I FZ 395/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Roman Wiatrowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Bd 773/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 18 czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej po wznowieniu postępowania postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2014 r., sygn. akt: I SA/Bd 773/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił K. S. (dalej: "strona", "skarżący") przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pisemnych motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji podał, że skarżący w terminie na wniesienie skargi kasacyjnej na urzędowym PPF złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W zawartym na tym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że posiada budynki użytki rolne 8,4185 ha, grunty pozostałe łącznie 806 m2, nieużytki 783 m2, budynki mieszkalne 45 m2 i 28 m2 oraz pozostałe budynki 62 m2. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z niepracującą żoną oraz czwórką dzieci, których wspólny miesięczny dochód wynosi 2.243 zł (dzierżawa, najem oraz zasiłek rodzinny). Aktualnie nie posiada rachunków bankowych, ani środków pieniężnych, a zabezpieczone wcześniej przez urząd skarbowy ruchomości zostały przez niego sprzedane na poczet zobowiązań wobec wierzycieli. Wpisane w formularzu PPF w rubryce oszczędności w kwocie 50 000 zł, w rzeczywistości były środkami obrotowymi firmy, jakimi skarżący dysponował przed zajęciem przez urząd skarbowy. Poza tym nie posiada już domu o pow. 180 m2 ani mieszkania o pow. 100 m2. Odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy Sąd pierwszej instancji zauważył, że skarżący ponownie uchyla się od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej. Stwierdził, że przedstawione przez skarżącego dokumenty i złożone wyjaśnienia, zostały przedstawione w sposób niekompletny, mało czytelny i wybiórczy, co spowodowało, że oświadczenie dotyczące jego sytuacji majątkowej pozostało niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Wątpliwości wzbudza w ocenie Sądu chociażby ilość posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, tym bardziej że przedstawił wyciąg tylko jednego z nich natomiast ze złożonego sprzeciwu wynika, że ma ich co najmniej 6. Nadto podniósł, że skoro skarżący powoływał się na brak posiadania kont bankowych powinien był wyjaśnić przyczyny ich likwidacji, czego nie uczynił. Podobnie rzecz się ma z przedstawieniem przez skarżącego aktualnego stanu nieruchomości (pomimo wezwania nie podał, co stało się z domem o pow. 180 m2 i mieszkaniem o pow. 100 m2, które wykazywał formularzu PPF złożonym w innym toczącym się przed tut. Sądem postępowaniu). Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił także uwagę na brak wiarygodności w zakresie wyjaśnień skarżącego co do posiadanych ruchomości (najpierw podał, że wszystkie zostały zajęte przez urząd skarbowy i w związku z tym nie może ich spieniężyć, później zaś wyjaśnił, iż nie posiada żadnych ruchomości, bowiem wszystkie sprzedał na poczet zobowiązań wierzycieli). Sąd zauważył również, że pomimo, iż w złożonym formularzu podał, że małżonka otrzymuje zasiłek rodzinny w kwocie 643 zł, to jednak nie przedłożył pomimo wezwania zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. W zażaleniu na to postanowienie skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji błędną ocenę jego sytuacji. Podkreślił, że posiadane przez niego środki pieniężne ze względu na toczące się postępowania egzekucyjno skarbowe zostały zajęte i nie ma możliwości skorzystania z nich. Zaakcentował także, że nie może umknąć uwadze, iż partycypuje w utrzymaniu czwórki dzieci. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie bowiem Sąd pierwszej instancji przyjął, że skarżący nie zdołał wykazać, iż spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy określone w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także przedstawiona przez niego dokumentacja nie świadczą o spełnieniu tego warunku w całości. W tym miejscu podkreślenia również wymaga, że Sąd pierwszej instancji zobowiązany był oceny tej dokonać zgodnie z wytycznymi z art. 165 P.p.s.a., bowiem w niniejszej sprawie zapadło już prawomocne orzeczenie dotyczące przyznania stronie prawa pomocy – postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt: I FZ 94/13 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 19 listopada 2012 r., sygn. akt: I SA/Bd 773/12 odmawiające stronie przyznania prawa pomocy. Przywołane powyżej prawomocne postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 P.p.s.a.). Przepis ten zatem warunkuje możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień prawomocnych, czyli takich, od których nie przysługuje już stronie żaden środek zaskarżenia jak i niekończących sprawy od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie, przy czym muszą to być zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W ramach postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona. Należy podkreślić, że w tym kolejnym postępowaniu w dalszym ciągu ciężar dowodu w zakresie wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek wykazania, że zasługuje ona na wyjątkowe - w świetle art. 199 P.p.s.a. - traktowanie polegające na obciążeniu Skarbu Państwa kosztami prowadzonego z inicjatywy tejże strony postępowania przed sądem. W związku z tym rozstrzygnięcie Sądu zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane, i to niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z wnioskiem "pierwotnym", ocenianym wyłącznie przez pryzmat przesłanek z art. 246 P.p.s.a., czy ponownym, przy którego rozstrzyganiu należy także uwzględniać treść art. 165 tej ustawy. Natomiast, w sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 tej ustawy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to stosownie do treści art. 255 P.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Oceniając ponowny wniosek strony przez pryzmat przesłanek wynikających z art. 165 P.p.s.a. stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku nastąpiła zmiana okoliczności uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w wnioskowanym zakresie skutkująca w rezultacie zmianą postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Nadto za podjętą przez WSA konkluzją przemawia fakt, że z przedstawionych przez skarżącego dokumentów oraz złożonych wyjaśnień wynika, iż sytuacja strony w dalszym ciągu pozostaje niejasna. Niewątpliwie skarżący mając na uwadze okoliczność, że Sądy zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny jak i Naczelny Sąd Administracyjny w uprzednio wydanych postanowieniach uznały, że wskazane przez skarżącego okoliczności po pierwsze są niewystarczające dla przyznania jemu prawa pomocy, a po drugie nie zostały udokumentowane, stwierdzić należy, że skarżący pomimo pełnej wiedzy co do braku tych dokumentów także w niniejszym postępowaniu wpadkowym jej nie wyjaśnił. Mając to na względzie uznać wobec tego należy, że brak jest podstaw do twierdzeń, iż sytuacja ta na tyle się pogorszyła aby zmienione zostało poprzednie orzeczenie w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Trafnie bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny odwołując się szeroko w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia chociażby do braku wyjaśnienia przez skarżącego wątpliwości co do ilości posiadanych rachunków bankowych czy do przedstawienia aktualnego stanu posiadanych ruchomości czy też nieruchomości stwierdził, że nie uzasadniają one przyznania stronie tej szczególnej formy dofinansowania z budżetu państwa jaką jest prawo pomocy. Stwierdzić bowiem należy, że przestawione przez skarżącego oświadczenie dotyczące jego sytuacji majątkowej uzupełnione nadesłaną dokumentacją w porównaniu z uprzednio złożonym wnioskiem nie przemawia za uznaniem, że sytuacja ta ulega zmianie w sposób pozwalający na stwierdzenie, że spełnia on przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. skutkujące wydaniem pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji