I FZ 238/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1010/14 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 14 sierpnia 2014 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2007 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zażalenie E. K. dotyczy postanowienia z dnia 15 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1010/14, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 254 § 1, art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "Ppsa", oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu, twierdzenia skarżącego, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, były nieprzekonujące. Sąd wskazał, że skarżący osiąga stały dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.100 zł brutto w Sp. z o.o. K., gdzie pełni funkcję dyrektora ds. technicznych. Dodatkowo skarżący pełni w tej spółce również funkcję prokurenta, jednak nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów. Wynagrodzenie obciążone jest zajęciem komorniczym; kwota miesięcznego potrącenia wynosi 300,00 zł. Wnioskodawca podał, że na koszty miesięcznego utrzymania składają się: opłata z tytułu najmu lokalu mieszkalnego w wysokości 350 zł, opłata za czynsz 300 zł, opłata za prąd 75 zł (150 zł co dwa miesiące), opłata za gaz 33 zł (66 zł co dwa miesiące), a pozostałą kwotę przeznacza na zakup produktów żywnościowych, podstawowych środków czystości oraz innych potrzebnych do codziennej egzystencji. Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że sytuacja finansowa skarżącego jest wprawdzie trudna, ale osiągane przez niego dochody wystarczają na ponoszone przez niego wydatki. Mimo to za zupełnie niezrozumiałe, pozbawione jakiejkolwiek logiki i wbrew doświadczeniu życiowemu, Sąd uznał postępowanie skarżącego, który nie czyni starań, aby znaleźć dodatkowe źródła dochodu, a pełni nieodpłatnie funkcję prokurenta w Sp. z o.o. K. Sąd wskazał również, że skarżący mieszka w mieszkaniu o pow. 40 m2, które w wyniku podziału majątku wspólnego zostało jemu przyznane, obecnie skarżący najmuje to mieszkanie od A. Sp. z o.o. w siedzibą w K. Okoliczność najmu mieszkania przyznanego wcześniej stronie nie została w jakikolwiek sposób wyjaśniona. Tymczasem z wydruku z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego (stan na dzień 3 lutego 2015 r.) wynika, że wspólnikiem w A. Sp. z o.o. jest "K. Sp. z o.o." Sp. k., z kolei wspólnikami "K. Sp. z o.o." Sp. k. jest K. Sp. z o.o. i A. K. Wnioskodawca zaś posiada 1% udziału w K. Sp. z o.o. Sąd stwierdził, że skarżący, wbrew wyraźnemu żądaniu referendarza, nie przedstawił informacji o sytuacji majątkowej i finansowej jego żony. Jako przyczynę odmowy udzielania żądanych informacji wskazał na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej i związany z tym brak jakichkolwiek środków prawnych, by uzyskać od żony informację o jej sytuacji majątkowej. Odmawiając jednakże przekazania informacji w tym zakresie skarżący pozbawił Sąd możliwości oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Sąd wyjaśnił, że fakt istnienia ustroju rozdzielności majątkowej nie ma wpływu na obowiązki małżonków określone w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm. zwanej dalej w "Kro"). W złożonym zażaleniu wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie skarżącego z ponoszenia kosztów sądowych. Skarżący zarzucił rażące naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa poprzez błędne przyjęcie, że nie zaistniały przesłanki do zwolnienia go od ponoszenia kosztów sądowych. Odnosząc się do zaskarżonego postanowienia stwierdzono, że małżonek nie ma żadnej prawnej możliwości by uzyskać od współmałżonka informację o jego sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Z zaskarżonego orzeczenia wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny przeanalizował oświadczenia skarżącego wraz z przedłożoną dokumentacją źródłową dotyczącą jego sytuacji finansowej i wyciągnął w tym zakresie prawidłowe wnioski. Sąd przedstawił argumentację przemawiającą za uznaniem, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy o których to mowa w art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa. Z oceną dokonaną przez Sąd pierwszej instancji należy się zgodzić. Użycie w art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa zwrotu "gdy wykaże" świadczy o tym, że ciężar udowodnienia tego, iż strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wymóg taki koresponduje z art. 199 Ppsa, z którego wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 Ppsa wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że twierdzenia skarżącego, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, które na obecnym etapie wynosiły 2.000 zł, były nieprzekonywujące. Sąd wskazał, że skarżący nie wyjaśnił dlaczego będąc właścicielem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego jest najemcą mieszkania od A. Sp. z o.o. Skarżący, pomimo wezwania Sądu w trybie art. 255 ppsa, nie udzielił pełnych wyjaśnień, także dotyczących możliwości płatniczych żony skarżącego. Niemożliwe zatem było dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny jego stanu majątkowo-finansowego z punktu widzenia spełnienia przez niego przesłanek przyznania prawa pomocy. Uchylenie się wnioskodawcy od obowiązków nałożonych w toku postępowania wezwaniem w trybie art. 255 Ppsa do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, uniemożliwia przeprowadzenie oceny stanu majątkowego skarżącego w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, że sytuacja, w której strona się znalazła, wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 lub 2 Ppsa Sąd pierwszej instancji prawidłowo też ocenił, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy oznacza, że jeśli wnioskodawca ma możliwość poniesienia kosztów postępowania bądź we własnym zakresie, bądź przy pomocy osób bliskich, w tym takich, których obowiązki alimentacyjne wynikają z przepisów prawa, w tym art. 23 Kro nie jest zasadne obciążanie ciężarem poniesienia tych kosztów ogółu obywateli. Prawidłowo więc Sąd zwrócił uwagę na brak znaczenia kwestii rozdzielności majątkowej małżonków oraz rozpoznając wniosek skarżącego o zwolnienie go od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania słusznie zamierzał wziąć pod uwagę także sytuację majątkową oraz możliwości płatnicze żony skarżącego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2015 r., sygn. akt I FZ 172/15, dostępne w bazie CBOSA). Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i dlatego, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1-2 Ppsa, orzekł jak w sentencji.