I GSK 199/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej C. Sp. z o.o. w L. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 września 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 533/23 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. w L. na czynność Prezydenta Miasta Rybnika w przedmiocie wypłaty dotacji oświatowej postanawia: oddalić skargę kasacyjną.

Zaskarżonym postanowieniem z 19 września 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 533/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę C. Sp. z o.o. w Ł. (dalej zwanej "skarżącą" lub "Spółką") na czynność Prezydenta Miasta R., w przedmiocie odmowy wypłacenia dotacji oświatowej za kwiecień 2023 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że Spółka wniosła do Sądu skargę na czynność Prezydenta Miasta R. w postaci odmowy wypłacenia dotacji w kwietniu 2023 r. na słuchaczy [...] w kwocie 18.696,14 zł, [...] w kwocie 594,96 zł, [...] w kwocie 20.151,56 zł, i [...] w kwocie 3.663,92 zł. Sąd wskazał, że z urzędu wiadomym jest, że organ odwoławczy pismem z 7 lutego 2023 r. odmówił stronie skarżącej udzielenia dotacji za miesiące od lutego do grudnia 2023 r., wskazując, że wnioski w tym zakresie zostały złożone z uchybieniem terminu określonego w art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy z 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2082 ze zm.), tj. po 30 września 2022 r. Skarga na czynność organu z 7 lutego 2023 r. została zarejestrowana w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach w repertorium sądowym pod sygnaturą akt III SA/Gl 223/23 i wyrokiem z 22 sierpnia 2023 r. Sąd ją oddalił. Zdaniem Sądu I instancji, skarga złożona w niniejszym postępowaniu dotyczy ustalenia wysokości dotacji strony skarżącej za kwiecień 2023 r., co było objęte pismem z 7 lutego 2023 r., które dotyczyło dotacji za wszystkie miesiące 2023 r. Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie zaszła tożsamość stron oraz tożsamość sprawy w znaczeniu materialnym. Wobec powyższego, stosownie do art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz.1634; dalej zwanej "p.p.s.a.") Sąd odrzucił skargę jako niedopuszczalną. W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżył powyższe postanowienie w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości w trybie art. 188 p.p.s.a. i uwzględnienie skargi na czynność Prezydenta Miasta R. oraz stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności i uznanie przez Sąd przyznania dotacji z mocy prawa w kwietniu 2023 r. dla [...], [...], [...], [...], [...] i [...], a także zasądzenie od Prezydenta Miasta R. na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego wedle norm prawem przepisanych; alternatywnie: uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucił naruszenie przepisów postepowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a poprzez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie zachodzi niedopuszczalność skargi, w związku z tym, że sprawa, której skarga dotyczy sprawy, która była już przedmiotem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 22 sierpnia 2023 r. sygn. III SA/GI 223/23, w sytuacji gdy sprawa III SA/GI 223/23 dotyczyła odmowy wypłaty dotacji w całym 2023 r., do czego w ocenie skarżącej nie było podstaw, a także dotacji przyznawanej w trybie art. 33 ust. 4 ustawy z 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2082 ze zm.), a skarga w niniejszej sprawie wniesiona została w związku brakiem wypłacenia stronie dotacji należnej z mocy samego prawa w kwietniu 2023 r., zatem przedmiot spraw był zupełnie odrębny od siebie i niniejsza sprawa winna zostać przez Sąd rozpoznana, a ponadto orzeczenie w sprawie III SA/GI 223/23 nie jest prawomocne; 2. art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez brak zawieszenia postępowania do czasu uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie rozpoznawanej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach w sprawie III SA/Gl 223/23, mimo że niniejsza sprawa dotyczy braku wypłaty dotacji w kwietniu 2023 r., a w sprawie III SA/GI 223/23 rozpoznawana była prawidłowość odmowy wypłaty dotacji w całym 2023 r., a także dotacji przyznawanej w trybie art. 33 ust. 4 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie podniesionych zarzutów, mające wykazać, że przedmiotowa sprawa swoim zakresem nie pozostaje tożsama ze sprawą rozpoznawaną pod sygn. akt III SA/Gl 223/23. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezydent Miasta R., reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, zasądzenie od skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Należy wyjaśnić, że w świetle art. 182 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Zgodnie z art. 182 § 3 p.p.s.a. rozpoznając tego rodzaju sprawę na posiedzeniu niejawnym orzeka w składzie jednego sędziego. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Autor skargi kasacyjnej oparł postawione w niej zarzuty na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., to jest zarzuca naruszenie przepisów postępowania wskazując, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dla spełnienia wymogu z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną, określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przez to rozumieć wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że miały wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny (zob. np. wyrok NSA z 5 listopada 2019 r., II FSK 3864/17; treść tego, jak i dalej powoływanych orzeczeń jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Istota rozstrzyganego sporu dotyczy oceny czy w niniejszej sprawie zachodzi niedopuszczalność skargi z uwagi na to, że sprawa, której skarga dotyczy była już przedmiotem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 22 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/GI 223/23. Przed przystąpieniem do oceny podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, na wstępie niniejszych rozważań zaznaczyć należy, że zgodnie z treścią art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku z 19 września 2023 r. – odrzucającego skargę na czynność Prezydenta Miasta R., w przedmiocie odmowy wypłacenia dotacji oświatowej za kwiecień 2023 r. – wyjaśnił motywy, jakimi kierował się, podejmując orzeczenie, wskazał przyjęty stan faktyczny, dokonał jego oceny, jak również zawarł rozważania dotyczące wykładni i zastosowania przepisów prawa procesowego, zgodnie z którymi zdaniem Sądu skargę należało odrzucić (art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Błędnie jednak wskazał w ostatnim akapicie uzasadnienia postanowienia ostateczną podstawę prawną odrzucenia skargi – art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (k. 94 akt sądowych). Mimo to treść uzasadnienia umożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania Sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skargę Spółki – zgodnie z tokiem rozumowania przyjętym przez Sąd I instancji – Sąd powinien odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a., ponieważ skarga dotyczy sprawy, w której zostały spełnione łącznie warunki tożsamości podmiotowej i przedmiotowej z wniesioną wcześniej przez Spółkę i rozpoznaną przez WSA w Gliwicach wyrokiem z 22 sierpnia 2023 r. skargą na czynność organu z 7 lutego 2023 r. (sygn. akt III SA/Gl 223/23). Zważywszy na to, że zaskarżone orzeczenie mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, błędna ocena prawna w ww. zakresie wyrażona w tym uzasadnieniu przestaje wiązać, a wiążąca staje się ocena prawna zawarta w niniejszym orzeczeniu. W świetle przedstawionych kryteriów oceny skargi kasacyjnej i zakresu sporu, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna Spółki nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie, a wyrok Sądu I instancji – pomimo częściowo błędnego uzasadnienia – odpowiada prawu, w rozumieniu art. 184 in fine p.p.s.a. Przechodząc do omówienia zarzutów zawartych w pkt. 1) petitum skargi kasacyjnej należy zauważyć, że problem prawny nim objęty w zbliżonym stanie faktycznym był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sadu Administracyjnego w postanowieniu z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I GZ 363/23. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela zasadnicze argumenty wyrażone w uzasadnieniu wspomnianego postanowienia, uznając że są one trafne również na gruncie tej sprawy. Stosownie do art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została już prawomocnie osądzona. W zakresie objętym regulacją powołanego przepisu stan powagi rzeczy osądzonej w postępowaniu sądowoadministracyjnym istnieje w warunkach tożsamości przedmiotu postępowania oraz tożsamości jego stron. Innymi słowy przy ustalaniu tożsamości sprawy należy brać pod uwagę element podmiotowy i przedmiotowy, przy czym tożsamość podmiotowa, to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej. Stąd badając, czy wskazana zasada została naruszona, sąd administracyjny analizuje: co jest przedmiotem sprawy i jakie występują strony. Jeżeli dojdzie do przekonania, że sprawa "o to samo" między tymi samymi stronami została już rozstrzygnięta, zobowiązany jest do odrzucenia skargi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 387/11; por. B. Adamiak, glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 stycznia 1998r., III SA 103/97, B. Adamiak [w:] J. Borkowski, B. Adamiak, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 1996, s. 586, J. Borkowski, Nieważność decyzji administracyjnej, ZCO Łódź – Zielona Góra 1997, s. 110, J. Borkowski [w:] J. Borkowski, B. Adamiak, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 1996,s. 722). Istotą tej regulacji jest wprowadzenie reguły, że w tej samej sprawie między tymi samymi stronami skarga przysługuje tylko raz. Wyłączona jest bowiem dopuszczalność skutecznego wniesienia kolejnej skargi na ten sam akt administracyjny, bądź to samo działanie lub bezczynność lub przewlekłość organu administracji (por. M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, w: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2015, s. 362). Taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób nie zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że wniesienie skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym powoduje wszczęcie postępowania, wywołując skutki procesowe i materialnoprawne. Prowadzi to do powstania stanu sprawy w toku, co z kolei stanowi przeszkodę do równoczesnego prowadzenia postępowania sądowego ze skarg tego samego podmiotu i na ten sam akt administracyjny. Taki stan trwa, aż do momentu uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Instytucja "stanu sprawy w toku" oznacza tzw. zawiśnięcie sprawy (lis pendens), polegające na zakazie wszczęcia nowego postępowania pomiędzy tymi samymi stronami i w tej samej sprawie. Skoro na sprawę administracyjną składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe, to do tych elementów należy odnieść się, aby prawidłowo zakreślić granice danej sprawy. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji pismem 23 maja 2023 r. skarżąca wniosła skargę na czynność Prezydenta Miasta R. w postaci odmowy przyznania dotacji oświatowej w kwietniu 2023 r. na słuchaczy: [...], [...], [...] i [...]. Skarga inicjująca postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie została zarejestrowana w repertorium sądowym pod sygnaturą akt: III SA/Gl 533/23. Jednocześnie należy zauważyć, że skarżąca złożyła już skargę na pismo z 7 lutego 2023 r. Prezydenta Miasta R. w postaci odmowy przyznania dotacji w 2023 r. na słuchaczy [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Skarga na powyższe pismo została zarejestrowana w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach w repertorium sądowym pod sygnaturą akt III SA/Gl 223/23 i oddalona wyrokiem WSA w Gliwicach z 22 sierpnia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za słuszną ocenę Sądu I instancji, że w sprawie niniejszej mamy do czynienia z tożsamością elementów podmiotowych i przedmiotowych. Podkreślić należy, iż stan sprawy w toku (lis pendens) odnosi ten skutek, że nie można w takiej samej sprawie wszcząć nowego postępowania sądowoadministracyjnego między tymi samymi stronami. Prowadzenie bowiem dwóch postępowań doprowadziłoby do wydania dwóch wyroków, z których jeden naruszałby zasadę res iudicata. Odnosząc się ponadto do argumentacji skargi kasacyjnej należy zauważyć, że w jej treści skarżąca wyraźnie wniosła o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności i uznanie przez Sąd przyznania dotacji z mocy prawa w kwietniu 2023 r. dla [...], [...], [...], [...], [...]i [...]. Mając na uwadze tak sprecyzowany wniosek Spółki, reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, zawarty w skarżącej kasacyjnie stwierdzić należy zgodnie z treścią art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a., że wniesiony środek zaskarżenia nie zasługuje na uwzględnienie. W konsekwencji powyższego, również zarzut naruszenia art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez brak zawieszenia postępowania do czasu uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie III SA/Gl 223/23 rozpoznawanej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach, nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Przepis art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ma zastosowanie wyłącznie wówczas, gdy sąd orzekający nie jest władny samodzielnie rozstrzygnąć zagadnienia wstępnego, jakie wyłoniło się lub powstało w toku postępowania sądowego. Rozstrzygnięcie tego zagadnienia musi być istotne z punktu widzenia realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego oraz powinno mieć bezpośredni wpływ na wynik tego postępowania. Zastosowanie przez sąd art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ma charakter fakultatywny. Ocena pozostawiona została więc do uznania sądu, który wydając postanowienie w tej kwestii powinien rozważyć, czy w danym przypadku celowe jest wstrzymanie biegu sprawy. Skoro Sąd I instancji stwierdził, że przedmiotowa sprawa jest tożsama podmiotowo i przedmiotowo ze sprawą III SA/Gl 223/23, to zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego stoi w sprzeczności z zasadami: ekonomiki procesowej i celowości. Uwzględniając zatem, że art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ma charakter fakultatywny i jego zastosowanie zależy od uznania sądu, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym nie podzielił stanowiska o zasadności zawieszenia postępowania w rozpatrywanej sprawie do czasu uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie III SA/Gl 223/23. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Odnosząc się do wniosku organu o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 4 lutego 2008 r. o sygn. akt I OPS 4/07 (publ. ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 23) wyjaśnił, że przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie. Do wspomnianej kategorii należy postanowienie o odrzuceniu skargi.