I FZ 316/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka - Medek, , , po rozpoznaniu w dniu 30 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 877/14 odmawiające przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 16 grudnia 2013 r. nr ... w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności prezesa zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za listopad 2012 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zażalenie J. M. dotyczy postanowienia z dnia 2 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 877/14, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "Ppsa", odmówił J. M. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że skarżący mieszka w jednym budynku z żoną i dziećmi, jednak nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego z uwagi na rozdzielność majątkową. Skarżący oświadczył, że jest osobą bezrobotną, będącą na utrzymaniu żony, obciążoną alimentami w kwocie 1.600 zł. Małoletni syn jest pod opieką alergologa. Miesięczny koszt leków wynosi 400 zł. Żona Skarżącego otrzymuje zasiłek macierzyński w wysokości 5.000 zł, który wydatkowany jest na utrzymanie dwójki dzieci oraz pokrycie bieżących wydatków, w tym na spłatę kredytów w kwocie 2.000 zł. Skarżący pobiera zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 823,60 zł. Przez ostatnie sześć miesięcy leczył się psychiatrycznie. Wszelkie próby podjęcia pracy zarobkowej nie przyniosły rezultatu. Do majątku zaliczył udział w domu mieszkalnym, obciążonym hipoteką na rzecz banku oraz tytułem zabezpieczenia alimentów. Pismem z dnia 1 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy, na podstawie art. 255 Ppsa, wezwał skarżącego o nadesłanie: kopii zeznań podatkowych skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, kopii zaświadczenia o zarejestrowaniu jako osoba bezrobotna, wykazania i udokumentowania bieżących wydatków, dokumentu potwierdzającego fakt ciążących na skarżącym alimentów i posiadanych z tego tytułu zaległości, kopii wyciągów bankowych skarżącego i osób oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wskazania zbytych nieruchomo0ści lub ruchomości o wartości ponad 10.000 zł. Odpowiadając na wezwanie skarżący oświadczył, że nie posiada prawa wglądu i korzystania z danych dotyczących dochodów żony. Skarżący wyjaśnił, że z uwagi na debet na jednym z posiadanych rachunków, zmuszony był go zamknąć. Przepływy z rachunku żony były jedynie jej dobrą wolą i wsparciem dla Skarżącego, co pozwoliło na spłatę debetu i zamknięcie konta w styczniu 2014 r. Z tej przyczyny Skarżący nie jest w stanie przedstawić historii tego rachunku za żądany okres. Wskazał, że zasilenia rachunku żony następowały z konta należącego do nieletniego syna, na którym zgromadzono środki przekazane przez rodzinę i gości z tytułu narodzin i chrztu. Jedyną osobą, która może dysponować tymi środkami jest żona. Na koniec Skarżący powołał się na narastający konflikt między nim a żoną, która nie chce mieć nic wspólnego z jego osobą. Wskazując na motywy nieuwzględnienia wniosku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że bez znaczenia w sprawie pozostaje okoliczność wskazana przez skarżącego, iż pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej z żoną, gdyż małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli i z tego obowiązku nie zwalnia ich nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Sąd dodał, że skarżący nie uprawdopodobnił np. poprzez złożenie deklaracji PIT za ubiegły rok swoich niskich dochodów. Z przedstawionych przez skarżącego do niniejszej sprawy, jak również do innych spraw informacji Sąd nie był zatem w stanie dokonać zestawienia jego i jego małżonki dochodów z ponoszonymi wydatkami. Skarżący nie przedstawił wysokości wydatków na produkty żywnościowe i ogólnobytowe. W tych okolicznościach brak było zatem możliwości ustalenia źródeł finansowania wszystkich wydatków zwłaszcza, że skarżący oświadczył, że jest bezrobotny i nie osiąga żadnych stałych dochodów oraz nie posiada zgromadzonych oszczędności. W ocenie Sądu, ustalenia te nasuwały wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego i rzeczywistych źródeł finansowania wykazanych wydatków. W złożonym zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie powyższego postanowienia i przyznanie prawa pomocy. W jego uzasadnieniu podniósł, że mimo współzamieszkiwania z małżonką nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Jest osobą bezrobotną i nie jest w stanie ponieść ciążących na nim kosztów sądowych. Zaznaczył jednocześnie, że nie może wymagać od żony, z która ma rozdzielność majątkową, aby pomagała mu przy uiszczaniu kosztów sądowych i dostarczała wymaganych przez Sąd dokumentów. Z tego też względu nie był w stanie przedstawić zestawienia wydatków swoich i żony. W jego ocenie trudna sytuacja finansowa, w której się obecnie znajduje oraz nękające go problemy zdrowotne uzasadniają przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie jest niezasadne. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie prezentowano pogląd, że ochrona prawa do sądu, którą ma realizować instytucja prawa pomocy, przysługuje tym wnioskodawcom, którzy wykażą istnienie przesłanek określonych w art. 246 Ppsa poprzez wyczerpujące i rzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej. Uchylenie się od przedłożenia dokumentów i oświadczeń umożliwiających poczynienie stosownych ustaleń w ww. zakresie stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie prawa pomocy (por. np. post. NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007/4/79). Dodać należy ponadto, że sytuacja majątkowa skarżącego oraz realizacja wezwań do udokumentowania ponoszonych przez niego wydatków oraz uzyskiwanych dochodów była w ostatnim okresie niejednokrotnie oceniana przez Naczelny Sąd Administracyjny. Tut. Sąd zwracał skarżącemu uwagę na okoliczności, które uniemożliwiają przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 4 sierpnia 2014 r., sygn. akt I FZ 247/14, z dnia 7 sierpnia 2014, sygn. akt I FZ 201/14, z dnia 12 września 2014 r., sygn. akt I FZ 269/14). W szczególności na uwagę zasługuje postanowienie w sprawie I FZ 247/14, oddalające zażalenie w na postanowienie wydane w sprawie III SA/Wa 113/14, do której skarżący odwołuje się również w niniejszym postępowaniu w piśmie z dnia 8 kwietnia 2014 r. Podzielając argumentację, wynikającą z powołanych orzeczeń wskazać należy, że skarżący, również w sprawie rozpoznawanej, został wezwany m.in. do przedłożenia wszelkiej dokumentacji mogącej pomóc w ustaleniu dochodów pozostałych osób prowadzących z nim wspólnie gospodarstwo domowe. Tego typu informacje mają bowiem istotne znacznie przy ocenie możliwości finansowych samego wnioskodawcy. Zresztą udzielenie tego typu informacji wynika wprost z treści urzędowego formularza. Trafnie przy tym Sąd pierwszej instancji wskazał, że przy ocenie możliwości finansowych skarżącego poboczną kwestią jest rozdzielność majątkowa istniejąca między małżonkami. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza bowiem stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków. Konieczność podawania tego typu informacji wynika bowiem z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie wyjaśnia, że dochody i obciążenie finansowe osób (z rodziny) pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym lub nawet małżonków mieszkających osobno w warunkach rozdzielności majątkowej, lecz zobowiązanych na mocy art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do wspólnego zaspokajania potrzeb rodziny, współkształtują sytuację finansową wnioskującego o prawo pomocy (por. np. post. NSA z 25 października 2011 r., II FZ 627/11, CBOSA). Już tylko z tych względów argumentacja skarżącego sugerująca trudności w uzyskaniu od małżonki środków na pokrycie kosztów postępowania (egzekwowalności obowiązku alimentacyjnego) nie może zostać uwzględniona. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że w toku postępowania skarżący wskazywał na pomoc finansową uzyskiwaną od małżonki. Obecne (w zażaleniu) twierdzenie strony o jej braku budzi więc zastrzeżenia. Ponadto skarżący w złożonym zażaleniu nie podejmuje nawet próby wyjaśnienia wątpliwości, które w sprawie niniejszej wskazał w zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji. Nie wiadomo zatem z jakich powodów skarżący nie przedstawił deklaracji PIT za ubiegły rok, które dokumentowałyby jego niskie dochody, nie przedstawił wysokości wydatków na produkty żywnościowe i ogólnobytowe oraz źródeł ich finansowania. Należy więc zaakcentować, że skarżący nie zrealizował w całości wezwania referendarza sądowego, czym niewątpliwie przyczynił się do odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazanych przez Sąd pierwszej instancji wątpliwości nie wyjaśniały natomiast, wbrew jego twierdzeniom, akta sprawy III SA/Wa 113/14, w oparciu o które tut. Sąd oddalił zażalenie skarżącego w sprawie I FZ 247/14 m. in. w następstwie uznania, że "wnioskodawca nie przedstawił (udokumentował) w sposób rzetelny sytuacji finansowej." Z tych powodów orzeczono jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.