I FZ 335/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 czerwca 2013 r. sygn. akt I SA/Po 257/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 21 stycznia 2013 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług od lutego do grudnia 2008 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zażalenie M. S. dotyczy postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Po 257/13, w którym Sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawiając stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że ze złożonego przez skarżącego we wniosku oświadczenia majątkowego wynikało, iż nie posiada on jakichkolwiek środków na pokrycie wpisu od skargi. Skarżący podniósł bowiem, że nie ma oszczędności, a bieżące koszty utrzymania pokrywa z aktualnie uzyskiwanych przychodów. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córką. Posiada dom, żona zatrudniona jest w jego firmie, córka jeszcze się uczy. W odpowiedzi na wezwania do uzupełnienia złożonego oświadczenia skarżący podał, że koszty utrzymania miesięcznie wynoszą: gaz 3.000 zł, energia elektryczna 1.500 zł, usługi komunalne 1.000 zł, podatek od nieruchomości 1.200 zł, koszty leczenia 700 zł, usługi telekomunikacyjne 2.000 zł, środki czystości 200 zł, rata kredytu 1.500 zł, szkoła córki 500 zł, koszty wyżywienia 2.500 zł. Dodał, że on i jego żona nie posiadają pojazdów podlegających obowiązkowi rejestracji, nie uzyskują dodatkowych dochodów, nie korzystają również z pomocy opieki społecznej. Mieszkają w domu, który stanowi ich współwłasność. Posiadają nieruchomość w T.: działkę o pow. 1.297 m² zabudowaną budynkiem mieszkalnym i budynkiem warsztatowym, działkę o pow. 379 m² zabudowaną halą magazynową i działkę o pow. 325 m² zabudowaną budynkiem warsztatowym. W ramach prowadzonej działalności zatrudnia 8 pracowników. Skarżący do wniosku załączył odpis zeznania podatkowego za 2011 r., z którego wynikało, że z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej poniósł stratę w wysokości 260.717,29 zł, z innych źródeł uzyskał zaś dochód w wysokości 1.918,89 zł. Z zestawienia książki przychodów i rozchodów za 2012 r. wynikało, że przychód skarżącego wyniósł 308.624,80 zł, koszty uzyskania przychodów wyniosły 409.456,77 zł, strata 100.831,97 zł, natomiast z zestawienia za 2013 r. wynikało, że skarżący w styczniu b.r. uzyskał przychód w wysokości 27.186,64 zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości 28.065,26 zł i za ten miesiąc odnotował stratę w wysokości 879,62 zł. Natomiast w lutym b.r. przychód wyniósł 22.338,92 zł, koszty uzyskania przychodów 25.228,05 zł i strata 2.888,83 zł. Z deklaracji VAT-7 wynikało, że podstawa opodatkowania we wrześniu 2012 r. wyniosła 14.473 zł, w październiku 2012 r. 28.941 zł, w listopadzie 2012 r. 31.616 zł, w grudniu 2012 r. 22.586 zł, w styczniu 2013 r. 27.186 zł i w lutym 2013 r. 22.339 zł. Skarżący nie przedstawił natomiast zeznania podatkowego żony za 2011 r., wyciągów z rachunków bankowych i wykazu środków trwałych należących do firmy. Oceniając powyższe okoliczności Sąd pierwszej instancji stwierdził, że majątek zgromadzony przez skarżącego i jego żonę wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Sąd wskazał również na znaczne koszty utrzymania, które skarżący regularnie ponosi, a także na spłatę rat kredytowych, któremu to wydatkowi nie należy przyznawać pierwszeństwa przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W ocenie Sądu, skarżący nie udokumentował ponadto kosztów ponoszonych na leczenie, nie przedstawił też żadnych konkretnych informacji w tym zakresie. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy. Celem instytucji prawa pomocy jest bowiem umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Na podstawie zebranych w sprawie materiałów, Sąd stwierdził, że skarżący do takich osób nie należy. Na powyższe orzeczenie skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia polegającą na przyznaniu mu prawa pomocy. Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 243 § 1 i art. 255 Ppsa polegające na odmowie zwolnienia skarżącego od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sytuacji, gdy sytuacja materialna skarżącego została należycie udokumentowana. Skarżący wskazał, że fakt posiadania przez niego nieruchomości i osiągania stałego dochodu nie może stanowić zasadniczej podstawy do stwierdzenia, iż stać go na uiszczenie kosztów sądowych. Przy wydaniu zaskarżonego postanowienia Sąd nie wziął również pod uwagę, że od dłuższego czasu skarżący bardzo poważnie choruje i wymaga stałej opieki lekarskiej oraz ponosi przez to wyższe niż przeciętnie wydatki związane z swoim utrzymaniem. Skarżący dodał, że nie uchylił się od przedstawienia dokumentów, które pozwalałyby na ustalenie jego aktualnej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Przed przystąpieniem do oceny złożonego zażalenia wspomnieć należy, że na podstawie art. 245 § 3 Ppsa przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może obejmować zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie natomiast z art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Instytucja prawa pomocy stanowi zatem wyjątek od zasady ponoszenia przez strony kosztów sądowych związanych z ich udziałem w postępowaniu (art. 199 Ppsa) i zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą tut. Sądu może zostać stosowana jedynie w sytuacjach wyjątkowych. W przypadku skarżącego, w kwestii możliwości zwolnienia go od kosztów sądowych, Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się już w postanowieniach z dnia 25 czerwca 2013 r., sygn. akt II FZ 367/13 i II FZ 377/13 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w których to orzeczeniach stwierdził, że opisana sytuacja materialna nie spełnia niezbędnych warunków do przyznania prawa pomocy. Tut. Sąd nie dał zarazem wiary, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych kiedy wiadomo, iż uzyskuje regularnie dochód ze swej działalności gospodarczej, zatrudnia pracowników i posiada nieruchomości. Dodał, że skarżący spłaca kredyt bez żadnych opóźnień, dlatego też nie można uznać aby poniesienie kosztów w sprawie spowodowało znaczący uszczerbek w utrzymaniu jego i jego rodziny. Tut. Sąd skonstatował ponadto, że na możliwość uwzględnienia zażalenia nie miał wpływu również argument dotyczący stanu zdrowia skarżącego, ponieważ skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów na uprawdopodobnienie tej okoliczności. Mając na uwadze fakt, że w niniejszym postępowaniu okoliczności faktyczne nie uległy zmianie, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do odstąpienia od zaprezentowanej powyżej oceny prawnej. Ocenę tę należało tym bardziej podzielić, że tut. Sąd w powołanych orzeczeniach oceniał możliwości płatnicze skarżącego pod kątem uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 2.000 zł, podczas gdy w sprawie rozpoznawanej, wpis od wymienionego środka prawnego został ustalony na niższą kwotę, a mianowicie 773 zł. Wskazać należy ponadto, że postawiony zarzut naruszenia art. 243 § 1 i art. 255 Ppsa był chybiony, albowiem Sąd pierwszej instancji dokonał oceny sytuacji materialnej skarżącego w oparciu o przedstawione oświadczenia oraz materiały źródłowe. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika zatem, aby u podstaw oddalenia wniosku legło niezrealizowanie wezwania Sądu pierwszej instancji w stopniu uniemożliwiającym rzetelną ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Sąd wskazał wprawdzie dokumenty, których mimo wezwania skarżący nie nadesłał, lecz nie sposób stwierdzić, aby fakt ten istotnie rzutował na wydane orzeczenie. Rozpoznając zażalenie należy zgodzić się zatem z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanki pozwalającej na udzielenie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tego też względu złożone zażalenie należało oddalić na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.