełna treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz innych orzeczeń powołanych poniżej, dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Strona, reprezentowana przez adwokata ustanowionego z urzędu, zaskarżyła opisany powyżej wyrok w całości, zarzucając, na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. – dalej w skrócie: "K.p.a.") oraz w zw. z art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm. - dalej w skrócie: "u.p.e.a.") przez bezzasadne oddalenie skargi, bez dokładnego wyjaśnienia sprawy i zaniechanie rozpatrzenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a przez to uznanie, że nie zachodzą warunki do uchylenia względnie zmiany zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku; - art. 106 § 1 i 5 P.p.s.a. w zw. z art. 80 K.p.a. przez zaniechanie wszechstronnego rozważenia całości zebranego materiału, a przez to uznanie, że prawidłowe było postępowanie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku przy rozpoznaniu środków odwoławczych Skarżącego. Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono także naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwą wykładnię art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 473 ze zm. – dalej w skrócie: "ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych"), a także przepisu art. 879 Kodeksu postępowania cywilnego, dotyczącego egzekucji sądowej. W oparciu o powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. 2.1. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Strony organ odwoławczy, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. 2.2. W rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie wzięli udziału pełnomocnicy obu stron postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: 3. Skarga kasacyjna z uwagi na brak usprawiedliwionych podstaw, podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny sporządził w niniejszej sprawie uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną, zgodnie z art. 193 zdanie drugie P.p.s.a., przedstawiając jedynie ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta ma charakter szczególny, gdyż wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed Sądem odwoławczym wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny sprowadził swoją dalszą wypowiedź tylko do rozważań, oceniających zarzuty postawione wobec zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji. Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz żadna z przesłanek, przewidziana w art. 189 P.p.s.a., które podlegają rozważeniu z urzędu, dokonując kontroli zaskarżonego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę jedynie zakres wyznaczony podstawami skargi kasacyjnej określonymi w art. 174 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. Związanie podstawami skargi kasacyjnej i sformułowanymi w niej zarzutami oznacza, że "gospodarzem" procesu kontrolnego na poziomie sądu kasacyjnego jest autor skargi kasacyjnej. Do niego bowiem należy wybór podstaw kasacyjnych, wytknięcie stwierdzonych uchybień i określenie ich form. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny w żaden sposób modyfikować, uzupełniać skargę kasacyjną, której sporządzenie ustawodawca powierzył specjalistom (por. wyrok NSA z dnia 7 lipca 2017 r., o sygn. akt II GSK 1893/14). 3.1. Odnosząc się w pierwszej kolejności do multiplikacji zarzutów procesowych, Naczelny Sąd Administracyjny za bezzasadne uznał zarzuty uchybienia art. 7 i art. 80 K.p.a. Powołany w skardze kasacyjnej przepis art. 7 K.p.a. statuuje zasadę prawdy obiektywnej, zgodnie z którą w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z zasady tej wynika obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisów prawa. Z kolei zgodnie z art. 80 K.p.a. ocena, czy dana okoliczność została udowodniona, dokonywana ma być na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Istotną przesłanką prawidłowości swobodnej oceny dowodów jest to, aby organ administracji publicznej ocenił "nie tylko każdy dowód z osobna, ale wszystkie dowody w łączności" (E. Iserzon, Komentarz IV, 1970, s. 156). Oceniając postępowanie organów w niniejszej sprawie, zaakceptowane przez WSA w Gdańsku, nie można postawić im zarzutu wykroczenia poza powołane powyżej zasady, a tym samym nie sposób podzielić zarzutów skargi kasacyjnej co do uchybienia przepisom K.p.a. Zebrany w sprawie materiał dowodowy w zakresie podstaw prowadzonej egzekucji, jak też dokonana przez organy ocena braku przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie budzą zastrzeżeń. Trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, iż dowody w sprawie zostały skrupulatnie zebrane i wnikliwie rozpatrzone oraz poddane ocenie w sposób