I GSK 2027/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia del. WSA Jacek Boratyn (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. Sp. j. w U. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 1566/21, w sprawie ze skargi D. Sp. j. w U. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 września 2021 r., nr UP-2483/2021, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 21 lipca 2022 r., sygn. III SA/Gl 1566/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej WSA w Gliwicach), po rozpoznaniu sprawy ze skargi D. spółka jawna w U. (dalej zwanej spółką lub skarżącą kasacyjnie) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 września 2021 r., nr UP-2483/2021, (020000/71/UP-2483/2021-RED), w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania, oddalił skargę. W stanie faktycznym sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), decyzją z 8 września 2021 r., utrzymał w mocy decyzję ZUS z 24 maja 2021 r., nr 020000/71/U-1643/2021-RED, odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku spółki o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie, w części finansowanej przez ubezpieczonych. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż rozpoznając wniosek spółki z 8 kwietnia 2021 r. o umorzenie zadłużenia z tytułu składek ustalił, że zadłużenie to obejmuje m. in. składki w części finansowanej przez ubezpieczonych, niebędących płatnikami składek. Zgodnie zaś z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 423, dalej zwanej u.s.u.s.) do tych należności nie stosuje się art. 28 tej ustawy, na podstawie którego ZUS umarza należności z tytułu składek. Wobec powyższego organ stwierdził, iż wskazane należności wyłączone są spod możliwości umorzenia na podstawie powołanych przepisów prawnych, a zatem zachodzi bezprzedmiotowość postępowania. WSA w Gliwicach, po rozpoznaniu wniesionej przez spółkę skargi na decyzję ZUS z 8 września 2021 r., przedmiotową skargę oddalił. Sąd podkreślił, że w myśl art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Jednakże z art. 30 u.s.u.s. wynika, iż do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, nie stosuje się przepisu pozwalającego ZUS-owi umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części ("nie stosuje się przepisu art. 28"). Sąd zaznaczył, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji w obrocie prawnym funkcjonował już wyjątek od zasady opisanej w art. 30 u.s.u.s. (art. 30 został zmieniony przez art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2021 poz. 1621). Zgodnie ze znowelizowanym brzmieniem art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28, z wyłączeniem ust. 3 pkt 4c. Jako że opisany wyjątek dotyczy ogłoszenia upadłości, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe - nie ma znaczenia w sprawie. Tak więc wobec nieistnienia podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania wniosku spółki, organ zobligowany był do odmowy wszczęcia postępowania w tym zakresie. Zasadnie, według Sądu I instancji, ZUS zasadnie odmówił wszczęcia postępowania, w części dotyczącej składek finansowanych przez osoby ubezpieczone, niebędące płatnikami tych składek, na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej zwanej: K.p.a.) w związku z art. 30 u.s.u.s. Jest to bowiem rozstrzygnięcie formalne, podjęte na podstawie art. 61a K.p.a. Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Gliwicach wniosła spółka, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 1 w związku z art. 30 u.s.u.s. poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na stwierdzeniu, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została wyłączona z wyjątkiem, który w niniejszej sprawie nie występuje, 2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit c. P.p.s.a. (ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo rażącego naruszenia przez organ przepisów art. 7, 77 i 107 § 3 K.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez brak ustalenia okoliczności przemawiających za tym, że skarżąca spełnia przesłanki do umorzenia składek. Na tej podstawie skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach, a także zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zaznaczono, że WSA w Gliwicach nie wziął pod uwagę konsekwencji, jakie mogą się wiązać z odmową umorzenia spółce należności, jak również problemów zdrowotnych wspólnika spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych. Jak stanowi zaś art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Artykuł 176 P.p.s.a. określa elementy składowe skargi kasacyjnej, a zgodnie z § 1 pkt 2 tego przepisu jej obligatoryjnym elementem jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd pierwszej instancji (por. postanowienia NSA z 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; z 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; z 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04, wszystkie dost. w CBOiS - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych. W odniesieniu do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, w postaci dopuszczenia się błędu wykładni, w kontekście wyżej przedstawionych