I GSK 1107/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del. WSA Jacek Boratyn Protokolant asystent sędziego Izabela Kołodziejczyk po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 października 2020 r. sygn. akt I SA/Kr 723/20 w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 21 maja 2020 r. nr SKO.EA/418/29/2020 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej zwany: WSA lub sądem I instancji) wyrokiem z 27 października 2020 r. sygn. akt I SA/Kr 723/20, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej zwanej: p.p.s.a.), oddalił skargę M. B. (dalej zwanego: skarżącym) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (dalej zwanego: SKO) z 21 maja 2020 r. nr SKO.EA/418/29/2020 w przedmiocie uznania zarzutów wniesionych w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione i odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przedmiotem kontroli sądu I instancji w niniejszej sprawie była legalność postanowienia SKO z 21 maja 2002 r. utrzymującego w mocy postanowienie Prezydent Miasta Krakowa z 21 stycznia 2020 r., w którym na podstawie art. 18, art. 33 § 1 pkt 1, art. 34 § 4, art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 1438, z późn. zm.; dalej zwanej: u.p.e.a.), organ uznał za nieuzasadniony zarzut wniesiony przez skarżącego w zakresie nieistnienia obowiązku oraz odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego nr W-l/770/19 z 4 grudnia 2019 r. Pełna treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz innych orzeczeń powołanych poniżej, dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu, wniósł skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie zaskarżając je w całości. W skardze kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości przez WSA – w trybie art. 179a p.p.s.a. – oraz uchylenie postanowienia SKO i postanowienia Prezydenta Miasta Krakowa z 21 stycznia 2020 r. w trybie art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia ww. wniosku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości przez Naczelny Sąd Administracyjny w trybie art. 185 § 1 p.p.s.a. i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Na zasadzie art. 176 § 2 p.p.s.a. wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Na zasadzie art. 61 § 3 zd. pierwsze p.p.s.a. wniósł o wstrzymanie wykonania postanowienia Prezydenta Miasta Krakowa z 21 stycznia 2020 r. i postanowienia SKO, wskazując, że ich wykonanie spowoduje niebezpieczeństwo powstania trudnych do odwrócenia skutków, tj. prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko skarżącemu, pomimo istnienia podstaw do jego umorzenia z uwagi na nieistnienie obowiązku egzekucyjnego. W zakresie kosztów postępowania na zasadzie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. wniósł o orzeczenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm prawem przepisanych. W każdym przypadku na zasadzie art. 250 p.p.s.a. wniósł o przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu i oświadczam, że udzielona pomoc prawna nie została opłacona. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.): Zarzut nr 1 – naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 33 § 1 i § 2 pkt 1 i pkt 5 u.p.e.a. w zw. art. 7,75 § 1,77 § 1 oraz 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. polegające na ich niezastosowaniu i oddaleniu skargi wobec przyjęcia, że postanowienie SKO nie narusza prawa w sytuacji, w której ani organ II instancji ani organ I instancji nie przeprowadziły weryfikacji co do tego czy obowiązek egzekucyjny w rzeczywistości istnieje zgodnie z brzmieniem właściwego przepisu u.p.e.a., podczas gdy organ I i II instancji pomimo podnoszonych przez skarżącego twierdzeń w toku postępowania administracyjnego zaniechały przeprowadzenia w tym zakresie jakiegokolwiek postępowania dowodowego w sprawie oraz weryfikacji twierdzeń skarżącego pomimo istnienia ku temu obowiązku; ww. naruszenie spowodowało, że WSA rozpoznał skargę jedynie formalnie, a nie merytorycznie chociaż posiadał ku temu uprawnienia; Zarzut nr 2 – naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. art. 34 § 3 u.p.e.a. w zw. z art. 15 k.p.a. zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 7,77 § 1 oraz 80 k.p.a. polegające na ich niezastosowaniu i oddaleniu skargi wobec przyjęcia, że organ II instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie drugoinstancyjne, które polegać powinno na ponownym rozpoznaniu całej sprawy, czego organ II