I FZ 78/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 14 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 863/17 odrzucające zażalenie A. R. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 października 2017 r., sygn. akt I SA/Sz 863/17 w przedmiocie ustalenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia 21 lipca 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2014 r. postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. uchylić zarządzenie Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 października 2017 r., sygn. akt I SA/Sz 863/17 o ustaleniu wpisu sądowego.

Postanowieniem z 14 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 863/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, nie podając podstawy prawnej z ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., obecnie Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", odrzucił - jako niedopuszczalne - zażalenie A. R. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 października 2017 r., sygn. akt I SA/Sz 863/17 w przedmiocie ustalenia wpisu sądowego. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że stosownie do art. 198 P.p.s.a. przepisy działu IV stosuje się odpowiednio do zażaleń na zarządzenia przewodniczącego jeżeli ustawa przewiduje wniesienie zażalenia. Zgodnie zaś z art. 227 § 1 P.p.s.a. stronie która kwestionuje wysokość żądanego wpisu od skargi służy zażalenie na zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie wezwania do uiszczenia opłaty sądowej. W konsekwencji, według WSA, wydane zarządzenie o ustaleniu wpisu z dnia 4 października 2017 r., w sytuacji złożenia wraz ze skargą wniosku o prawo pomocy i jego ostatecznym rozpoznaniu, rodziło obowiązek wezwania do uiszczenia wpisu, które to zarządzenie z dnia 12 stycznia 2018 r., konsumuje zarządzenie o ustaleniu wpisu. Na powyższe orzeczenie skarżący, działający przez ustanowionego pełnomocnika - adwokata, złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i rozpoznanie odrzuconego zażalenia z 18 stycznia 2018 r. Wniesiony środek odwoławczy skarżący oparł na zarzucie naruszenia przepisu prawa procesowego w postaci art. 227 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 198 P.p.s.a, poprzez przyjęcie, iż na zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie ustalenia wysokości wpisu sądowego nie przysługuje zażalenie, zaś wysokość wpisu może być kwestionowana tylko w drodze zażalenia na zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu, co miało wpływ na treść rozstrzygnięcia poprzez odrzucenie zażalenia z dnia 18 stycznia 2018 r. na zarządzenie Przewodniczącego z dnia 4 października 2017 roku o ustaleniu wysokości wpisu sądowego. W uzasadnieniu zażalenia strona powołała się m.in. na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 lutego 2005 r., sygn. akt I FZ 10/05 (publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl - CBOSA), gdzie NSA wprost, jej zdaniem, stwierdził, iż zaskarżalne jest zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie ustalenia wysokości wpisu, zaś dniem jego doręczenia jest dzień doręczenia zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie okazało się uzasadnione. Przede wszystkim nie można było zgodzić się z zaprezentowanym w zaskarżonym postanowieniu poglądem Sądu pierwszej instancji, że zarządzenie o ustaleniu wpisu nie podlega zaskarżeniu. Owszem takie zarządzenie, o czym w kolejnym akapicie, w ogóle nie powinno być wydane, jednak jeśli już do tego dojdzie stronie przysługuje na nie zażalenie. Zgodnie bowiem z art. 198 P.p.s.a. przepisy działu IV stosuje się odpowiednio do zażaleń na zarządzenia przewodniczącego jeżeli ustawa przewiduje wniesienie zażalenia. Stosownie zaś do art. 227 § 1 P.p.s.a. zażalenie przysługuje na zarządzenie przewodniczącego oraz postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów sądowych, jeżeli strona nie składa środka odwoławczego co do istoty sprawy. Do kosztów sądowych natomiast zalicza się wpis (art. 211 w zw. z art. 212 § 1 P.p.s.a.). Zarządzenie o ustaleniu wpisu jest zatem zarządzeniem w przedmiocie kosztów sądowych. Jednocześnie jednak, co Naczelny Sąd Administracyjny czynił już wcześniej - jak widać bezskutecznie - krytycznie należy odnieść się do nieprawidłowej, tj. pozbawionej podstawy prawnej, praktyki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, polegającej na wydawaniu przez Przewodniczącego Wydziału dwóch zarządzeń – w przedmiocie ustalenia wysokości wpisu sądowego i w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt I FZ 397/14, publ.: CBOSA). Ustawa procesowa (P.p.s.a.) bowiem nie przewiduje możliwości wydania zarządzenia ustalającego wysokość wpisu sądowego. Stosownie do art. 218 P.p.s.a., przewodniczący może natomiast sprawdzić wartość przedmiotu zaskarżenia oznaczoną w piśmie i zarządzić w tym celu dochodzenie (zob. np. post. NSA z 20 sierpnia 2013 r., I FZ 353/13, CBOSA). Z kolei ustalenie wysokości wpisu sądowego stanowi w istocie element zarządzenia wzywającego do uiszczenia opłaty sądowej, o którym mowa w art. 220 § 1 P.p.s.a. Brak jest podstaw do wydawania odrębnego zarządzenia ustalającego kwotę należnego wpisu od skargi, które podlegałoby odrębnemu zaskarżeniu. Stronie, która kwestionuje wysokość żądanego wpisu od skargi, służy bowiem w oparciu o art. 227 § 1 P.p.s.a. zażalenie na zarządzenie przewodniczącego w przedmiocie wezwania do uiszczenia opłaty sądowej (post. NSA z 6 czerwca 2014 r., II FZ 652/14, CBOSA). Tym samym zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu niejako konsumuje ustalenie wysokości tej opłaty, tj. jest w istocie jednocześnie zarządzeniem ustalającym tenże wpis. Na tym tle praktyka przyjęta w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie nie tylko nie znajduje oparcia w przepisach P.p.s.a., ale ponadto – z uwagi na swego rodzaju mnożenie bytów ponad miarę – jest dysfunkcjonalna, gdyż powoduje trudności w prawidłowym wnoszeniu środków odwoławczych i tym samym negatywnie wpływa na efektywność i sprawność postępowania (art. 7 P.p.s.a.). W konsekwencji przedstawionych rozważań należało na podstawie art. 188 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 i art. 198 P.p.s.a., uchylić zaskarżone postanowienie oraz, po rozpoznaniu zażalenia na zarządzenie o ustaleniu wpisu z dnia 4 października 2017 r., uchylić również to zarządzenie.