I FZ 344/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 16 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Po 1101/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 7 sierpnia 2013 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2008 r. do grudnia 2009 r. postanawia oddalić zażalenie.

1. Zaskarżonym postanowieniem z 16 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Po 1101/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z 7 sierpnia 2013 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2008 r. do grudnia 2009 r. 2. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że na obecnym etapie sprawy wpis sądowy wynosi 500 zł. Skarżąca wniosła o zwolnienie jej z kosztów sądowych, podając, że ma na utrzymaniu troje dzieci. Jej jedynym źródłem dochodu jest działalność usługowa pod firmą G. Miesięczny przychód w wysokości ok. 8.000 zł brutto (w tym podatek VAT według stawki 23 %) wystarcza na wszystkie koszty prowadzonej działalności gospodarczej w łącznej kwocie ok. 4.500 zł miesięcznie (w szczególności wydatki na świadczenia publicznoprawne i pensje pracownicze). Pozostała kwota uzyskiwanego dochodu w całości przeznaczana jest na utrzymanie skarżącej i jej rodziny. Miesięczny koszt edukacji (opłaty za szkołę i przedszkole) wynosi ok. 850 zł. Koszt utrzymania domu, w tym części kredytu hipotecznego, wynosi ok. 2.300 zł. Skarżąca oświadczyła, że posiada mieszkanie w P. Nie posiada jednak domu (właścicielem jest mąż skarżącej), oszczędności i wartościowych przedmiotów. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżąca przedstawiła dokumenty źródłowe obrazujące jej sytuację rodzinną, finansową i majątkową. Skarżąca podała, że poza dochodami z działalności gospodarczej uzyskuje dochód z tytułu pełnienia funkcji członka Rady Nadzorczej w spółce kapitałowej w wysokości 500 zł brutto za udział w posiedzeniu rady, które odbywa się 3-4 razy w roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przyznania prawa pomocy, bowiem w jego ocenie sytuacja majątkowa wnioskodawczyni, wbrew jej subiektywnemu przekonaniu, nie jest na tyle trudna, aby uniemożliwiała jej uiszczenie kosztów sądowych. Skarżąca posiada stałe źródło dochodu, zaś wydatki na utrzymanie domu i spłatę kredytu ponosi wspólnie z mężem. Ponadto posiada mieszkanie, które może być źródłem dodatkowego dochodu. Z przedłożonych przez skarżącą wyciągów z rachunków bankowych wynika, że skarżąca dysponuje kwotą na uiszczenie wpisu. WSA zwrócił też uwagę, że strona nie wskazała, jakie dochody osiąga jej mąż. 3. W zażaleniu na to postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżąca zarzuciła, że WSA nie wyjaśnił jej sytuacji dokładnie, m.in. w zakresie jej mieszkania, które jest obciążone służebnością, nie wskazał na niewiarygodność któregokolwiek z dokumentów. W jej ocenie od przedłożenia dokumentacji związanej z dochodami i wydatkami męża nie można uzależniać możliwości przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie bowiem Sąd pierwszej instancji ocenił sytuację finansową, rodzinną i majątkową skarżącej pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), uznając, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawiona we wniosku sytuacja skarżącej wskazuje, że jej rodzina nie znajduje się na skraju ubóstwa. Za osoby ubogie uznaje się zaś przykładowo bezrobotnych bez prawa do zasiłku, osoby pozbawione majątku i źródła dochodu. Skarżąca nie wykazała zaś, że jej rodzina znajduje się w takiej właśnie sytuacji, która determinowałaby konieczność udzielenia pomocy z budżetu państwa we wnioskowanym zakresie. Wręcz przeciwnie, jak wskazała skarżąca, posiada ona stałe źródło dochodu i mieszkanie (w którym mieszka jej teściowa). Skarżąca nie wykazała, aby wydatki koniecznego utrzymania rodziny uniemożliwiały poniesienie kosztów postępowania, które na obecnym etapie są wymagane (wpis sądowy od skargi w wysokości 500 zł). W zażaleniu skarżąca nie przedstawiła żadnej argumentacji, która mogłaby podważyć ocenę dokonaną przez WSA w zaskarżonym postanowieniu. Wyjaśnić przy tym trzeba, że choć dane o dochodach męża skarżącej mogłyby przyczynić się do pełnego obrazu dochodów rodziny skarżącej, to WSA nie uzależnił rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy tylko od tych informacji. Podobnie nie jest w tej sprawie kluczowym argumentem posiadanie przez stronę mieszkania. Jeżeli sąd administracyjny oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, stwierdzi brak dokumentów, wyjaśnień czy ogólnie informacji w jakimś zakresie, to i tak ma możliwość wydania postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Może bowiem ocenić te dane, którymi dysponuje. Jednak brak pełnego zobrazowania za pomocą wymaganych dokumentów sytuacji opisanej we wniosku o przyznanie prawa pomocy podważa wiarygodność oświadczenia zawartego w formularzu PPF. Strona nie udostępniając pełnej informacji ryzykuje, że prawo pomocy nie będzie jej przyznane. W świetle bowiem art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i Sąd drugiej instancji nie dysponują pełną informacją o dochodach rodziny skarżącej i jej wydatkach, ale już na podstawie posiadanych dokumentów (np. wyciągów z rachunków bankowych) stwierdzić można, że skarżąca może ponieść koszty sądowe związane z tą sprawą, nie zaznając uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Wystarczy wskazać, że skarżąca korzysta z zastępstwa adwokackiego w sprawie, w której na tym etapie nie jest to wymagane, a więc nie można tych kosztów zaliczyć do kosztów niezbędnego utrzymania rodziny. Podobnie nie można uznać za koszty niezbędne opłat uiszczanych z rachunku skarżącej do banku komórek macierzystych, kina, centrum tenisowego czy restauracji. Spłata kredytu hipotecznego również nie świadczy o tym, że skarżąca znajduje się na skraju ubóstwa, wręcz przeciwnie, z doświadczenia życiowego wynika, że aby uzyskać kredyt na zakup domu konieczne jest uprzednie wykazanie zdolności kredytowej, a więc tak wysokiej wiarygodności finansowej, która pozwala zabezpieczyć na kilkadziesiąt lat terminową spłatę kwoty głównej kredytu, jak i wymaganych odsetek i ewentualnych innych kosztów związanych z umową kredytową. Rata kredytu hipotecznego (podobnie inne kredyty, w tym karty kredytowe), jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, jest zresztą zobowiązaniem cywilnoprawnym, które nie korzysta z pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, w tym opłatami sądowymi. Strona postępowania, która prowadzi działalność gospodarczą, zasiada w radach nadzorczych spółek kapitałowych, a ponadto - jak wynika z danych Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej - jest wspólnikiem spółki cywilnej (skarżąca przemilcza tę kwestię, więc nie wiadomo, jakie dochody z tego tytułu otrzymuje), ma możliwość uzyskiwania dochodu, a tym samym zabezpieczenia środków na postępowanie sądowe. Subiektywne odczucie skarżącej, że jest osobą ubogą, nie implikuje konieczności udzielenia jej pomocy kosztem wszystkich podatników. Taką podstawę daje bowiem jedynie spełnienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., do czego - jak słusznie przyjął Sąd pierwszej instancji - w tej sprawie nie doszło. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.