umożliwiający wydanie prawidłowego postanowienia. W sprawie przeprowadzono konieczne czynności mające na celu ustalenie, czy zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wbrew twierdzeniom Skarżącego kasacyjnie zebrane w sprawie dowody zostały szczegółowo przeanalizowane przez organ, co stanowiło realizację obowiązków wynikających z art. 7 i art. 80 K.p.a. W działaniu organów egzekucyjnych, ani WSA akceptującego wyniki postępowania, nie sposób dopatrzeć się nieprawidłowości w ustaleniu stanu faktycznego, czy zastosowaniu do jego oceny przepisów K.p.a., czy u.p.e.a. Mając powyższe na uwadze za trafne należało uznać stanowisko zajęte przez Sąd pierwszej instancji, że organy wywiązały się z obowiązku realizacji czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie egzekucyjnej. Zarzucając organom egzekucyjnym naruszenia natury formalnej, w zakresie postępowania dowodowego, Strona nie przedstawiła żadnych konkretnych dowodów, wskazujących na wadliwość poczynionych ustaleń, bądź istnienie prawnych podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. 3.2. Co istotne w skardze kasacyjnej nie sformułowano zarzutu uchybienia art. 59 § 1 u.p.e.a., który stanowił podstawę zaskarżonego postanowienia, co oznacza, że Skarżący kasacyjnie nie zakwestionował skutecznie przesłanek do jego wydania. Zgodnie zaś z art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się m.in., jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał (pkt 2); gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego (pkt 4). Z kolei stosownie do powołanego w zarzutach skargi kasacyjnej art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego, a podstawą skargi jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy, bądź zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. W motywach skargi kasacyjnej nie wykazano jednak, aby którakolwiek z powyżej opisanych sytuacji zaistniała w niniejszej sprawie. Strona nie akceptuje sytuacji, w której ma ponosić koszty obowiązkowego ubezpieczenia OC pojazdu, który podlegał zajęciu przez prawie trzy lata i jednocześnie zarzuca organom zwłokę w przeprowadzeniu licytacji. Kwestionując w skardze kasacyjnej brak postaw do prowadzenia egzekucji podniesiono, że skoro pojazd znajdował się pod dozorem organu przez prawie trzy lata i nie było ryzyka powstania szkody komunikacyjnej i odpowiedzialności cywilnej, to brak jest także podstaw do opłacania składki na ubezpieczenie OC. W tej kwestii słusznie Sąd pierwszej instancji zauważył, że opłata nałożona została na zobowiązanego za brak spełnienia w roku kontroli, tj. 2017, obowiązku zachowania ciągłości ochrony ubezpieczeniowej pojazdu samochodowego marki [...] nr rej. [...], którego Skarżący był właścicielem do dnia sprzedaży, tj. 12 czerwca 2017 r. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, posiadacz pojazdu mechanicznego jest obowiązany zawrzeć umowę obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem posiadanego przez niego pojazdu. Stosownie do art. 29 ust. 1 tej ustawy posiadacz pojazdu jest obowiązany zawrzeć umowę ubezpieczenia OC najpóźniej w dniu rejestracji pojazdu mechanicznego. Z powyższego wynika konieczność ponoszenia przez posiadacza pojazdu ciężaru obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC i kontynuowania jej przez cały okres rejestracji pojazdu, niezależnie od jego stanu technicznego oraz zakresu użytkowania. W skardze kasacyjnej nie podważono słusznego stanowiska WSA w Gdańsku, że okres wyłączenia użytkowania przez Skarżącego pojazdu, w związku z faktem odbioru zajętego w toku egzekucji pojazdu przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...[, pozostaje bez wpływu na obowiązek poniesienia opłat na składki OC. Zasadnie zatem w zaskarżonym postanowieniu stwierdzono, że zajęcie ruchomości jakkolwiek ogranicza uprawnienie właściciela do dysponowania zajętym składnikiem majątkowym i dysponowaniem nim, to pozostaje bez wpływu na przymiot własności dotychczasowego właściciela i obowiązek ubezpieczenia OC. Zajęcie ogranicza jedynie uprawnienia właściciela do dysponowania zajętą nieruchomością i do korzystania z niej, w sytuacji gdy organ egzekucyjny nie stał się posiadaczem pojazdu, tylko jego dzierżycielem. Wbrew oczekiwaniom Skarżącego kasacyjnie pomimo zmiany właściciela pojazdu samochodowego z dniem 12 czerwca 2017 r., ciężar uregulowania zaległych należności ubezpieczenia z tytułu OC nie przechodzi na nabywcę pojazdu. Stosownie do art. 31 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach w razie przejścia lub przeniesienia prawa własności pojazdu mechanicznego, którego posiadacz zawarł umowę ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, na posiadacza pojazdu, na którego przeszło lub zostało przeniesione prawo własności, przechodzą prawa i obowiązki poprzedniego posiadacza wynikające z tej umowy. Umowa ubezpieczenia OC ulega rozwiązaniu z upływem okresu, na który została zawarta, chyba że posiadacz, na którego przeszło lub zostało przeniesione prawo własności, wypowie ją na piśmie. Tymczasem Skarżący nie wykazał, aby dokonał wypowiedzenia umowy ubezpieczenia OC jako posiadacz spornego pojazdu do dnia 12 czerwca 2017 r. Wierzyciel potwierdził, że do czasu przeniesienia prawa własności pojazdu marki [...[ o nr rej. [...[ na osobę trzecią, tj. do czasu sprzedaży pojazdu przez organ egzekucyjny, bądź do czasu wyrejestrowania pojazdu w Polsce, ciąży na właścicielu obowiązek zachowania ciągłości ochrony ubezpieczeniowej w zakresie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych. Wbrew stanowisku Skarżącego zajęcie egzekucyjne ruchomości w żaden sposób nie wpływa na powyższy ustawowy obowiązek właściciela pojazdu co do obowiązkowego ubezpieczenia OC. Pomimo wyrażanego przez Skarżącego kasacyjnie poglądu, że egzekucja winna być umorzona, bo na skutek zajęcia pojazdu utracił on status jego posiadacza i nie jest on zobowiązanym w sprawie, w skardze kasacyjnej brak jest zarzutu uchybienia art. 59 u.p.e.a., co uniemożliwia w istocie Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, w składzie orzekającym, dokonanie pełnej kontroli orzeczenia Sądu pierwszej instancji w związku z przedmiotem sprawy. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w skardze kasacyjnej nie podważono skutecznie stanowiska zawartego w zaskarżonym postanowieniu, zaakceptowanego przez Sąd pierwszej instancji. W granicach niniejszej sprawy, której przedmiotem jest odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego, brak jest podstaw do rozważania przesłanek dotyczących skargi na czynność egzekucyjną na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. Jedynie w ramach odrębnego postępowania, zainicjowanego skargą na czynności egzekucyjne, możliwe jest zbadanie zgodności z prawem oraz prawidłowości dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej, w świetle przepisów u.p.e.a. 3.3. Za pozbawiony podstaw uznać należy także zarzut uchybienia art. 106 § 1 i 5 P.p.s.a., zgodnie z którym po wywołaniu sprawy rozprawa rozpoczyna się od sprawozdania sędziego, który zwięźle przedstawia na podstawie akt stan sprawy ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów skargi oraz, że do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zarzut z powołaniem na powyższą regulację nie znalazł jakiegokolwiek uzasadnienia w motywach skargi kasacyjnej, podobnie jak w przypadku art. 879 Kodeksu postępowania cywilnego, pomimo, że wymóg uargumentowania zarzutu wynika wprost z art. 176 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Autor skargi kasacyjnej pominął także, że sąd rozpoznający sprawę w trybie uproszczonym może przekazać ją do rozpoznania na rozprawie (na podstawie art. 122 P.p.s.a.), co oznacza, że nie ma takiego obowiązku. Co więcej Strona nie precyzuje, na czym polegała szczególna zawiłość sprawy, która miałaby uzasadniać jej rozpoznanie na rozprawie, a także nie wskazuje jakie postępowanie dowodowe miałby przeprowadzić Sąd pierwszej instancji, stosując odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. 3.4. W konsekwencji zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego niezasadny okazał się zarzut uchybienia przepisowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., który stanowi regulację wynikową i jednocześnie prawną podstawę orzeczenia uchylającego decyzję lub postanowienie. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji zastosował art. 151 P.p.s.a. uznając, że w sprawie nie doszło do naruszenia prawa w postępowaniu egzekucyjnym. Skuteczność zarzutu naruszenia powołanego w petitum skargi kasacyjnej przepisu wynikowego zależy od wykazania zasadności pozostałych jej zarzutów, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. 3.5. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną Strony jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił w całości od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu, w oparciu o treść art. 207 § 2 P.p.s.a., uznając, że zachodzi przypadek szczególny dotyczący sytuacji majątkowej Skarżącego kasacyjnie. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł również o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez pełnomocnika Strony działającego z urzędu, bowiem wyłącznie właściwy do rozpoznania wniosku o przyznanie wynagrodzenia, o którym mowa w art. 250 P.p.s.a., jest wojewódzki sąd administracyjny (art. 254 P.p.s.a.). M. Bejgerowska P. Piszczek J. Wegner