I FZ 378/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, , , po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 4 października 2023 r. sygn. akt I SA/Ol 556/22 odmawiające przywrócenia terminu do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 sierpnia 2023 r. sygn. akt I SA/Ol 556/22 wydanego w sprawie ze skargi D. J. na decyzję Naczelnika Warmińsko-Mazurskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Olsztynie z dnia 21 września 2022 r. nr 378000-COP.4103.16.2022.SZD w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2018 r. i 2019 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 4 października 2023 r. sygn. akt I SA/Ol 556/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił D. J. (dalej: skarżąca, strona, podatniczka) przywrócenia terminu do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 sierpnia 2023 r" sygn. akt I SA/Ol 556/22 wydanego w sprawie ze skargi podatniczki na decyzję Naczelnika Warmińsko-Mazurskiego Urzędu Celno- Skarbowego w Olsztynie z dnia 21 września 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2018 i 2019 r. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wyrokiem z 30 sierpnia 2023 r. sygn. akt I SA/Ol 556/22, WSA oddalił skargę podatniczki wniesioną w sprawie. Wyrok ten został wydany po zamknięciu rozprawy, o której terminie skarżąca została zawiadomiona w piśmie z 3 sierpnia 2023 r. Przesyłka pocztowa zawierająca ww. zawiadomienie została zwrócona do Sądu po dwukrotnym awizowaniu i uznana za doręczoną z dniem 22 sierpnia 2023 r. Jak wynika z protokołu rozprawy, skarżąca nie stawiła się na posiedzeniu sądu, o terminie rozprawy zawiadomiona prawidłowo. Wnioskiem z 25 września 2023 r. skarżąca zwróciła się o przywrócenie terminu do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia opisanego powyżej wyroku. W uzasadnieniu tego wniosku skarżąca podała, że w okresie od 1 sierpnia do 15 września 2023 r. przebywała wraz z mężem za granicą (w N.) u kuzyna. Po powrocie do Polski w skrzynce pocztowej odnalazła awiza kilku przesyłek. W dniu 18 września 2023 r. mąż skarżącej uzyskał w WSA informację o zakończeniu postępowania w niniejszej sprawy, zaś skarżąca o oddaleniu skargi dowiedziała się 20 września 2023 r. Skarżąca podniosła, że nie mogła odebrać zawiadomienia o terminie rozprawy, gdyż okres pobytu za granicą był dłuższy niż okres awizowania przesyłki pocztowej zawierającej to zawiadomienie. Wskazała, że podczas jej nieobecności nikt nie zaglądał do skrzynki, zatem brak dokonania czynności w terminie nastąpił bez winy skarżącej. Dodała, że nie mogła ustanowić pełnomocnika do doręczeń z uwagi na trudną sytuację finansową. Przedłożyła także wniosek o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku. Zdaniem WSA, w świetle okoliczności tej sprawy i podanych przez skarżącą argumentów, nie sposób uznać, aby skarżąca w tej sprawie należycie zadbała o swoje interesy. W sprawie tej nie wystąpiły także przeszkody, których skarżąca nie mogła usunąć przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jak wynika bowiem z wyjaśnień skarżącej, w okresie awizowania przesyłki zawierającej zawiadomienie o terminie rozprawy w niniejszej sprawy skarżąca przebywała wraz z mężem za granicą (w N.) u kuzyna. Choć skarżąca nie podała charakteru tego pobytu, to nie sposób uznać, aby podczas jego trwania pozbawiona była możliwości uzyskania informacji o stanie sprawy, chociażby poprzez kontakt telefoniczny z Wydziałem Informacji Sądowej WSA, z którego skorzystała po powrocie do kraju. Wymaga przy tym zauważenia, że skarżąca nie zgodziła się na uwzględnienie wniosku organu o rozpoznanie tej sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, gdyż w piśmie z 12 grudnia 2022 r. zażądała przeprowadzenia w sprawie rozprawy. Natomiast 20 lipca 2023 r. uiściła należny w sprawie wpis, usuwając tym samym ostatnią z przeszkód formalnych do wyznaczenia terminu rozprawy. W tych okolicznościach skarżąca powinna co najmniej przewidywać, że termin rozprawy może być wyznaczony w kolejnych miesiącach i planując w tym okresie dłuższy wyjazd poza miejsce wskazane sądowi jako adres do korespondencji należycie zabezpieczyć swoje interesy. Należy przy tym podkreślić, że wskazywane przez skarżącą ustanowienie pełnomocnika do doręczeń nie było jedyną taką możliwością. Na podstawie art. 70 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. dz. U. P.p.s.a. skarżąca było bowiem zobowiązana do zawiadomienia sądu o każdej zmianie miejsca zamieszkania lub adresu do doręczeń. Skarżąca mogła także złożyć do sądu wniosek o doręczenie pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej wskazując sądowi adres elektroniczny (art. 74a § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Pouczenie o treści art. 70 i art. 74a P.p.s.a. zostało przekazane skarżącej przy piśmie z 28 listopada 2022 r. (k. 24-25) zawierającym m.in. wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi przez podanie numeru PESEL. Nie było także przeszkód, aby skarżąca wystąpiła do sądu z wnioskiem o niewyznaczanie terminu rozprawy podczas jej nieobecności w