instancji nie uczynił, nie przeprowadził żadnego dodatkowego postępowania dowodowego, a jedynie powtórzył stanowisko przedstawione przez organ I instancji, podczas gdy skarżący przedstawił szereg twierdzeń wskazując, że nie posiada już pojazdów, które objęte zostały obowiązkiem podatkowym na podstawie przepisów ustawy o podatkach lokalnych z dnia 12 stycznia 1991 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 1170; dalej zwanej: u.p.o.l) ww. naruszenie spowodowało, że WSA rozpoznał skargę jedynie formalnie, a nie merytorycznie chociaż posiadał ku temu uprawnienia; Zarzut nr 3 – naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. polegające na jego niezastosowaniu i oddaleniu skargi wobec przyjęcia, że organ I i II instancji prawidłowo nie umorzyły postępowania egzekucyjnego, chociaż naruszyły szereg ww. przepisów prawa oraz nawet nie przeprowadziły żadnego postępowania dowodowego, a więc podjęte rozstrzygnięcia w sprawie były co najmniej przedwczesne podczas gdy sąd I instancji powinien był zauważyć opisane naruszenia i uwzględnić skargę ww. naruszenie spowodowały, że WSA rozpoznał skargę jedynie formalnie, a nie merytorycznie chociaż posiadał ku temu uprawnienia; Zarzut nr 4 – naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. polegające na zaniechaniu wyjścia przez sąd I instancji poza sformułowane w skardze zarzuty i wnioski, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do zaniechania przeprowadzenia prawidłowej, wyczerpującej kontroli legalności działania organów I i II instancji – w granicach sprawy administracyjnej – ponieważ sąd I instancji pominął (nie zastosował) szereg przepisów prawa, których zastosowanie implikowałoby potrzebę wyeliminowania z obrotu co najmniej postanowienia SKO, ale także i postanowienia Prezydenta Miasta; Zarzut nr 5 – naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt c) p.p.s.a. przez jego zastosowanie i oddalenie skargi, co jest konsekwencją uchybień wzmiankowanych powyżej, przez co w obrocie pozostaje postanowienie, która nie odpowiada prawu W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, skarżący przedstawił argumentację na poparcie powyższych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem I instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009 r. sygn. II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego została oddalona. Biorąc pod uwagę komplementarny charakter zarzutów nr 1 – 3, dotyczących naruszenia przepisów postępowania przedstawionych w petitum skargi kasacyjnej oraz w jej uzasadnieniu podlegały one łącznemu rozpoznaniu. Za niezasadny należało uznać zarzut nieistnienia obowiązku czy jego wygaśnięcia (art. 33 § 2 pkt 1 i pkt 5 u.p.e.a.). Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym stanowią swoisty sformalizowany środek zaskarżenia przysługujący zobowiązanemu. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Jedną z podstaw zarzutu może być "nieistnienie obowiązku" (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), które oznacza przede wszystkim sytuacje, kiedy obowiązek ten nigdy nie powstał (np. z mocy prawa) albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie, bądź też gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie. Zastrzec należy, że nieistnienie obowiązku występuje nie tylko wówczas, gdy brak jest należności głównej i odsetek, ale też innych należności – np. kosztów egzekucyjnych. Mając na uwadze powyższe, należy zauważyć, że w niniejszej sprawie żadna z ww. przesłanek nieistnienia obowiązku nie wystąpiła. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej sąd I instancji prawidłowo uznał, że organy obu instancji zasadnie nie uwzględniły zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym podniesionych przez skarżącego. Przede wszystkim należy zgodzić się z WSA w Krakowie, że z akt administracyjnych bezspornie wynika, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja ostateczna SKO w Krakowie z 15 listopada 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z 1 sierpnia 2019 r. określającą zobowiązanie podatkowe w podatku od środków transportowych na 2019 r. stanowiąca podstawę wystawienia tytułu wykonawczego nr W-1/770/19 z 4 grudnia 2019 r. W konsekwencji powyższego, należy zgodzić się z sądem I instancji, że dopóki przedmiotowa decyzja nie zostanie uchylona, obowiązek z niej wynikający istnieje i nie ma podstaw do uznania, że zarzut z art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. jest