I FZ 61/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 227/22 w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 24 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od lutego do czerwca 2015r. postanawia oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z 28 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 227/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu wniosku T. M. (dalej skarżący), odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej do tego Sądu decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z 24 listopada 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od lutego do czerwca 2015 r. 2. Skarżący w skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach złożył wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W jego uzasadnieniu argumentował, że za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji przemawia "jej wadliwość" jak również zasadność "zarzutu przedawnienia i konieczność kontroli sądowej w tym zakresie". 3. Sąd pierwszej instancji, powołując się na art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022r., poz. 329 ze zm. dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) przyjął, że skarżący nie wykazał we wniosku przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że powoływanie się we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji na wadliwość zaskarżonej decyzji oraz na zarzut przedawnienia nie jest wystarczające do zastosowania ochrony tymczasowej, gdyż rozpoznając ten wniosek nie bada się prawidłowości zaskarżonego aktu. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że wprawdzie z akt sprawy wynika, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej, co przesądzało o przyznaniu prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej 1100 zł, jednakże przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie są tożsame z przesłankami uzasadniającymi wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji wynikającymi z art. 61 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. 4. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego zmianę, przez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił sprzeczność ustaleń ze zgromadzonym materiałem dowodowym, przez przyjęcie, że nie zostało wykazane, że wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia w czasie trwania postępowania sądowoadministracyjnego znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 5.2. Na wstępie należy podkreślić, że wstrzymanie przez sąd administracyjny wykonania zaskarżonej do tego sądu ostatecznej decyzji określającej zobowiązanie podatkowe, będące formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wykonalności takiego aktu lub czynności, wyrażonej w art. 61 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, według którego wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. 5.3. Skorzystanie z możliwości ubiegania się o udzielenie ochrony tymczasowej należy do strony postępowania i uprawnienie to wiąże się z obowiązkiem uzasadnienia wniosku przez poparcie go stosownymi twierdzeniami i dokumentami na okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Niezbędnym zatem do uwzględnienia wniosku jest wykazanie konkretnych zagrożeń płynących z wykonania decyzji, a twierdzenia wnioskodawcy powinny zostać poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi jego sytuacji finansowej oraz majątkowej. Niewykazanie tych okoliczności w uzasadnieniu wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej uniemożliwia jego merytoryczną ocenę (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 4, Warszawa 2010, s. 206) oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 13 maja 2010 r., II FZ 182/10, z 4 lipca 2012 r., II OSK 1522/12, z 11 października 2012 r., II OZ 877/12, z 11 stycznia 2013 r., II OSK 2895/12, z 15 stycznia 2013 r.: II OSK 3070/12, I FZ 589/12, I GZ 423/12, II GSK 2086/12, z 22 stycznia 2013 r., II GSK 1990/12, z 29 stycznia 2013 r., II FZ 1048/12, z 15 marca 2013 r., II FSK 410/13, z 4 lipca 2013 r., II GZ 323/13; orzeczenia dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). 5.4. Zauważyć przy tym należy, że sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli została spełniona co najmniej jedna z ustawowych przesłanek, uregulowana w art. 61 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. gdy stwierdzono, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody albo niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 kwietnia 2010 r. sygn. akt II FZ 110/10 oraz z 26 lutego 2013r., dostępne – CBOSA. Użyte przez ustawodawcę nieostre pojęcia "znaczna szkoda" i "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności przedstawić wnioskodawca (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 września 2013 r., sygn. akt II FSK 2540/13, dostępne – CBOSA). Samo powołanie się we wniosku na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy, w żaden sposób nie uzasadnia żądania wniosku. Na wnioskodawcy spoczywa obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku. 5.5. W świetle powyższego nie naruszała art. 61 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyjęta przez Sąd pierwszej instancji ocena, że skarżący w złożonym wniosku nie uprawdopodobnił należycie istnienia przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Wbrew twierdzeniom skarżącego, nie mogło stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji powoływanie się na wadliwość decyzji, czy na zarzut przedawnienia zobowiązania podatkowego. Rozpoznając na podstawie art. 61 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o wstrzymanie wykonania przedmiotu zaskarżenia, sąd nie ocenia zasadności skargi. Niezgodność decyzji z prawem, która jest przedmiotem oceny przez sąd administracyjny i ochrona tymczasowa wynikająca z powołanego wyżej przepisu to dwie różne kwestie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2005 r., sygn. akt II OZ 184/05 oraz z 9 lipca 2004 r., sygn. akt FZ 163/04 – CBOSA). 5.6. Prawidłowo także Sąd pierwszej instancji przyjął, że za zasadnością wniosku nie mogą przemawiać okoliczności podnoszone w ramach wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie można bowiem utożsamiać przesłanek do przyznania prawa pomocy, o których stanowi art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z przesłankami, na podstawie których sąd może orzec o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu. W przypadku prawa pomocy sąd wydaje pozytywne rozstrzygnięcie dla strony, która znajduje się w takiej sytuacji finansowej, że w razie braku zwolnienia od kosztów sądowych nie mogłaby skorzystać z konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu. Dlatego też podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania w danej sprawie. Natomiast w przypadku wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu ubiegający się o takie wstrzymanie powinien uzasadnić, dlaczego uważa, że wykonanie zaskarżonego aktu narazi go na znaczną szkodę lub niebezpieczeństwo trudnych do odwrócenia skutków, czego w rozpoznawanej sprawie skarżący we wniosku o wstrzymanie zaskarżonej decyzji nie uczynił. 5.7. Na powyższą ocenę nie ma wpływu przedstawiona w uzasadnieniu zażalenia dodatkowa argumentacja popierająca wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie bierze pod uwagę okoliczności przedstawione we wniosku o wtrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji i na ich tle ocenia czy sąd pierwszej instancji oddalając wniosek nie naruszył art. 61 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. 5.8. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił zażalenie, jako nieuzasadnione.