kraju. Odstąpienie przez skarżącą od tych działań świadczy o braku należytej staranności w prowadzeniu tej sprawy, co z kolei wyklucza uznanie, że skarżąca bez własnej winy uchybiła terminowi do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wydanego w tej sprawie wyroku. W piśmie (uznanym przez WSA za zażalenie) strona stwierdziła, że "rozumie że mogła bardziej należycie pilnować terminu i nie dopuścić do zaniedbania za co przeprasza". Poprosiła strona o przywrócenie terminu w jej sprawie, wskazując, że na chwilę obecną znajduje się w bardzo ciężkiej i trudnej sytuacji - przez popełnione błędy weterynarii i Urzędu Celno-Skarbowego ma zajęty cały majątek, wszystkie konta bankowe i nie może nic spieniężyć, wkrótce straci gospodarstwo i firmę produkcyjną męża. Strona załączyła szereg dokumentów, m.in. mapki różnych projektów do gospodarstwa, faktury VAT za zużycie wody i prądu, oświadczenie producenta i dostawcy paszy, WZ za zakup narybku, listy kontroli z weterynarii, zdjęcia produkcji. Strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie terminu; o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Do pisma z 24 listopada 2023 r. dołączyła kolejne "dowody i materiały dowodzące o jej niewinności". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie jest niezasadne. Instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez uczestnika postępowania zobowiązanego do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto w myśl art. 87 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z ww. wnioskiem należy także dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie. Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dla przykładu można wskazać, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się w orzecznictwie m.in. stany nadzwyczajne, takie jak: problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; z 28 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 179/12; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA). Równocześnie podkreślenia wymaga, że w świetle art. 86 § 1 P.p.s.a. postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej ma charakter wnioskowy. Sąd administracyjny nie jest władny podjąć żadnych działań w tym zakresie z urzędu. Ponadto (co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 320/11; CBOSA), rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, sąd jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w zw. z art. 166 P.p.s.a. Tym samym to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie umotywowanie wniosku, ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby w sposób możliwie wyczerpujący i przekonujący dla sądu administracyjnego uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Podkreślenia wymaga przy tym, że z uwagi na charakter działania (zakres kognicji) sądu kasacyjnego, który sprowadza się jedynie do badania prawidłowości działania sądu I instancji, a nie do powtórnego merytorycznego rozpoznania danej sprawy, wspomniane okoliczności muszą zostać wykazane na etapie rozpatrywania wniosku o przywrócenie terminu przez sąd I instancji. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, po zbadaniu zaskarżonego postanowienia pod kątem jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa oraz w granicach okoliczności faktycznych, w jakich orzekał WSA, stwierdza, że orzeczenie to jest prawidłowe. Przede wszystkim nie jest w sprawie sporne spełnienie warunków formalnych wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, przez co Naczelny Sąd Administracyjny odstępuje od szczegółowej analizy w tym zakresie. Istotę sporu stanowi natomiast kwestia braku winy skarżącej w uchybieniu terminu do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności faktyczne opisane w treści wniosku o przywrócenie terminu nie uprawdopodabniają braku winy skarżącej w niedochowaniu terminu. Prawidłowe było bowiem stwierdzenie przez WSA, że nie sposób uznać, aby skarżąca w tej sprawie należycie zadbała o swoje interesy. W sprawie tej nie wystąpiły także przeszkody, których skarżąca nie mogła usunąć przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Skarżąca tłumaczyła, że podczas jej nieobecności w kraju nikt nie zaglądał do skrzynki, zatem brak dokonania czynności w terminie nastąpił bez winy skarżącej. Takie stanowisko nie może się ostać, a zachowanie podatniczki świadczy wręcz o zaniedbaniu własnych spraw, w sytuacji kiedy powinna była co najmniej przewidywać, że termin rozprawy może być wyznaczony w kolejnych miesiącach. Również z zażalenia i dołączonych doń dokumentów nie wynikają żadne okoliczności mogące świadczyć o niezawinionym uchybieniu terminu. Wprost przeciwnie wręcz - autorka zażalenia przyznaje na wstępie, że "rozumie, że mogła bardziej należycie pilnować terminu i nie dopuścić do zaniedbania, za co przeprasza". Pozostała część zażalenia (i załączniki do niego) nie dotyczy w ogóle kwestii będącej przedmiotem sporu na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Mając na uwadze powyżej przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. ----------------------- Sygn. akt I FZ 378/23 5