I FZ 390/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Roman Wiatrowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 3141/13 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 11 października 2013 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okresy od lutego o grudnia 2005 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2014 r., sygn. akt: III SA/Wa 3141/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił S.J. (dalej: "strona", "skarżący") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W pisemnych motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji podał, że skarżący w terminie na uiszczenie wpisu od skargi złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazując, iż jego sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu, a tym samym ponowny wniosek w tym przedmiocie jest uprawniony. W uzasadnieniu wskazał, że ma zasądzone alimenty w wysokości 2.000 zł miesięcznie na rzecz małoletnich dzieci, których od ponad roku nie reguluje. Z żoną znajduje się w separacji faktycznej od kilku lat. W związku z orzeczeniem sądu z 28 maja 2014 r. jego sytuacja ulega systematycznemu pogorszeniu. Skarżący oświadczył, że mieszka w pokoju wynajętym od znajomych. Nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Nie posiada żadnego majątku. W przeszłości zaś utrzymywał się z drobnych prac dorywczych. W chwili obecnej nie czerpie już dochodów z tych prac. Nadto w odpowiedzi na wezwanie Sądu pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że skarżący w 2013 r. nie składał zeznań podatkowych, ani nie pozostawał z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponownie wskazał na postanowienie Sądu Rejonowego w G. Zaakcentował także, że z uwagi, iż nie dysponuje dokumentami dotyczącymi zaległości alimentacyjnych zwrócił się, aby to Sąd wystąpił o nie do komornika. Skarżący oświadczył również, że nieruchomość położna przy ul. [...] jest własnością jego żony, a nieruchomość położna w G. przy ul. [...] została zlicytowana przez komornika, mimo że nigdy nie była jego własnością. Ponownie podkreślił, że utrzymywał się z prac dorywczych, natomiast w chwili obecnej nie jest w stanie pokryć kosztów swojego utrzymania i kosztów alimentów. Nie ma również środków na wynagrodzenie dwóch pełnomocników, którzy pomagają mu bezpłatnie. Do pisma załączono sentencję postanowienia Sądu Rejonowego w G. dokonującego podziału majątku dorobkowego skarżącego i jego żony (na własność żony przyznano nieruchomość położną w P. z obowiązkiem spłaty w ratach na rzecz skarżącego kwoty 45.000 zł) oraz sentencję wyroku Sądu Rejonowego w G. zasądzającego od skarżącego alimenty na rzecz czwórki jego dzieci w łącznej wysokości 2.000 zł. Sąd pierwszej instancji mając na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy stwierdził, że skarżący wykonał w sposób wybiórczy wezwanie referendarza sądowego z dnia 23 czerwca 2014 r. do przedłożenia dodatkowej dokumentacji oraz złożenia wyjaśnień, co uzasadniało wydanie negatywnego rozstrzygnięcia. Sąd ten przede wszystkim zwrócił uwagę, że skarżący nie wykazał m.in. kosztów swojego utrzymania, ani jakichkolwiek źródeł dochodu. W ocenie Sądu okoliczności, iż niewielkiej pomocy w zakresie wyżywienia udziela skarżącemu A. N. oraz fakt zajmowania pokoju u znajomych, w żaden sposób nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji strony i nie wyjaśniają przede wszystkim wątpliwości dotyczących ponoszenia kosztów związanych z codzienną egzystencją. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego, złożone orzeczenia Sądu Rejonowego w G., nie przedstawiają w sposób wyczerpujący sytuacji majątkowej jego klienta. W zażaleniu na to postanowienie skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji, że dokonał błędnej oceny jego sytuacji. Podniósł, że niewłaściwe są twierdzenia Sądu, że jeżeli nie wykaże się jednej informacji żądanej przez Sąd należy uznać, iż pozostałe twierdzenia nie zasługują na wiarygodność. Podkreślił, że nie jest w stanie przedstawić innych dodatkowych dokumentów potwierdzających, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych w pełnej wysokości. Nadto oczywistym jego zdaniem pozostaje, że drobna pomoc udzielana jemu przez członków rodziny czy przyjaciela nie obejmuje i nie może obejmować kosztów wpisu sądowego. Zaznaczył również, że świadczona jemu przez pełnomocników pomoc jest bezpłatna. Skarżący ponownie zaakcentował, że dla oceny jego obecnej sytuacji nie ma znaczenia jakie w przeszłości decyzje gospodarcze podejmował, bowiem w postępowaniu w przedmiocie zwolnienia od kosztów ocenie podlega obecna sytuacja majątkowa. Dodatkowo wraz z pismem z dnia 6 października 2014 r. skarżący przesłał poświadczone za zgodność z oryginałem kserokopie dokumentów postępowania egzekucyjnego (zawiadomienia o wszczęciu egzekucji oraz postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji przyjął, że skarżący ponownie nie zdołał wykazać, iż spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy określone w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu przypomnienia również wymaga, że w niniejszej sprawie zapadło już prawomocne orzeczenie dotyczące przyznania stronie prawa pomocy – postanowieniem z dnia 27 maja 2014., sygn. akt: I FZ 162/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie strony na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 7 kwietnia 2014 r., sygn. akt: III SA/Wa 3141/13 odmawiające przyznania prawa pomocy. Przywołane prawomocne postanowienie Sądu pierwszej instancji należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 P.p.s.a.). W świetle tej regulacji zmiana postanowienia wydanego w kwestii incydentalnej może nastąpić bowiem wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy tak istotne, że tę zmianę uzasadniające. Porównując zatem pierwotny wniosek wraz z tym przedstawionym na obecnym etapie postępowania stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uznania, że sprawie zaszły takie właśnie zmiany skutkujące przyznaniem stronie prawa pomocy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżący mając na uwadze okoliczność, iż Sądy zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny jak i Naczelny Sąd Administracyjny w uprzednio wydanych postanowieniach uznały, że wskazane przez skarżącego okoliczności po pierwsze są niewystarczające dla przyznania jemu prawa pomocy, a po drugie nie zostały udokumentowane, stwierdzić należy, że skarżący pomimo pełnej wiedzy co do braku tych dokumentów także w niniejszym postępowaniu wpadkowym jej nie wyjaśnił. Trafnie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że pomimo wykorzystania trybu przewidzianego w art. 255 P.p.s.a., skarżący kolejne wezwanie do przedłożenia dodatkowej dokumentacji oraz złożenia wyjaśnień wykonał w sposób wybiórczy. Odnotować należy, że skarżący po raz kolejny nie udzielił również wyjaśnień w kwestii kosztów utrzymania ograniczając się wyłącznie do lakonicznego stwierdzenia, iż "koszty związane z codzienną egzystencją są ponoszone przez skarżącego z drobnej pomocy udzielane przez osoby bliskie". Nie wskazał on jednak, nawet orientacyjnej miesięcznej kwoty wysokości ponoszonych wydatków. Oznacza to, że jednak nie odpowiedział on w pełni na wezwanie Sądu uniemożliwiając tym samym obiektywne i nie pozostawiające możliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny stanu finansowego i możliwości płatniczych skarżącego. Tymczasem, w świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Sąd administracyjny nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać wymagane dokumenty, których skarżący nie dostarczył. Skarżący musiał sobie zdawać sprawę z tego, że nie wypełniał wezwań Sądu i wiedział na podstawie doręczonych odpisów postanowień, że m.in. brak tych dokumentów skutkował poprzednią odmową przyznania prawa pomocy. Nie ulega wobec tego wątpliwości, że skoro w niniejszym postępowaniu wpadkowym ciężar dowodu w dalszym ciągu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy, to brak przedłożenia wymaganej dokumentacji przy zbyt ogólnikowej treści wniosku wiąże się z jej ryzykiem, że pomoc ta może zostać jej nieprzyznana. Należy wskazać, że również przedłożone na etapie zażalenia dokumenty postępowania egzekucyjnego (zawiadomienia o wszczęciu egzekucji oraz postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) nie wpływają na odmienną ocenę od tej, której dokonano w prawomocnym postanowieniu z dnia 7 kwietnia 2014 r., sygn. akt: III SA/Wa 3141/13. Podkreślić bowiem w tym wypadku należy, że fakt prowadzenia w stosunku do skarżącego postępowań egzekucyjnych świadczy jedynie o braku regulowania w dobrowolny sposób ciążących na nim zobowiązań, a nie o niewypłacalności skarżącego tym bardziej, że zarówno komornik sądowy jak i organ egzekucyjny nie stwierdził w stosunku do skarżącego bezskuteczności egzekucji. W świetle powyższego nie sposób uznać, że sytuacja skarżącego pogorszyła się na tyle, aby uzasadniona była zmiana uprzednio wydanego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Niewątpliwe na względzie mieć należy, że w art. 165 P.p.s.a. nie chodzi o jakąkolwiek zmianę okoliczności sprawy, lecz o taką zmianę, która w porównaniu z poprzednim stanem, stanowiłaby dla sądu podstawę zmiany czy uchylenia poprzedniego orzeczenia. Tymczasem stwierdzić należy, że skarżący takiej zmiany nie wykazał, wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.