wymogów wskazać należy, że na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek wskazania konkretnych przepisów prawa materialnego, które jego zdaniem zostały przez Sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, a także podania na czym polegała ich błędna wykładnia oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia konkretnej regulacji (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.). Innymi słowy skarżący kasacyjnie, formułując tego rodzaju zarzut, nie może się ograniczyć do wskazania przepisu, który został według niego błędnie zinterpretowany, ale winien również podać jak dany przepis winien być prawidłowo wykładany. Tak samo w przypadku zarzucenia naruszenia prawa materialnego, poprzez jego błędne zastosowanie, zarzut skargi kasacyjnej winien zawierać jednoznaczne stwierdzenie na czym miał polegać w konkretnym przypadku błąd subsumpcji. W przypadku zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, podkreślić należy, że prawidłowo sformułowany zarzut tego typu winien wskazywać konkretne regulacje procesowe, którym uchybił sąd I instancji, a także to, że naruszenie tego rodzaju regulacji mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie nie może więc ograniczyć się tylko do wskazania, że do naruszenia określonych przepisów faktycznie doszło, ale musi wykazać, co najmniej potencjalny, związek przyczynowy pomiędzy tym naruszeniem, a wynikiem sprawy. W niniejszym przypadku, w którym brak jest podstaw do stwierdzenia wystąpienia przesłanek nieważności, enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., skarżąca kasacyjnie spółka podniosła zarzuty zarówno związane z naruszeniem przepisów postępowania, jak i prawa materialnego. Ze swej istoty zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, co do zasady, winny być rozpoznane w pierwszej kolejności, gdyż ocenę prawidłowości subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przeprowadzić dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony (por. np. wyrok z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11, wyrok z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1842/08 – dost. w CBOiS). Zasada ta nie ma jednak bezwzględnego charakteru. Zinterpretowanie prawa materialnego wyznacza bowiem kierunek prowadzonego postępowania dowodowego i w konsekwencji dokonywanych ustaleń. Dlatego też gdy źródłem wadliwego dokonania ustaleń w wyniku źle przeprowadzonego postępowania może być błędna wykładnia prawa materialnego, w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny powinien ocenić zarzuty dokonania błędnej wykładni prawa materialnego. W niniejszym przypadku to właśnie wykładnia przepisu prawa materialnego miała decydujący wpływ na kształt, zakres i kierunek postępowania administracyjnego. Z tego więc względu, w pierwszej kolejności odnieść się należy do zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego, poprzez jego błędną wykładnię. W tym przedmiocie należy stwierdzić, że zarzut ten nie znajduje uzasadnionych podstaw. WSA w Gliwicach w sposób prawidłowy dokonał bowiem odkodowania treści normy prawnej z art. 30 u.s.u.s. Rezultaty przeprowadzonej przez niego gramatycznej wykładni tego przepisu, których nie sposób podważyć w oparciu o wnioski płynące z rezultatów wykładni systemowej czy też funkcjonalnej, prowadzą do jednoznacznego wniosku, że ustawodawca nie przewidział możliwości umorzenia, na podstawie art. 28 u.s.u.s., składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Takie stanowisko jest też jednolicie prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie. W związku z tym stwierdzić należy, że odmienne poglądy skarżącej kasacyjnie w omawianym zakresie, niepoparte w istocie żadnymi argumentami, nie zasługują na uwzględnienie. W ramach zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, skarżąca kasacyjnie podniosła naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez brak ustalenia okoliczności przemawiających za tym, że spełnia ona przesłanki do umorzenia składek. Odnosząc się do tego zarzutu stwierdzić należy, że nie zasługiwał on na uwzględnienie. Wynika to zaś z tego, że przedmiotem oceny WSA w Gliwicach, realizowanej pod kątem legalności, była decyzja odmawiająca wszczęcia postępowania, z uwagi na bezprzedmiotowość, mającego go zainicjować wniosku. Ze swej istoty więc, podejmując tego rodzaju rozstrzygnięcie, z uwagi na przyjętą wykładnię przepisów prawa materialnego, której prawidłowość nie została podważona, właściwy organ nie prowadził i nie mógł prowadzić ustaleń faktycznych, w przedmiocie ustalenia zasadności wniosku o umorzenie składek. Tym samym, nie stosując art. 7 i art. 77 K.p.a., nie mógł się dopuścić ich naruszenia. W podobny sposób należy odnieść się do zarzutu naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. Skoro bowiem organ nie prowadził ustaleń faktycznych, co do sytuacji ekonomicznej wnioskodawczyni i wyjaśnił podstawy odstąpienia od ich realizacji, to brak jest podstaw do stwierdzenia naruszenia omawianego przepisu, w związku z nieodniesieniem się do tego rodzaju okoliczności. Mając więc na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.