I FZ 169/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Po 257/13 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 21 stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lutego do grudnia 2008 r. postanawia oddalić zażalenie.

UZASADNENIE Postanowieniem z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Po 257/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że M. S. (dalej jako "skarżący") pomimo wezwania, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, nie zareagował na wezwanie Sądu odnośnie nadesłania dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jego aktualnej sytuacji finansowej i rodzinnej. Nie wyjaśnił tego także na etapie wniesienia sprzeciwu. Nie przedstawił popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. Nie dołączył żadnych załączników. W konsekwencji nie zrealizował on swojej powinności wynikającej z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym sprzeciwie również nie zawarł informacji, które mogłyby stanowić uzupełnienie wniosku w zakresie dochodu rodziny. Zdaniem Sądu w ustalonym stanie faktycznym zachodziły podstawy do przyjęcia, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zażalenie na powyższe postanowienia wywiódł pełnomocnik skarżącego, zarzucając naruszenie poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 243 § 1 P.p.s.a. oraz art. 255 P.p.s.a., polegające na błędnym przyjęciu, iż w niniejszej sprawie zachodzą podstawy do odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy oraz, że skarżący nie uprawdopodobnił istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi kasacyjnej oraz polegające na ich zastosowaniu w sytuacji, gdy wszystkie przedłożone dowody w sprawie dokumentują faktyczne wydatki, koszty utrzymania i zobowiązania kredytowe. Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy w całości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę w całości zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a. zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód. Zatem prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Istotnym w kontekście niniejszego postępowania zażaleniowego jest, iż z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Skarżący pismem z dnia 27 marca 2014 r. wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2012r. złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz za 2013 r., jeśli zeznania zostały złożone, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. złożenie przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oświadczeń o posiadanych przedmiotach wartościowych oraz o pojazdach mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji, 5. złożenie przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oświadczeń o posiadanych nieruchomościach (mieszkanie, nieruchomość rolna, inne nieruchomości), 6. podanie, w jakim wieku jest córka skarżącego, czy córka uczy się, studiuje, czy pracuje, 7. podanie, czy skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości (np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, umów zlecenia i o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, dzierżawy, najmu, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, zbycia papierów wartościowych, stypendium, inne) lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej (odpis decyzji), 8. podanie, w jakiej wysokości skarżący osiągnął przychód w 2013 r., w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodu i w jakiej wysokości uzyskał dochód lub poniósł stratę, należy przedłożyć również odpisy z książki przychodów i rozchodów za 2013 r. oraz za miesiące styczeń i luty 2014 r., 9. złożenie deklaracji VAT-7 za miesiące od marca 2013 r. do lutego 2014 r., 10. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych prowadzonych do obsługi firmy skarżącego za ostatnie sześć miesięcy, 11. złożenie wykazu środków trwałych, 12. podanie, ilu skarżący zatrudnia pracowników. Skarżący do chwili obecnej nie nadesłał dokumentów żądanych przez Sąd I instancji. W tym miejscu podkreślić należy, że ocena istnienia przesłanek do zwolnienia czy to całkowitego, czy częściowego z kosztów sądowych rozumiana jako prawo pomocy nakłada na Sąd obowiązek rzetelnej analizy nie tylko wniosku złożonego w sprawie udzielenia pomocy, ale także tych dokumentów, które uzna za konieczne do rozstrzygnięcia wniosku. Nie uczynienie zadość żądaniu Sądu w tym przedmiocie, uprawnia do przyjęcia stanowiska, że strona nie wykazała istnienia przesłanek do udzielenia prawa pomocy. Ujmując rzecz inaczej, brak zaspokojenia żądania Sądu w przedmiocie przedłożenia dowodów uznanych przez ten Sąd za niezbędne w celu przyznania prawa pomocy prowadzi do nie wykazania przez stronę istnienia tych przesłanek, co w konsekwencji uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1523/13). W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, publ. ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Nie jest w niniejszym przypadku sporne, że postępowanie uzupełniające, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., nie doprowadziło do uzyskania wymaganych informacji. W zażaleniu pełnomocnik skarżącego podnosi, że skarżący nie uchylił się od przedstawienia dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jego aktualną sytuację majątkową i finansową. Wskazał, że skarżący przedłożył przede wszystkim dowody wykazujące dochody, umowy kredytowe dokumentujące miesięczne wydatki skarżącego związane z istniejącymi zobowiązaniami finansowymi oraz wyciągi z posiadanych rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, czym w pełni umożliwił weryfikacje złożonego oświadczenia w przedmiocie nieposiadania wystarczających zasobów pieniężnych. Z takim stanowiskiem pełnomocnika skarżącego nie sposób się zgodzić. W aktach sprawy znajdują się bowiem jedynie wyrywkowe dokumenty, przedłożone w poprzednim postępowaniu o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Są to oświadczenia skarżącego, deklaracja dla podatku od towarów i usług, zestawienie z księgi przychodów i rozchodów za 2012 r., deklaracja podatkowa dla podatku dochodowego od osób fizycznych. Na podstawie tychże dokumentów Wojewódzki Sąd Administracyjnym w Poznaniu postanowieniem z dnia 19 czerwca 2013 r. odmówił skarżącemu przyznania pomocy. Stanowisko to utrzymał Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 29 lipca 2013 r., sygn. akt I FZ 335/13. Skarżący natomiast w żaden sposób nie odniósł się do wezwania Sądu I instancji do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, wystosowanego w sprawie niniejszej. Ponadto zauważyć należy, że strona skarżąca zarzucając Sądowi I instancji pominięcie istotnej jej zdaniem okoliczności, tj. trwającej od dłuższego czasu choroby i związanych z tym wydatków, w żaden sposób nie wykazała, że sytuacja ta rzeczywiście ma miejsce. Gołosłowne powołanie się na chorobę, bez wykazania stosownymi dokumentami prawdziwości tego typu twierdzeń, nie może stanowić podstawy do skutecznego podważenia stanowiska Sądu I instancji zawartego w zaskarżonym postanowieniu. Naczelny Sąd Administracyjny wskazując, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek oraz biorąc pod uwagę fakt zaniechania przez skarżącego przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów, uznał że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny za prawidłowe uznał orzeczenie Sądu I instancji, natomiast zarzuty zażalenia jako całkowicie bezzasadne podlegały oddaleniu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.