uzasadniony. Natomiast zgodnie z art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. podstawą zarzutu może być wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części. W judykaturze dominuje pogląd, że zarzut wygaśnięcia w całości lub części zobowiązania może dotyczyć sytuacji, gdy dojdzie do jego wykonania w okresie pomiędzy wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a wniesieniem zarzutów, tj. w toku postępowania egzekucyjnego (tak wyrok NSA z 5 lipca 2024 r. sygn. akt III FSK 1047/23, wyrok WSA we Wrocławiu z 12 września 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 113/24 oraz wyrok WSA w Łodzi z 26 września 2024 r. sygn. akt III SA/Łd 394/24). Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie, gdyż skarżący w ogóle nawet nie podnosił zarzutu, że obowiązek w postaci zapłaty zobowiązania podatkowego w podatku od środków transportowych za rok 2019 zrealizował w trakcie postępowania egzekucyjnego. Zauważyć w związku z tym należy, że zgodnie z utrwaloną już judykaturą zobowiązany, podnosząc zarzut "nieistnienia obowiązku", czy jego wygaśnięcia (art. 33 § 2 pkt 1 i pkt 5 u.p.e.a.), powinien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał, ale wygasł z powodu wykonania lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa takich jak przedawnienie lub wydania aktu o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji o nałożeniu obowiązku (zob. wyroki WSA w: Krakowie z 27 października 2020 r. sygn. akt I SA/Kr 723/20 i Gorzowie Wielkopolskim z 10 marca 2022 r. sygn. akt I SA/Go 110/21). Jest to jak najbardziej pogląd uzasadniony, zważywszy że to zobowiązany najczęściej posiada bezpośrednią wiedzę na temat okoliczności związanych z istnieniem obowiązku podlegającego egzekucji. W skardze kasacyjnej strona ograniczyła się jedynie do ogólników, że jej zdaniem obowiązek nie istnieje. Ani organ egzekucyjny, ani sąd w niniejszym postępowaniu, nie były natomiast uprawnione do badania, czy obowiązek ten nałożono na skarżącego na podstawie właściwych okoliczności faktycznych. Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. przedstawiony w zarzucie nr 4 petitum skargi kasacyjnej. Dla skuteczności zarzutu skargi kasacyjnej opartego na tym przepisie należy wykazać, że sąd I instancji, rozpoznając skargę, dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym) lub z przekroczeniem granic danej sprawy (zob. wyrok NSA z 20 grudnia 2012 r. sygn. akt II OSK 1580/11), a także w przypadku gdy powinien był wyjść poza granice zakreślone zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, a tego nie uczynił, i że owo zaniechanie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (zob. wyrok NSA z 21 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1560/12, wyrok NSA z 27 sierpnia 2024 r. sygn. akt III FSK 963/23). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autorka nie wskazała nawet, co powinno być przedmiotem badania sądu, który jak twierdzi powinien wyjść "poza granice samych zarzutów". W skardze brak jest też wykazania wpływu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. na wynik sprawy. Bowiem zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego należy wskazać wpływ tego naruszenia na wynik sprawy, tj. na rozstrzygnięcie (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Nie jest zasadny zarzut nr 5 petitum skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Naruszenie przywołanego art. 151 p.p.s.a. mogłoby mieć miejsce jedynie wówczas, gdyby sąd – wydając zaskarżone orzeczenie – stwierdził naruszenie prawa, które powinno skutkować uwzględnieniem skargi, a pomimo powyższego ją oddalił. Taka sytuacja nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Odnosząc się natomiast do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., wskazać należy, że nie może on stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, albowiem jest to przepis o charakterze ogólnym i wynikowym, który określa oznaczony przypadek, kiedy skarga na decyzję lub postanowienie podlega uwzględnieniu przez sąd administracyjny (sąd uchyla wówczas zaskarżoną decyzję w całości lub w części, jeśli dopatrzy się – innego niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego – naruszenia przepisów postępowania, o ile mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; zob. wyrok NSA z 24 lipca 2024 r. sygn. akt II OSK 1404/23). Mając powyższe na uwadze, wobec braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.